ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

حسد از ديدگاه قرآن و روانشناسي

قرآن كتاب ديني و هدايت است، و براي دست يابي به رشد شخصيت و خودشناسي بهترين راه را نشان مي‌دهد؛ زيرا انسان تنها موجودي است كه از دو بعد مادي و غير مادي شكل گرفته است.


به اين آيه شريفه توجه كنيد:


«يا ايها النّاس قد جائتكم موعظة من ربّكم …؛ اي مردم نامه‌اي (قرآن) كه همه پند و اندرز و شفاي دلهاي شما و هدايت و رحمت براي مؤمنان است، از جانب خدا براي نجات شما آمد». (سوره يونس، آيه 57) همچنين آيات: (89 /نمل ـ 151/بقره ـ 2/ جمعه ـ 20/عنكبوت) و آياتي از اين قبيل.


قرآن كريم فطرت وجودي انسان و حالات گوناگون روان او را متذكر شده و علل انحراف و بيماري، و همچنين راه‌هاي تهذيب و تربيت و معالجه روان انسان را به طور جامع نشان مي‌دهد و در هماهنگ كردن شخصيت و تكامل و ايجاد بهداشت رواني ما تأثير ب
سزايي دارد.


يكي از اين انفعال‌هاي رواني كه معمولاً غالب مردم دچار آن هستند حسد است.


حسد را علماي اخلاق اين گونه تعريف كرده‌اند:


حسادت، تمناي سلب نعمت است از ديگري كه به صلاح او باشد، يعني حسود دوست دارد نعمت‌ها از طرف مقابل گرفته شود، خواه آن نعمت به حسود برسد! يا نرسد.


حضرت اميرالمؤمنين علي(ع) در اين باره مي‌فرمايد: «منشأ و ريشه رذايل حسادت است». 1


البته يك حالتي هم نزديك به حسادت وجود دارد، كه پسنديده و مايه ترقّي و پيشرفت است، و آن حالت غبطه است.


امام صادق(ع) مي‌فرمايند: «به راستي مؤمن غبطه مي‌خورد، ولي حسادت نمي‌ورزد اما منافق حسادت مي‌ورزد و غبطه نمي‌خورد». 2


راستي مي‌دانيد نخستين حسدي كه از سوي انسان در روي زمين صورت گرفت چه زماني بود؟ كه بود؟براي چه بود؟ و نتيجه‌اش چه شد؟


آري، نخستين حسد، حسادت قابيل نسبت به برادرش هابيل بود، آن هم به جهت اينكه خداوند قرباني هابيل را پذيرفت ولي قرباني قابيل را نپذيرفت، و اين موضوع براي قابيل انگيزه‌اي براي كشتن برادرش شد. به اين آيه شريفه توجه كنيد: «و اتل نبأ ابني آدم بالحقّ اذا قرّباً قرباناً…». (سوره مائده، آيه 27)


در اين آيه كريمه داستان حسادت قابيل نسبت به هابيل بيان شده است. نوجوانان و جوانان عزيز در قرآن نمونه‌هايي از اين قبيل ذكر شده است. مانند: داستان برادران يوسف، پسر نوح، هابيل و قابيل و داستان‌هاي عبرت آموز ديگر.


عزيزان، ما نمي‌دانيم چه نعمتي به صلاح هست يا نه، پس به جاي تقويت حسّ حسادت، براي جبران كاستي‌ها و بالا بردن توانايي‌هاي خود تلاش كنيم.


نشانه‌هاي حسد


1. ناراحتي از رسيدن نعمت به ديگري، بدون نشان دادن عكس العمل.


2. غيبت و عيب جويي.


3. دشمني، عداوت و كارشكني.


4. بي‌مهري يا قطع رابطه از شخص، و پنهان كردن صفات برجسته او به طوري كه حتي نمي‌خواهد سخني از او بشنود.


آثار حسد


الف: آثار اجتماعي


1. نابساماني‌هاي اجتماعي


حسود تمام يا بيشتر نيرو و انرژي بدني و فكري خود را صرف حسادت مي‌كند، لذا اين كار منشأ نابساماني‌هاي اجتماعي است.


 قرآن مجيد مي‌فرمايد: و كساني كه بعد از آنها آمدند، مي‌گويند: پروردگارا ما و برادرانمان را كه در ايمان به ما پيشي گرفتند بيامرز و در دلهايمان كينه و حسدي نسبت به مؤمنان قرار مده…(سوره حشر، آيه 10)


2. قتلها و جنايت‌ها: چنان كه در داستان هابيل و قابيل ملاحظه كرديد.


3. از بين رفتن دوستي‌ها.


4. عقب ماندگي اجتماعي؛ اشخاص حسود و تنگ نظر مي‌كوشند ديگران را به عقب بكشند.


5. هرج و مرج، پيامبر اكرم(ص) حسد را به بيماري بزرگ امت‌ها تشبيه كرده و مي‌فرمايند: «…در اثر اختلاف و نفاق و حسد نسبت به يكديگر، سرانجام به ظلم و ستم و سپس به هرج و مرج مبتلا مي‌شوند». 3


ب: آثار معنوي حسد


1. نابود كننده ايمان، 2. آفت دين، 3. نابود كننده نيكي‌ها، 4. رسيدن به كفر و تفكرات كفر آميز، 5. غيبت، 6. حسرت زياد، (گناه زياد)، 7. حجاب ضخيمي در برابر شناخت حقايق مي‌افكند، 8. مانع رشد و تعالي ـ روحي فكري، معنوي خانوادگي و اجتماعي مي‌گردد.


ج: آثار جسماني حسد


افراد حسود معم
ولاً افرادي رنجور، حساس، عصبي، پرخاشگر و افسرده مي‌باشند. دستگاه‌هاي مختلف بدن تحت تأثير اين حالت روحي دچار بيماري مي‌گردد.


حضرت علي(ع) مي‌فرمايد: «شگفتا كه حسودان از سلامتي خود غافل مانده‌اند». 4


د: آثار اخروي حسد


1. بدون حساب به جهنم مي‌رود، 2. بدبختي و شقاوت دنيا و آخرت


برخي از ويژگي‌هاي حسود


1. دشمن خير و طالب شر است، 2. خواهان زوال نعمت از ديگران، 3. به بدي گرايش دارد، 4. منافق است، 5. غيبت، شماتت و تملّق مي‌كند، قرآن كريم مي‌فرمايد: «انّ تصبك حسنة تسؤهم و إن تصبك مصيبة…». (سوره توبه، آيه 50)، 6. در حال خوشي ديگران غمگين است، 7. رفيق بدي است، 8. دشمن نعمت‌هاي خدا است، 9. به خود ظلم مي‌كند، 10. زود عصباني مي‌شود.


پی نوشتها:


1. غررالحكم، 5242.


2. اصول كافي، 2، 307.


3. المحجة البيضاء، 5، 326.


4. غررالحكم، 1803.


به نقل از ماهنامه بشارت


سایت باشگاه اندیشه


http://mohsenazizi.blogfa.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید