ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

ارزش و جایگاه مهرورزی

ارزش و جايگاه مهرورزى‏


 منبع مقاله :


 فرهنگ مهرورزى، نوشته حضرت آیت الله حسین انصاریان


 


مهرورزى، فرمان سعادت‏بخش اسلام‏


مهرورزيدن به خود و ديگران، فرمان سعادت‏بخش حضرت حق و همه پيامبران خصوصاً پيامبر با كرامت اسلام و امامان بعد از حضرتش به همه مردم و به تمام جهانيان است.


مهرورزى و رحم به خود و ديگران زمينه تجلى رحمت حق به انسان و مهر خداوندى به آدمى است.


قرآن مجيد مى‏فرمايد: يكى از صفات اهل ايمان مهر و محبّت و سفارش به صبر و رحمت و مهرورزى به يكديگر است.


[ثُمَّ كانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ وَ تَواصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ] «1».


علاوه بر [انجام‏] اين [تكاليف‏]، از كسانى باشد كه ايمان آورده‏اند و يكديگر را به صبر و مهربانى سفارش كرده‏اند.


روايات و معارف الهيه در رابطه با مهر و محبّت و اين كه به خود و ديگران محبّت ورزيد و رحمت آريد مطالبى بسيار مهم و آموزنده دارند:


در روايتى از حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام نقل شده است:


«إرحَم تُرحَم» «2».


مهر و محبّت بورز تا مورد مهر و محبّت قرار گيرى.


رسول اسلام صلى الله عليه و آله مى‏فرمايد:


«الرَّاحِمُون يَرحَمُهُم الرّحمنُ تَبارَكَ وَتَعَالى‏ إرحَمُوا مَن فِى الأرضِ يَرحَمْكُم مَن فِى السَّماءِ» «3».


خداى مهربان به مهرورزان مهر مى‏ورزد، به همه اهل زمين محبّت كنيد تا خدا به شما محبّت نمايد.


از رسول خدا صلى الله عليه و آله روايت شده است:


«وَالَّذِى نَفسِى بِيَدِهِ لَايَدخُلُ الجَنَّةَ إلّارَحِيمٌ، قالُوا: كُلُّنا رحيمٌ قَالَ: لَاحَتّى تَرحَمَ العامَةَ» «4».


سوگند به خدايى كه جانم در دست قدرت اوست جز انسان مهربان وارد بهشت نمى‏شود، گفتند: همه ما مهربانيم، فرمود: نه تا به همه مهربانى نورزيد نمى‏توان گفت مهربانيد.


 


توجه ويژه اسلام به مهرورزى‏


پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه و آله در روايتى مردم را براى حل مشكلاتشان به سوى آراستگان به مهر و محبّت راهنمايى مى‏كند، آنجا كه مى‏فرمايد:


«اطْلُبُوا الْحَوائِجَ إلى‏ ذِى الرَّحْمَةِ مِنْ أُمَّتِى تُرْزَقُوا وَتَنْجَحُوا
فَانَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ يَقُولُ: رَحْمَتى فِى ذِى الرَّحْمَةِ مِنْ عِبَادِى وَلَا تَطْلُبُوا الْحَوائِجَ عِنْدَ القاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ فَلَا تُرْزَقُوا وَلَا تَنْجَحُوا فَإنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ يَقُولُ: إِنَّ سَخَطِى فِيْهِمْ» «5».


نيازمندى‏ها و حوائج خود را از آراستگان به مهر و محبّت از امت من بخواهيد تا به رزق و روزى دست يابيد و كامياب و رستگار شويد، زيرا خداى عزّوجلّ مى‏فرمايد: مهر و رحمت من در ميان بندگانم نزد آراستگان به مهر و رحمت است، نيازمندى‏ها و حوائج خود را از سنگدلان مخواهيد كه به رزق و روزى نرسيد و كامياب نگرديد، زيرا خداى عزّوجلّ مى‏گويد: خشم و غضب من در آنان است.


و در حديثى ديگر فرمود:


«إذا طَبَخْتَ مَرَقَةً فَاكْثُرْ مَاءَهَا وَاغْرُفْ لِجِيْرانِكَ مِنْها» «6».


هرگاه آب گوشت پختى به آبش بيفزاى و از آن براى همسايه‏ات ظرفى از آن بكش.


سنگدلى و بى‏رحمى به اندازه‏اى مورد نفرت خدا و اولياى اوست كه آن را از سنگين‏ترين و بزرگ‏ترين عقوبت‏هاى حق شمرده‏اند.


حضرت امام باقر عليه السلام مى‏فرمايد:


«مَا ضُرِبَ عَبْدٌ بِعُقُوبَةٍ أعْظَمَ مِنْ قَسْوَةِ الْقَلْبِ» «7».


كيفرى بزرگ‏تر از سنگدلى براى بنده‏اى مقرر نشده است.


همان طور كه كيفرى براى عبد بزرگ‏تر از سنگدلى نيست و اين سنگدلى
مايه و ريشه عذاب الهى در قيامت است، نعمت و عنايتى براى عبد، عظيم‏تر از رقّت قلب و مهر و مهرورزى و عشق و عاطفه نيست، مهر و رقتى كه مايه و ريشه رحمت الهى و سبب به دست آوردن بهشت ابد و لطف سرمد در قيامت است.


 


قلب مسلمان، جايگاه مهر و محبّت‏


مهر و محبّت مايه و سرمايه‏اى است كه جايگاهش، قلبى كه در معارف الهيه از آن تعبير به
بيت اللَّه و حرم اللَّه و عرش اللَّه شده است، قلبى كه همه ارزش انسان به اعتبار محتويات مثبت و نورانى آن است، قلبى كه افق طلوع ايمان و يقين و عشق به حق و مهرورزى نسبت به خلق خداست، قلبى كه صاحبش از آن مراقبت و مواظبت نموده و از اين كه جايگاه رذايل شود حفظش كرده و آن را به صلاح و سواد آراسته و فضاى آن را شايسته جلوه فيوضات حضرت فيّاض نموده است.


قلب خالى از حالات مثبت و محروم از مايه مهر و محبّت بنا به نظر اولياى حق و به ويژه حضرت مولى الموحدين، صاحبش موجودى بى‏منفعت و وجودى فاقد ارزش است.


«عِظَمُ الْجَسَدِ وَطُولُهُ لَايَنْفَعُ إذا كَانَ الْقَلْبُ خَاوِياً» «8».


بزرگى و بلندى بدن در صورتى كه قلب خالى از حقايق و حالات مثبت باشد سودى نمى‏دهد.


رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‏فرمايد:


«إذَا طَابَ قَلْبُ الْمَرْءِ طَابَ جَسَدُهُ وَإذَا خَبُثَ الْقَلْبُ خَبُثَ جَسَدُهُ» «9».


هنگامى كه قلب انسان از همه رذايل پاك باشد، حركات بدن و اعضا و جوارحش پاك خواهد بود و چون قلب آلوده باشد جسد و حركات اعضا و جوارحش آلوده خواهد بود.


و نيز از آن حضرت در روايت بسيار مهمى آمده:


«إنَّ للَّهِ تَعَالى‏ فِى الْأَرْضِ أوَانِىَ أَلا وَهِىَ الْقُلُوب فَأحَبُّهَا إلَى اللَّهِ أَرَقُّهَا وَأصْفَاهَا وَأَصْلَبُهَا، أَرَقُّهَا لِلإخوانِ وَأَصْفَاهَا مِنَ الذُّنُوبِ وَأَصْلَبُهَا فِى ذَاتِ اللَّهِ» «10».


براى خدا در زمين ظرف‏هايى است، آگاه باشيد كه آن ظرف‏ها قلب‏هاست، محبوب‏ترين آن ظرف‏ها در پيشگاه خدا مهربان‏ترين و صاف‏ترين و سخت‏ترين آن‏هاست، مهربان‏ترينش نسبت به برادران انسانى و ايمانى، صاف‏ترينش از گناهان و سخت‏ترينش در استقامت و پايدارى در راه خدا.


پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه و آله در بيانى پر ارزش مى‏فرمايد:


«إنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعالَى لَايَنْظُرُ إلى‏ صُوَرِكُمْ وَلَا إلى‏ أمْوَالِكُمْ وَلَكِنْ يَنْظُرُ إلى‏ قُلُوبِكُمْ وَأعمَالِكُم» «11».


&l t;SPAN style=”LINE-HEIGHT: 200%; FONT-FAMILY: ‘Tahoma’,’sans-serif’; COLOR: black; FONT-SIZE: 9pt; mso-fareast-font-family: ‘Times New Roman’; mso-bidi-language: FA” lang=FA>خداى تبارك و تعالى نه به ظاهر شما مى‏نگرد و نه به ثروت و اموالتان، بلكه به قلوب شما و اعمالتان نظر مى‏كند.


بر پايه آيات و روايات، قلب در وجود انسان از موقعيت ويژه‏اى برخوردار است تا جايى كه صلاح و فساد و پاكى و ناپاكى انسان در ارتباط با حالات اين مركز حساس و اين سرمايه ملكوتى و عنصر عرشى است.


پاره‏اى از حركات و امور انسان ريشه در عشق و محبّت فراوان او نسبت به خلق خدا دارد كه لازم است انسان، قدردان اين عشق و محبّت باشد و خدا را نسبت به اين نعمت معنوى سپاس‏گزارى كند، در مثل انسان از مسيرى عبور مى‏كند، مى‏بيند در راه رفت و آمد مردم خارى، تيغى، سنگ و يا شى‏ء آزار دهنده‏اى افتاده، بدون آن كه وضع و شخصيت خود را ملاحظه كند، براى آن كه انسان و يا جاندارى در رفت و آمدش از اين مسير صدمه و آزار نبيند، جاده و راه را از آن اشياء آزار دهنده پاك مى‏كن
د و يا گم شده‏اى را به محلى كه گم كرده، راهنمايى مى‏كند يا به عيادت بيمارى مى‏رود يا جنازه‏اى را كه نمى‏شناسد تشييع مى‏كند و… اين‏ها امورى است كه محرك انجامش، مايه و سرمايه‏اى چون محبّت و عشق به ديگران است كه جز قلب جايگاهى ندارد، آن هم قلبى كه به حيات معنوى و فيوضات الهى و بركات آسمانى و نور ايمانى زنده است.


پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه و آله اين گونه امور را كه ريشه در محبّت و عشق انسان به ديگران دارد، عملى انسانى و اخلاقى و مساوى با صدقه دادن در راه خدا دانسته است، از آن حضرت روايت شده است كه فرمود:


«إنَّ عَلى‏ كُلِّ مُسْلِمٍ فِى كُلِّ يَوْمٍ صَدَقَةً قَالوا: وَمَنْ يُطِيقُ هَذَا؟ قال: إمَاطَتُكَ الأَذى‏ عَنِ الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ وَإِرشادُكَ الطَّريق صَدَقَةٌ وَعَيَادَةُ الْمَرِيضِ صَدَقَةٌ وَاتِّبَاعُ الجنَازَةِ صَدٌقَةٌ وَأمْرُكَ بِالمَعْرُوفِ صَدَقَةٌ وَنَهْيُكَ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ وَرَدُّكَ السَّلَامُ صَدَقَةٌ» «12».


بى‏ترديد هر روز بر عهده هر مسلمانى صدقه دادن لازم است، گفتند: چه كسى مى‏تواند هر روز صدقه بپردازد؟ فرمود: جاده و راه را از اشياى آزار دهنده مردم پاك كنى صدقه است، راهى را به كسى كه دنبالش مى‏گردد نشان دهى صدقه است، بيمارى را عيادت كنى صدقه است، جنازه‏اى را تشييع نمايى صدقه است، مردم را به كارهاى پسنديده وادار كنى و از كارهاى ناپسند بازدارى صدقه است و پاسخ سلام ديگران را بدهى صدقه است.


درباره مهرورزى مردم روى زمين نسبت به يكديگر در روايت مهمى از حضرت امام كاظم عليه السلام نقل شده است:


«إنَّ أَهْلَ الْأَرْضِ لَمَرْحُوُونَ مَا تَحَابُّوا وَأَدُّوا الْأَمَانَةَ وَعَمِلُوا بِالحَقِّ» «13».


بى‏ترديد اهل زمين مورد مهر و رحمت‏اند تا وقتى كه به يكديگر محبّت ورزند و امانت را به صاحبش برگردانندو حق را در همه زمينه‏ها به كار بندند.


از رسول خدا صلى الله عليه و آله روايت شده است كه خداى عزّوجلّ مى‏فرمايد:


«حَقَّتْ م
َحَبَّتِى لِلْمُتَحَابِّينَ فِىَّ وَحَقَّتْ مَحَبَّتِى لِلْمُتَزَاوِرِينَ فِىَّ» «14».


مهر و محبتم براى كسانى واجب گشت كه به يكديگر به خاطر من مهر مى‏ورزند و عشق و محبتم براى كسانى واجب گشت كه براى من به ديدار يكديگر مى‏روند.


 


پی نوشت ها:


———————————————-


 (1)- بلد (90): 17.


(2)- الأمالى، شيخ صدوق: 209، مجلس 37، حديث 9؛ بحار الأنوار: 71/ 396، باب 28، حديث 26.


(3)- كنز العمال: حديث 5969؛ ميزان الحكمة: 4/ 1994، الرَّ
حم، حديث 6958.


(4)- كنز العمال: حديث 5986؛ ميزان الحكمة: 4/ 1996، الرحم، حديث 6969.


(5)- مجموعة ورام: 1/ 9؛ ارشاد القلوب: 1/ 184، باب 51.


(6)- مجموعة ورام: 1/ 6؛ ارشاد القلوب: 1/ 184، باب 51.


(7)- تحف العقول: 296؛ مجموعة ورام: 1/ 2؛ بحار الأنوار: 75/ 176، باب 22.


(8)- غرر الحكم: 67، حديث 913.


(9)- كنز العمال: 222؛ الخصال: 1/ 31، حديث 110؛ بحار الأنوار: 67/ 50، باب 44، حديث 6 (با اندكى اختلاف).


(10)- كنز العمال: 1225؛ ميزان الحكمة: 10/ 4980، القلب، حديث 16913.


(11)- الأمالى، شيخ طوسى: 536، حديث 1162؛ بحار الأنوار: 74/ 90، باب 4، حديث 3؛ ميزان الحكمة 10/ 4980، القلب، حديث 16917.


(12)- مجموعة ورام: 1/ 8؛ بحار الأنوار: 93/ 182، باب 21، حديث 30 (با كمى اختلاف).


(13)- مشكاة الأنوار: 52، فصل 4؛ بحار الأنوار: 72/ 117، باب 50، حديث 18؛ مستدرك الوسائل: 14/ 7، باب 1، حديث 15940.


 (14)- مجموعة ورام: 1/ 29؛ مستدرك الوسائل: 10/ 376، باب 77، حديث 12213.


 پایگاه عرفان


 

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید