ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

احترام به قرآن

احترام به قرآن

نویسنده :  روح‌الله رضائی

 

احترام از ریشه­ ی”حرم”در لغت به معنای چیزی است که هتک آن حلال و جایز نیست،[۱]از این رو احترام به معنای بزرگداشت می­باشد.[۲] و اینکه می­گوئیم: “المسجدالحرام”، “بیت ­الله الحرام”و “الشهرالحرام”، همه به این معناست که اینها حدودى دارند و چیزهائى در آنها حرام شده که در غیر آنها حرام نیست.[۳]و منظور از “ا
حترام به قرآن”از همین باب بوده که عظمت قرآن را بزرگ شمرده و نسبت به آن، مسائلی را باید رعایت کنیم که در قبال دیگر کتاب­ها مقید به رعایت این مسائل نیستیم.

 

در ضمن مراد از قرآن، تنها مجموع آن نیست؛ بلکه هر سوره و هر آیه از قرآن، در هر کجا نقل و ثبت شده باشد، جزو قرآن بوده و باید احترام آن رعایت شود.[۴]

 

 

 

احترام از دیدگاه قرآن

 

از نگاه قرآن برخی از امور، لایق احترام بوده و خداوند متعال این امور را خود، مورد احترام قرار داده­ و مقدس شمرده است؛[۵] از جمله: احترام به کعبه، مسجد الحرام، مسجد اقصی، مقام ابراهیم و احترام به خود قرآن.

 

احترام به قرآن در آیات مختلفی اشاره شده که به طور کلی این آیات به دو گروه تقسیم می­شوند:آیاتی که قرآن را با عظمت و بزرگی یاد می­کنند و آیاتی که از آداب بزرگداشت قرآن سخن گفته و به صراحت، ضرورت حفظ حرمت آن را بیان می­کنند.

 

 

 

1. عظمت قرآن

 

خداوند متعال در هر آیه­ای که از خود قرآن سخن گفته، قرآن را با عظمت یاد کرده است.از جمله، آیاتی که قرآن را با صفت مجید ذکر کرده است:

 

«ق وَ الْقُرْءَانِ الْمَجِیدِ»[۶]

 

«قاف، سوگند به قرآن مجید»

 

 

 

از این آیه، دو نکته به دست می­آید: اول اینکه حروف مقطعه در آغاز سوره برای بیان عظمت و بزرگی قرآن است و دوم اینکه “مجید” از ماده “مجد” به معنى شرافت گسترده است. از آنجا که قرآن عظمت و شرافتى بى پایان دارد، کلمه­ی “مجید” از هر نظر سزاوار آن است؛ ظاهرش زیبا، محتوایش عظیم، دستوراتش عالى و برنامه‏هایش آموزنده و حیاتبخش است.[۷]

 

و در جای دیگر می­فرماید:

 

«بَلْ هُوَ قُرْءَانٌ مجَّید»[۸]

 

«(این آیات، سحر و دروغ نیست،) بلکه قرآن با عظمت است»

 

 

 

صفت مجید براى قرآن جهت بیان رفعت مقام، قدرت نفوذ و پایدارى آنست‏.[۹]

 

 

 

2. حفظ حرمت قرآن

 

این گروه از آیات، شامل آیاتی می­شود که خداوند افرادی را که احترام قرآن و آیات الهی را نگه نمی­دارند، توبیخ نموده و ضرورت حفظ حرمت آن را برای مؤمنان تأکید می­کند:

 

«وَ قَدْ نَز
ََّلَ عَلَیْکُمْ فىِ الْکِتَابِ أَنْ إِذَاسَمعْتُمْ ءَایَاتِ اللَّهِ یُکْفَرُ بهِا وَ یُسْتهَزَأُ بهِا
فَلَا تَقْعُدُواْ مَعَهُمْ حَتىَ‏ یخَوضُواْ فىِ حَدِیثٍ غَیرْهِ إِنَّکُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ…‏»[۱۰]

 

«و خداوند (این حکم را) در قرآن بر شما نازل کرده که هر گاه بشنوید، افرادى آیات خدا را انکار و استهزا مى‏کنند، با آنها ننشینید تا به سخن دیگرى بپردازند!. و گر نه، شما هم مثل آنان خواهید بود…»

 

 

 

دلالت حرمت داشتن قرآن به این گونه است که همرنگی با این گونه گناهکاران، نشانه­ی روح نفاق است؛ زیرا یک مسلمان واقعى هرگز نمی­تواند در مجلسى شرکت کند که در آن نسبت به آیات و احکام الهى توهین شود، و ایشان اعتراض ننماید، یا لااقل عدم رضایت خود را با ترک آن مجلس آشکار نسازد؛[۱۱] فلذا در ذیل آیه­ی شریفه می­فرماید:

 

«… إِنَّ اللَّهَ جامِعُ الْمُنافِقِینَ وَ الْکافِرِینَ فِی جَهَنَّمَ جَمِیعاً»

 

«… خداوند، منافقان و کافران را همگى در دوزخ جمع مى‏کند.»<o:p&gt ;

 

 

 

و در آیه­ی دیگری استهراء کنندگان را جزو ستمکاران شمرده و عدم اعراض از اینها را عمل شیطانی نامیده است:

 

«وَ إِذَا رَأَیْتَ الَّذِینَ یخَوضُونَ فىِ ءَایَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنهْمْ حَتىَ‏ یخَوضُواْ فىِ حَدِیثٍ غَیرْهِ وَ إِمَّا یُنْسِیَنَّکَ الشَّیْطانُ فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْرى‏ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ»[۱۲]

 

«هر گاه کسانى را دیدى که آیات ما را استهزا مى‏کنند، از آنها روى بگردان  تا به سخن دیگرى بپردازند! و اگر شیطان از یاد تو ببرد، هرگز پس از یاد آمدن با این جمعیّت ستمگر منشین!»

 

 

 

خداوند در این آیه نیز کسانی که آیات قرآن را به استهزاء گرفته­اند، توبیخ نموده و قداست قرآن را به صراحت متذکر شده است؛ و علاوه بر آن، افرادی که این حرمت را نگاه نمی­دارند، قوم ظالم نامیده است.[۱۳]

 


;

 

آداب احترام به قرآن

 

گروه سوم از این آیات، آیاتی است که احکام و آداب بخصوصی را در رابطه با احترام به قرآن بیان می­نماید:

 

«إِنَّهُ لَقُرْءَانٌ کَرِیمٌ * فىِ کِتَابٍ مَّکْنُونٍ * لَّا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُون‏»[۱۴]

 

«که آن، قرآن کریمى است، که در کتاب محفوظى جاى دارد، و جز پاکان نمى‏توانند به آن دست زنند [دست یابند].»

 

 

 

چون کلام در سیاق بزرگداشت امر قرآن بوده، و آن را تجلیل نموده است، از همین بیان مى‏فهمیم که منظور از مس قرآن، دست کشیدن به خطوط آن نیست؛ بلکه علم به معارف آن بوده که جز پاکان، کسى به این معارف عمیق دست نمى یابد؛ چون قرآن در کتابى مکنون و پنهان است؛ و آیات ۳-۴ سوره­ی زخرف، نیز به این مطلب اشاره دارد:[۱۵]

 

«إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِیًّا لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ وَ إِنَّهُ فِی أُمِّ الْکِتابِ لَدَیْنا لَعَلِیٌّ حَکِیمٌ»

 

«که ما آن را قرآنى فصیح و عربى قرار دادیم، شاید شما (آن را) درک کنید!

 

و آن در «أمّ الکتاب» [لوح محفوظ] نزد ما بلندپایه و استوار است!»

 

 

 

پس قرآنى که در کتاب مکنون است، به حریم قدسی آن دست کسى نمى‏رسد؛ مگر آنکه از لوث گناهان و محرّمات پاک شده و دل را از توجّه به کثرات و منیّت‏ها و از پلیدى حدود و تعیّنات (مسائل روز مرّه)، خالى
و پاکیزه بکند.[۱۶]

 

فلذا احترامات باطنى قرآن و عمل کردن بدستورات الهی، از اهمّ آداب احترام به کلام­الله می­باشد.[۱۷]

 

و آیه­ی دیگری که در این رابطه می­توان اشاره نمود، آیه­ای است که در آن، سخن از آداب تلاوت قرآن و گوش دادن به آن می­باشد:

 

«وَ إِذَا قُرِئَ الْقُرْءَانُ فَاسْتَمِعُواْ لَهُ وَ أَنصِتُواْ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُون‏»[۱۸]

 

«هنگامى که قرآن خوانده شود، گوش فرا دهید و خاموش باشید، شاید مشمول رحمت خدا شوید!»

 

 

 

آنچه از ظاهر آیه استفاده مىشود این است که این حکم، عمومى و همگانى است و مخصوص به حال معینى نیست، در مقابل روایات متعددى از معصومین -علیهم­السلام-بر عدم وجوب استماع در تمام حالات نقل شده، که علمای اسلام نیز بر این حکم اتفاق نظر دارند؛ فلذا از اجتماع این دو حکم به دست می­آید که حکم استماع بر تلاوت قرآن، یک حکم استحبابى است؛ یعنى شایسته و مستحبّ است که اگر کسى قرآن تلاوت کند، دیگران در هر مکان و در هر حالتی که باشند، به احترام قرآن سکوت کرده و با گوش جان پیام خدا را بشنوند و در زندگى خود از آن الهام گیرند؛ چون قرآن تنها کتاب قرائت نیست، بلکه کتاب فهم و عمل و کتاب زندگی است؛ به دلیل همین اهمیت ویژه، به قدرى بر حکم استحباب تاکید شده که در بعضى روایات از آن تعبیر به واجب شده است.[۱۹]

 

 

 

 پی نوشت:

 

[1]. قرشى، سید على اکبر؛ قاموس قرآن‏، تهران‏، دار الکتب­الإسلامیه، ۱۳۷۱ش‏، چاپ ششم، ج۳، ص۱۲۳.

 

[2]. مهیار، رضا؛ فرهنگ ابجدى (عربى- فارسى‏)، بی تا، بی جا، ج‏۱، ص۲۰.

 

[3]. قاموس قرآن، ج۳، ص۱۲۳.

 

[4]. طیب، سید عبد الحسین؛‏ اطیب البیان فی تفسیر القرآن‏، تهران‏، انتشارات اسلام‏، ۱۳۷۸ش‏، چاپ دوم، ج‏۱، ص۶۰.

 

[5]. طباطبائی (علامه)، سید محمدحسین؛ قم‏، انتشارات اسلامی جامعه‏ی مدرسین‏، ۱۳۷۴ش‏، چاپ پنجم، ج‏۶، ص۲۱۱.

 

[6]. ق/۱.

 

[7]. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران؛ تفسیر نمونه‏، تهران‏، دار الکتب الإسلامیه، ۱۳۷۴ش‏، چاپ اول، ج‏۲۲، ص۲۲۷.

 

[8]. بروج/۲۱.

 

[9]. طالقانى، سید محمود؛ پرتوى از قرآن‏، تهران‏، شرکت سهامى انتشار، ۱۳۶۲ش‏، چاپ چهارم، ج‏۳، ص۳۱۹.

 

[10]. نساء/۱۴۰.

 

[11]. تفسیر نمونه، ج‏۴، ص۱۷۳.

 

[12]. انعام/۶۸.

 

[13]. قرائتی، محسن‏؛ تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن‏، ۱۳۸۳ش، چاپ یازدهم، ج‏۳، ص۲۸۴.

 

[14]. واقعه/۷۷- ۷۹.

 

[15]. تفسیرالمیزان، ج‏۱۹، ص ۲۳۷.

 

[16] . گنابادی، سلطان محمد؛ تفسیر بیان السعاده فی مقامات العباده، بیروت، موسسه الاعلمی، ۱۴۰۸ق، چاپ دوم، ج‏۱۳، ص۵۴۲.

 

[17] . تفسیر اطیب­البیان، ج۱، ص۶۰.

 

[18]. اعراف/۲۰۴.

 

[19]. تفسیر نمونه، ج‏۷، ص۷۱.

 

www.pajoohe.com

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

 

احترام به قرآن. احترام به قرآن. احترام به قرآن. احترام به قرآن. احترام به قرآن. احترام به قرآن. احترام به قرآن. احترام به قرآن. احترام به قرآن. احترام به قرآن. احترام به قرآن.
به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید