ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

خانواده و حقوق یتیم

مهري زينهاري


خانواده و حقوق يتيم


همه اذعان داريم كه نبود هر يك از پدر و مادر و به تعبيري ديگر مرگ آنها چه اثري جانسوز در روح و روان كودك دارد. كودك 3 ـ 4 ساله‏اي كه پدر و مادرش را مي‏شناسد و به آنها ـ بويژه به مادر- اُنس گرفته است، غم فقدان او را فراموش نمي‏كند، از اين بابت كه مادر انيس، همبازي و حامي او بوده و اكنون فقدانش همچون ديواري است كه پشت سرش خراب شده است.
فقدان پدر و مادر پيامدهاي نامطلوبي همچون پريشاني، افسردگي، احساس بي‏پناهي، بي‏هدفي، خلاء عاطفي و عدم اعتماد بنفس را براي كودك بدنبال خواهد داشت بطوري كه حتي خواب و خوراك او را دچار اختلال خواهد كرد. او آينده خود را تاريك و مبهم مي‏بيند و براي پركردن خلاء عاطفي و جلب توجه ديگران ناخودآگاه به حركات غيرمنتظره اقدام مي‏كند و در خواب و بيداري با هيجانات نا متعادل روحي دست و پنجه نرم مي‏كند.


نيازهاي ايتام
در پاسخ به اين سوءال كه يتيمان چه نيازهايي دارند؟ بايد گفت:
از آنجا كه يتيم يك انسان</SPAN& gt; است و بايد تمام جهات معنوي و شخصيتي او مورد توجه قرار گيرد و از همه محبتها وفقدان پدر يا مادر، پيامدهاي نامطلوبي همچون پريشاني، افسردگي، احساس بي‏پناهي، خلاء عاطفي را براي كودك به دنبال خواهد داشت.توجه به غذا و پوشاك‏يتيم و تأمين نيازهاي جسمي و غــفلت از نيازهاي روحي و رواني او از خطاهاي بزرگ تربيتي است.نوازشه
ا و شيوه‏هاي صحيح تربيتي كه يك كودك در دامان پدر و مادر خود دارد
بهره‏مند باشد، تنها، توجه به غذا و پوشاك يتيم و تأمين نيازهاي جسمي و غفلت از نيازهاي روحي و رواني او از خطاهاي بزرگ تربيتي است و اين غرض حاصل نمي‏شود مگر در محيط خانواده.
در محيط خانواده است كه استعدادهاي دروني اطفال پرورش مي‏يابد و آنها درس شهادت و شهامت و سخاوت و عزّت‏نفس را مي‏آموزند. در كنار خانواده است كه يتيم، هم خود رااز اعضاي آن مي‏داند و هم متعهد و مسوءول و امانت‏دار و درست كردار خواهد شد. بديهي است كه همه اينها در سايه خانواده است و بس.
حادثه يتيمي آنچنان تأثيري در زندگي عاطفي و ر
واني طفل مي‏گذارد كه او خود را فردي ورشكسته و بي‏پناه
احساس مي‏كند و براي جبران آن بهانه جو شده و توقعاتش زيادتر مي‏شود.
او در رويارويي با جريانات مختلف به ياد آنها مي‏افتد و دلش بيشتر رنجيده خاطر مي‏شود. او در غم مادر بخاطر مي‏آورد روزي را كه پدر خواسته او را كتك بزند اما مادر مانع او شده‏است، حال اگر دوباره پدر بخواهد او را تنبيه كند چه كسي مانع او خواهد شد؟در غم پدر بخاطر مي‏آورد روزي را پدر بجهت پاره‏اي مذاكرات و گفتگوها با مسوءولان مدرسه‏اش به مدرسه آمده، از او دفاع كرده و در جريان وضع درسي و اخلاقي او قرار گرفته‏است. حال اگر روزي مشكلي برايش پيش آيد چه كسي به مدرسه خواهد آمد؟
از اين رو عمده نيازهاي ايتام عبارتند از:
نياز به مهر و محبت، نياز به وابستگي، نياز به انضباط وكنترل، نياز به همدردي، نياز به مدارا .
قابل تذكر است كه اين نيازمنديها مخصوص يتيمان نيست بلكه هر كودكي به اينها محتاج است، اما ايتام به جهت دگرگوني و از دست دادن حامي خود نياز شديدتر و بيشتري به آنها پيدا مي‏كنند.


1– مهر و محبت
پيامبر اكرم (صلی الله علیه وآله)و امامان عليهم‏السلام در موارد مختلف موقعيت ايتام و ضرورت توجه به نيازمنديهاي آنــــها را گــوشزد كرده‏اند و پوشانيدن و سير كردن و تأمــــين نيازهاي روحــي آنـها را از عبادات شـــمرده‏اند.
پيامبر اكرم(صلی الله علیه وآله)مي‏فرمايد: «خيرُ بُيُوتِكُمْ بِيْت فيه يتيم يُحسنُ اليه و شّرُ بُيُوتِكُمْ‏بيت يُساءُاليه »(1)
«بهترين خانه‏هاي شما خانه‏اي است كه در آن يتيمي مورد احسان و عطوفت باشد و بد ترين خانه‏ها، خانه‏اي است كه با يتيمي بد رفتاري شود.»
در اينگونه خانواده‏ها يتيم بطور طبيعي رشد مي‏كند و تمام يا بيشتر تمايلاتش ارضا مي‏شود، چنين كودكي دچار عقده حقارت، انحراف و كژانديشي و عناد نخواهد شد.
باز آن حضرت مي‏فرمايد: «منْ اقْعداليتيم علي خوانه و يمْسحُ رأسهُ يلينُ قلبُهُ» (2)


«كسي كه يتيمي را سر سفره خود بنشاند و دست نوازش بر سرش بكشد، رقيق‏القلب خواهد شد.»


در اين سخن حضرت بيشترين عنايت خود را متوجه نيازهاي عاطفي يتيم كرده و تأثير تأمين اين نياز را بر خود شخص نوازش كننده بيان كرده‏اند


علي(علیه السلام): يتيم را آن گونه تربيت كن كه فرزند خويش را
تربيت مي‏كني.


روزي مقداري عسل به بيت‏المال آوردند. حضرت علي (ع) دستور داد يتيمان را حاضر كردند وخود شخصاً به دهان آنها عسل مي‏گذاشت. اطرافيان از اين كار تعجب كرده و عرض كردند: اين كار براي چيست؟ امام (ع) فرمود: «انّ‏الامام أبواليتامي و انّماالعقتهم هذا برعاية الاباء»(3)
«امام، پدر يتيمان است. اين عسل را به جاي توجه پدرانشان به دهان آنها گذاردم.»
از اين رو مسوءولان وظيفه دارند رسيدگي به فرزندان شهدا و همنشيني با آنها را در برنامه هفتگي يا ماهانه خود قرار دهند تا در حق آنها پدري كرده باشند.


2– وابستگي
يتمان دوست دارند كه خود را وابسته به مربّي جديدشان بدانند و هويت و شخ
صيت خود را با هويت و
شخصيت او پيوند دهند. دوست دارند خود را وابسته به كسي بدانند تا از دوري او پريشان و از بودن و همنشيني با او احساس لذّت نمايند.
آنها دوست دارند كه مربيان جديد،آنها را از خود بدانند و در رفع مشكلات و نابسامانيهاي زندگي از آنها كمك بگيرند.
ايتام از اين موضوعات احساس آرامش و رضايت مي‏كنند و از افسردگي و نگراني رهــايي مي‏يابند.


3- همدردي


<P style="TEXT-ALIGN: justify; LINE-HEIGHT: 200%; MARGIN: 0in 0in 10pt; unicode-bidi: embed; DIRECTION: rtl; mso-margin-top-alt: auto; mso-margin-bottom-alt: auto" dir=rtl class=MsoNormal align=justify&gt ;از نيازهاي ضروري هر انسان در رويارويي با مشكلات و حوادث همدردي ديگران با اوست.با همدردي است كه انسان مصيبت زده سبكبال و آرام مي‏شود.
ايتام از آن بابت كه خود را شكسته خورده و بي‏پناه مي‏دانند نيازشان به اين همدردي بيشتر و فزونتر از ديگران است.


4 – انظباط و كنترل


يكي از جلوه‏هاي تربيت صحيح حاكميت نظم و انظباط بر زندگي آدمي است كه ضامن پيروزي و سر بلندي است.
يتيم يك انسان است و در آينده بايد همچون ديگر كودكان از اعضاء مفيد جامعه باشد. او بايد با مقررات اجتماعي و آداب معاشرت آشنا باشد تا دچار لغزش و انحراف نشود. او بايد همچون ديگر فرزندان خانواده تحت نظم و انضباط در آيد، رفت‏وآمدها، مشق و اخلاق و رفتارش كنترل شود.در خواب و& lt;SPAN style=”LINE-HEIGHT: 200%; FONT-FAMILY: ‘Tahoma’,’sans-serif’; FONT-SIZE: 9pt; mso-fareast-font-family: ‘Times New Roman'” dir=ltr lang=AR-SA> غذا منظم باشد. اگر جايي ضرورت تنبيه در كار بود، اگر سختگيري و مراقبت شديد لازم بود در مورد او اِعمال شود.
حضرت علي (ع) مي‏فرمايد: «ادّب اليتيم ممّا تُوءدّب منه ولدك واضْربْهُ ممّا تضْرب منه ولدك»(4)
«يتيم را آن طور تربيت كن كه فرزند خويش را تربيت مي‏كني و در مقام مجازات، او را به همان گونه بزن كه فرزند خود را مي‏زني» در اين كلام حضرت، به دو اصل عنايت شده‏است :
1
– ضرورت تنبيه و مجازات براي يتيم در راستاي تربيت صحيح او.
2
– اجحاف و ظلم نكردن به او در هنگام مجازات،
به اين معني كه اگر فرزند خود را با دست مي‏زني او را هم با دست بزن، نه اينكه او را با شلاّق يا چوب مورد ضرب و شتم قرار دهي.


5 – مدارا
يتيم داراي نياز فراوان به سعه صدر و شكيبايي دارد. با يتيم نمي‏توان بسيار خشن و تند رفتار نمود زيرا او روحي حساس و خاطري رنجيده دارد. بايد بسياري از لغزشها و اشتباهات او را تا مدتي ناديده گرفت، نبايد از حرفهاي او رنجيد. نبايد او را با رفتار نا صواب خود رنجيده‏خاطر كنيم زيرا او تشنه محبت است. مبادا با زخم زبانها، كينه توزيها و بغضها و بدگوئي از پدر و مادراو، در برابرش موضعي خصمانه بگيريم و خود را از اين راه تسلّي دهيم.
سختگيري و خشونت و وظايف دشوار بر او تحميل كردن، او را آسيب پذير و متأثر مي‏سازد.بنابراين بايد با بهانه گيريهاي او مدارا كنيم تا شايد بـــاري از انــدوه جــانكاه او را كم كنيم.


پی نوشت:


1 – مستدرك الوسايل، ج1، ص148.


2 – سفينة‏البحار، ج2، ص731.


3 – بحارالانوار، ج9، ص536.


4 – وسايل‏الشيعه، ج5، ص125.


منبع: www.seraj.ir


www.shiastudies.net

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید