ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

رسول اعظم صلی الله علیه و آله و حقوق کودک/۲

۲. انتخاب نام نیک برای کودکان


یکی از مهمترین حقوق فرزندان و کودکان بر والدین نامگذاری نیک و شایسته است. اولاد همیشه حقیر
و کوچک نمی مانند، بزودی آن ها قد کشیده در میان اجتماع وارد خواهند شد، ارتباطات دنیای امروز بسیار گسترده است و هر انسانی جهت اشتغال و کسب در آمد با چندین نفر دیگر در تعامل می باشند.


کودکان در بدو تولد قادر به انتخاب و گزینش نام نیک برای خود نیستند، و خداوند این حق را برای والدین داده است، از طرف دیگر انتخاب اسم یک ضرورت است و انسان فاقد مسمی قابل تعریف و تشخیص نخواهد بود. خداوند در قرآن کریم می فرماید: [یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ خَبیرٌ] حجرات / (۱۳) ای مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را تیره ها و قبیله ها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید (اینها ملاک امتیاز نیست،) گرامی ترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست خداوند دانا و آگاه است!. مهمترین فلسفه نامگذاری همین است که انسان قابل خطاب باشد و دیگران بتوانند بخوبی با او ارتباط بر قرار نماید.


اسامی حقیر و پست، در ادوار طفلی چندان مشخص نیست، اما فرد وقتی فرد بالغ و رشید گردید برای خود شخصیت و ارزش قایل خواهد شد. و اسم پست می تواند برای او آزار دهنده باشد، لذا ممکن است بر خلاف میل والدین خود اقدام به تغییر نام کند و این می تواند سر آغاز مخالفت با انتخاب والدین باشد.


برای این که در آینده چنین مشکلاتی حادث نگردد و دامنگیر خانواده ها نشود رسول خد(ص) سفارش نموده اسم نیکو برای اولاد برگزینید و آن را به عنوان یک حق از طرف فرزندان به عهده والدین قرار داده و فرموده است: «حق الولد علی الوالد أن یحسن اسمه»[۱۸] همچنین می فرماید: «إنکم تدعون یوم القیامه بأسمائکم وأسماء آبائکم ، فأحسنوا أسمائکم»[۱۹] یعنی شما در روز قیامت به نام خود و پدران تان خوانده می شوید پس در انتخاب نام نیک اهتمام کنید.


3. رعایت تساوی بین کودکان


یکی دیگر از حقوق کودکان از نظر رسول خد(ص) رعایت تساوی، توازن و عدالت بین فرزندان است. تساوی بین کودکان در خانواده های پر جمعیت به عنوان یک مشکل در آمده است. انسان ها دارای توانایی و استعداد متفاوت می باشند. ممکن است این تفاوت ها در خانواده ها خودش را نشان دهد. بعض از فرزندان در جلب نظر والدین مهارت های خاص دارند، و شگردهای ویژه به کار می برند تا امتیازات بیشتری
تحصیل نمایند.


اما والدین نباید جوگیر شوند و تحت تأثیر جو قرار گیرند و از حالت اعتدال خارج گردند، بلکه آن ها وظیفه دارند که مهر، عاطفه و بخشش خود را بین آنان به تساوی تقسیم نماند تا موجب عقده حقارت و انتقام جویی بین آنان ایجاد نگردد. البته بعض امتیازات به تناسب اوضاع و شرایط طبیعی است و نمی شود راجع به آن توصیه هم نمود. مثل بالغ شدن یکی از فرزندان یا رسیدن به سن رشد و کمال یا کسب تجارب و کسب مقامات علمی یا تفاوت بین فرزندان ذکور و اناث. والدین لازم است که به کوشش و پشت کار آنان احترام بگذارند. اما در تقسیم فرصت ها و پشتیبانی ها امتیاز قایل شدن بی عدالتی خواهد بود. و آنچه که مورد نکوهش قرار گرفته و به عنوان برخورد تبعیض آمیز تلقی شده این است که در تقسیم امتیازات مادی، والدین دچار ظلم ناروا گردند.


بنابراین پیامبر(ص) در این راستا فرمایشات بسیار گرانسنگی نموده است که توجه به آن می تواند بحران های داخلی خانواده ها را حل نماید و راه گشای مناسب برای ایجاد تساوی بین اعضاء خانواده باشد. همان طور که می فرماید: «ساووا بین أولادکم فی العطیه، فلو کنت مفضلا أحدا لفضلت النساء» در دادن هدیه بین فرزندان خود مساوات را رعایت کنید و اگر بنا است کسی را ترجیح دهید باید دختران را نسبت به پسران مقدم کنید. یا فرمود: «اعدلوا بین أولادکم فی النحل کما تحبون أن یعدلوا بینکم فی البر واللطف» میان فرزندان خود در عطا و بخشش به عدالت رفتا
ر کنید، همان طور که دوست دارید آنان نیز، در احترام و محبت میان شما عادلانه عمل کنند. یا فرمود: «اتقوا الله واعدلوا بین أولادکم کما تحبون أن یبروکم» از خدا بترسید و میان فرزندان خود به عدالت رفتار کنید، همان طور که شما نیز دوست دارید آن ها اطاعت و احترامتان کنند. یا فرمود: «إن الله تعالی یحب أن تعدلوا بین أولادکم حتی فی القُبَل» [۲۰] خداوند متعال دوست دارد که میان فرزندان خود یکسان عمل کنید، حتی در بوسیدن آنان. یا فرمود: «اعدلوا بین أولادکم فی السر کما تحبون أن یعدلوا بینکم فی البر و اللطف»[۲۱] میان فرزندان خود در نهان به عدالت رفتار کنید، همان گونه که شما خود نیز دوست دارید آنان در احترام و محبت (نسبت به شما) به عدالت رفتار کنند.


4. تأدیب کودکان


حق دیگر کودکان تأدیب و تربیت صحیح آنان است، انسان در بدو تولد فاقد هر نوع اندیشه و خلاقیت است، اما استعداد فوق العاده جهت فراگیری و آموزش دارد. اگر در دوران طفولیت این ظرفیت و قابلیت ها با اصول علمی اشباع نشود جای آن را مشاهدات و تجربیات اضافی، مضر و کم مصرف پر خواهد نمود، به طوری که میان نیاز و اندوخته اصطکاک ایجاد خواهد شد. و این می تواند برای آینده کودک زیانبار باشد.


کارشناسان تربیتی معتقد اند: «کودک در اوایل وجود، هنوز شکل نگرفته و برای هر یک از سعادت و شقاوت قابلیت دارد. می تواند یک انسان کامل گردد و می تواند به صورت یک حیوان پست و فرومایه در آید. سعادت و شقاوت آینده هر فرد به کیفیت پرورش او بستگی دارد».[۲۲]


استاد شهید مرتضی مطهری می فرماید: «تربیت در انسان باید بر شکوفا کردن روح باشد، آیا دوره های مختلف هم از این نظر فرق می کند یا نه؟ مسلم فرق می کند. بعضی دوره ها تناسب و موقعیت بسیار بهتری برای شکوفا شدن استعدادها دارد، همین دوره بعد از هفت سالگی، دوره بسیار مناسبی است برای شکوفا شدن روح از انواع استعدادها و لذا جزء بهترین دوران عمر هرکسی همان دوران محصل بودن او است»[۲۳]


ما در تربیت فرزندان خود احتیاج به الگوهای مناسب داریم، و چه اسوه بالاتر از رفتار پیامبر أعظم(ص) در این راستا می تواند باشد؟ بدون شک راهنمایی آن حضرت می تواند کمک بسیار مؤثر و سودمند برای آینده فرزندان ما باشد و بکار گیری آن، هم سرنوشت فرزندان ما را تغییر داده و به سوی کمال سوق خواهد داد و تأکید حضرت نیز خود گواه این مطلب می باشد که بارها فرموده ا
ست: «أدبوا أولادکم علی ثلاث خصال: حب نبیکم، و حب أهل بیته، وقراءه القرآن، فان حمله القرآن فظل الله یوم لا ظل إلا ظله مع أنبیائه وأصفیائه» فرزندان خود را بر سه خصلت تربیت کنید: دوست داشتن پیامبر تان، دوست داشتن اهل بیت او و قرآن خواندن، چون حافظان قرآن روز قیامت در پناه خدا و با انبیاء و برگزیدگان او اند. و باز فرمود: «أکرموا أولادکم ، وأحسنوا آدابهم» به فرزندان خود احترام بگذارید و آنان را نیکوتر تربیت نمایید. و باز فرمود: «ما نَحَلَ والِد وَلَدَهُ افضَلَ من أدبٍ حسنٍ»[۲۴] هیچ پدری به فرزند خود چیزی بهتر از تربیت نیکو نبخشید.


از این فرمایشات گوهر بار به خوبی روشن می شود که رسول خد(ص) نسبت به اطفال تا چه میزانی عنایت و ملاطفت داشته و تا چه میزانی اهتمام به تریبت و أدب آنان نموده است؟ چون ساختار آینده امت اسلامی را فرزندان مسلمانان شکل می دهند. اگر این زیر ساخت ها درست پایگذاری نگردد امنیت امت اسلامی به مخاطره قرار می گیرد، لذا عنایت خاص رسول معظم(ص) این بوده که نسبت به تربیت نسل مسلمانان توجه کافی صورت بگیرد تا هیچ خطری این امت را تهدید نکند و با ارائه این الفاظ زیبا سعی کرده تا مسلمانان را نسبت به حقوق مسلم اولاد خود منتبه سازد.


5. آموزش کودکان


از نظر پیامبر اسلام حق دیگر کودکان آموزش آنان است، چون دین آن حضرت روی آموزش عنایت خاص داشته که در قرآن کریم طی آیات متعدد به آن اشاره شده است (مثل آنچه که در سور مبارکه علق و دیگر آیات الهی آمده است).


در خصوص آموزش فرزندان، پیامبر(ص) روی چند محور تأکید فراوان دارد که والدین باید آن را رعایت کند. یکی از این محورها آموزش قرآن است، رسول خد(ص) یاد دادن قرآن را به عنوان یک حق مطرح کرده و پدران را ملزم به أدای آن نموده است. دومین محور از دیدگاه رسول أعظم تأکید روی آموزش شنا و تیر اندازی است که باز به عنوان یک حق روی آن تأکید شده که پدران وظیفه دارند فرزندان خود را با این فنون آشنا و مجهز سازند. چون این دو فن از رشته های ورزش مفرح شمرده می شود و تأثیر فراوان روی شادابی و طراوت بچه ها می گذارد.


سومین محور این است که پدر لازم است تکیه گاه و مددکار فرزندان خود بوده و او را در سراشیبی زندگی یاری رساند، همان طور که می فرماید: «عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عبد الله(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): رَحِمَ اللَّهُ وَالِدَیْنِ أَعَانَ
ا وَلَدَهُمَا عَلَی بِرِّهِمَا» [۲۵] خدا رحمت کند پدران و مادرانی را که فرزندانشان را بر نیکی کردن به خودشان کمک کنند. و نیز فرمود: (عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): رَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَعَانَ وَلَدَهُ عَلَی بِرِّه)ِ[۲۶] خدا رحمت کند پدری را که فرزندش را بر نیکی کردن به خود کمک کند.


توفیق در زندگی وابسته به دانش و تجربه است، اما تایم عمر انسان به اندازه ای نیست که به خوبی و مهارت تمام دانش اندوزی و کسب تجربه نماید، لذا اگر بخواهیم قله های پیروزی را به سرعت پشت سر بگذاریم ناگزیر از انتقال تجارب و مهارت های ضروری به همدیگر هستیم، هرچه سرعت انتقال بالاتر باشد شانس ظفرمندی نیز افزایش پیدا می کند. با توجه به قلت فرصت و ضرورت دانش اندوزی است که سخنان رسول اکرم(ص) عمق یافته و روش عملی آن جناب بیشتر دست یار ما می گردد، و زودتر به نتیجه می رساند. طبیعی است که حضرت آنچه را که فرموده خود اولین کسی بوده که بر صحت آن اعتقاد داشته و عملی ساخته و اصحاب خود را نیز در آن جهت سوق داده باشد. بنابراین اگر بخواهیم از سنت رسول أعظم(ص) بهره مند شویم لازم است که به ژرفای این سنت نفوذ کنیم و تمام زوایای آن را مورد نظر و توجه قرار دهیم تا استعداد خود را شکوفا سازیم و بتوانیم اندوخته های خود را افزایش دهیم.


6. ازدواج فرزندان& lt;/P>

کودکان پس از مدتی به سن رشد و کمال می رسند، نیازهای آنان افزایش یافته و به تناسب آن توقعات شان هم بالاتر می رود. با توجه به حساسیت این دوره و وجود زمینه های کجروی و انحراف، می توان به عمق دیدگاه رسول اکرم(ص) رسید و این که چرا حضرت فرموده است: «إن من حق الولد علی والده أن یزوجه إذا بلغ»[۲۷] از جمله حقوق فرزند بر پدرش این است که هر گاه به سن بلوغ رسید او را همسر دهد.


تزویج و تشکیل خانواده پس از قابلیت یافتن، جزء الزامات قوانین شرعی بوده و عقلاً نیز ضرورت آن انکار ناپذیر است. هر چند که بحث ما روی حقوق کودک است ولی حق تزویج پس از رسیدن به سن رشد و تکلیف نیز در ادامه ی حقوق کودک قرار دارد و جزء الزامات شرعی و عرفی می باشد: پس طرح و یاد آوری آن منافات با مبحث مورد نظر ندارد و می تواند در راستای سایر حقوق کودک قابل تذکر باشد.


شریعت اسلام که بر خاسته از کتاب، سنت و سایر ادله می باشد، تأکید فراوان روی عملی سازی و عینیت دهی این امر مقدس دارد و در مناب
ع روایی به عنوان مستحب مؤکد مورد عنایت واقع شده و از زبان رسول أعظم(ص) نقل شده که: «وَ مِنْ سُنَّتِیَ النِّکَاحُ» یافرمود: «وَ إِنَّ مِنْ سُنَّتِیَ النِّکَاحَ»[۲۸] و از جمله سنت من نکاح است.


فقها با توجه به این احادیث شریف بخشی از فقه را به بیان احکام نکاح اختصاص داده و در باب مقدمات نکاح تأکید جدی بر التزام ازدواج نموده و والدین را به عنوان این که اولی به امور فرزندان خود اند و مصالح آن ها را از هرکسی دیگر سریعتر تشخیص می دهند این افتخار را یافته اند که آخرین مسؤلیت پدری خود را به فرجام رساند و جهت تحقق این امر خیر، آستین همت بالا زند تا با اقدام به موقع خود (ضمن فراهم سازی زمینه های تزویج) شاهد پرشکوه ترین صحنه های زندگی اولاد خود باشند تا جای که در فرهنگ اسلامی آخرین آرزوی والدین دیدن فرزندان در رخت عروسی و دامادی بوده و توجه مسلمانان به آن قابل تحسین می باشد.


7. احترام خاص دختران


بخشی از کودکان ما جنس مؤنث هستند، إناث به خاطری که پس از دوره کودکی باید منزل پدری خود را ترک کرده زندگی جدیدی را در محیط غریب آغاز نمایند، می شود گفت: بهترین دوره عمر آن ها زندگی در سایه پر مهر والدین می باشد. به تجربه ثابت شده که همه دختران شانس بالا و اقبال موفقیت آمیز در خانه شوهر ندارند. ما هر روز متأسفانه شاهد از هم گسیختگی کانون های خانواده ها هستیم و میزان ناکامی دختران در خانه بخت قابل توجه می باشد.


از آنجا که ما باور داریم که رسول خد(ص) برای تربیت، تبلیغ و تکامل بشر از سوی خداوند مبعوث گردیده است و هیچ حکمی و کلامی را بدون علت بزبان جاری نمی کند. همان طور که قرآن می فرماید: و هرگز از روی هوای نفس سخن نمی گوید، آنچه می گوید چیزی جز وحی که بر او نازل شده نیست! [وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی، إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْیٌ یُوحی] النجم ۵۳ / (۳ و ۴) پس سنت رسول خد(ص) نیز در امتداد وحی الهی و الهام گرفته از انفاس قدسی می باشد.


قرآن در مورد فرهنگ جاهلی می فرماید: در حالی که هر گاه به یکی از آن ها بشارت دهند دختر نصیب تو شده، صورتش (از فرط ناراحتی) سیاه می شود و به شدّت خشمگین می گردد، به خاطر بشارت بدی که به او داده شده، از قوم و قبیله خود متواری می گردد (و نمی داند) آیا او را با قبول ننگ نگهدارد، یا در خاک پنهانش کند؟! چه بد حکم می کنند!. [وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالاُنْثی ظَلَّ وَجْ
هُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ کَظیمٌ یَتَواری مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ ما بُشِّرَ بِهِ أَ یُمْسِکُهُ عَلی هُونٍ أَمْ یَدُسُّهُ فِی التُّرابِ أَلا ساءَ ما یَحْکُمُونَ] النحل ۱۶/ (۵۸ و۵۹) حمزه بن حمران در حدیثی مرفوع می گوید: مردی در خدمت پیامبر(ص) بود که خبر به دنیا آمدن فرزندش را به او دادند، رنگش برگشت. پیامبر فرمود: چه شده است؟ عرض کرد: خیر است. پیامبر فرمود: بگو. عرض کرد: وقتی از خانه بیرون آمدم همسرم درد زایمان داشت و حالا برایم خبر آوردند که دختر زاییده است. پیامبر(ص) فرمود: سنگینی او روی زمین است و بر سرش آسمان سایه می افکند و خدا روزیش می دهد و او یک دسته گل است که می بویی. «فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ(ص) الأَرْضُ تُقِلُّهَا وَ السَّمَاءُ تُظِلُّهَا وَ اللَّهُ یَرْزُقُهَا وَ هِیَ رَیْحَانَهٌ تَشَمُّهَا».


باز فرمود: خداوند تبارک و تعالی به زنان مهربانتر از مردان است. هیچ مردی نیست که زنی از محارم خود را خوشحال سازد، مگر این که خدای متعال در روز قیامت او را شادمان گرداند. «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی عَلَی الإِنَاثِ أَرْأَفُ مِنْهُ عَلَی الذُّکُورِ وَ مَا مِنْ رَجُلٍ یُدْخِلُ فَرْحَهً عَلَی امْرَأَهٍ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهَا حُرْمَهٌ إِلا فَرَّحَهُ اللَّهُ تَعَالَی یَوْمَ الْقِیَامَهِ»[۲۹] ابن مسعود می گوید: از رسول خد(ص) شنیدم که فرمود: هرکه دختری داشته باشد و او را نیکو تربیت کند و به خوبی آموزش دهد و از نعمت های که خداوند ارزانیش کرده او را به وفور بهرهمند سازد، آن دختر برای وی مانع و پرده أی در برابر آتش دوزخ خواهد بود. (عن ابن مسعود قال سمعت النبی(ص) یقول: من کانت له ابنه فأدبها وأحسن أدبها وعلمها وأحسن تعلیمها وأوسع علیها من نعم الله التی أوسع علیه کانت له منعه وسترا من النار)[۳۰]


بنابراین پیامبر(ص) در امتداد مبارزه با فرهنگ جاهلیت و اصلاح ساختار جامعه تلاش کرد تا جایگاه کودک دختر را در خانواده ها استوار سازد و حفظ حرمت و احترام او را برای والدین شفاف نماید تا در هیچ برهه از تاریخ کسی به خود اجازه ندهد نسبت به دختران دهنکجی نماید.


تذکر


آنچه در این مختصر مورد عنایت قرار گرفت بررسی کلی و جامع سنت رسول اکرم(ص) در مورد حقوق کودک نیست، بلکه شمه از چشمه سار نورانی پیامبر گرامی(ص) بود که در حد یک نوشته ای کوتاه مورد کنکاش قرار گرفت اما نگاه عمیق در این خصوص نیازمند فرصت وسیع و مجالی کافی است که اگر توفیق رفیق گردید در نوبت دیگر به آن پرداخته خواهد شد.



جمع بندی و نتیجه


کودکان عصاره وجودی انسان، و ثمره زندگی می باشند، همان طور که انسان موجود کریم و قابل احترام است، کودکان نیز قابلیت و شایستگی تکریم را دارا هستند. بنابراین لازم است که در هر برهه بر حقوق آن ها توجه شود و رعایت آن جزء سرخط زندگی قرار گیرد.


پیامبر عزیز اسلام(ص) در بدو بعثت و نیز پس از حاکمیت و تشکیل حکومت، در سنت درخشان خود مسیر روشن و یادگار تابناک برای امت اسلامی بر جای نهاد، که اینک در آثار علما، محدثان و مورخان ثبت گردیده و در امتداد تاریخ نسل اندر نسل دست به دست شده تا در اختیار بشر امروزی قرار گرفته است. در این سنت، مترقی ترین قانون زندگی تجلی یافته، که اگر به درستی مورد استفاده قرار گیرد نه تنها در حق کودکان که حتی در حق هیچ بشری روی زمین اجحاف و ستم نخواهد شد.


پس اگر در جوامع مسلمین کجروی است دلیل آن ناآشنایی با فرامین حیات بخش اسلام و سیره نورانی نبی اکرم(ص)می باشد. یا این که ما عادت نکرده ایم زندگی در سایه قانون را جدی تلقی نمایم، لذا با مشکلات عدیده مواجه هستیم. پس راه حل معضلات اجتماعی ما و زدودن ظلم و بی عدالتی از جامعه، برگشت به قوانین شرعی و التزام به مقررات دینی است و همین طور فهم و تبیین درست احکام خدا و درک درست سنت و اعتقاد به درستی و اهتمام به رعایت تمام جزئیات آن. در این نوشتار کوتاه دیدیم که رسول خد(ص) به شایستگی تلاش کرد تا عملاً و قولاً ثابت کند که کودکان چه موجودات ارزشمندی هستند و چه حقوقی در جامعه می توانند داشته باشند و چه رفتار در خور شأن کودکان نمود تا خط روشنی باشد برای تمام کسانی که به انسانیت و کرامت انسانی می اندیشند.


پی نوشت:


[1]. محمد جعفر لنگرودی، مبسوط در ترمینولوژی حقوق،ص ۲۳۵۲، ج ۳، چاپ دوم ۱۳۸۱، نشر گنج دانش.


[2]. همان، ج ۲، ص ۸۸۲.


[3]. حبیب الله طاهری، حقوق مدنی، ص ۱۲۴؛ ج ۱، چاپ دوم ۱۳۷۶، دفتر انتشارات اسلامی قم.


[4]. سید روح الله الموسوی الخمینی، تحریر الوسیله، الجزء الثانی، ص ۱۲، القول فی الصغر، چاپ سوم ۱۴۰۸هـق، مؤسسه اسماعلیان قم.


* دانش پژوه کارشناس ارشد


[5]. الدکتور وهبه الزحیلی، الفقه الاسلامیه و ادلته، ص ۴۴۶۷ ج ۶، الطبعه الرابعه ۱۴۱۸ هـ۰ق-۱۹۹۷م دارالفکر بدمشق.


[6]. ویل دورانت، تاریخ تمدن، جلدهای ۱، ۲، و ۳ صفحات ۸۵۴، ۳۱۸ و ۶
۶، مترجمان احمد آرام، عسکری پاشانی و امیر حسین آریان پور، چاپ نهم ۱۳۸۲، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران.


[7]. سید محمد باقر حجتی، اسلام تعلیم و تربیت، ص ۱۷۱، چاپ ۱۳۵۸، دفتر نشر فرهنگ اسلامی تهران.


[8]. الشیخ الطوسی، المبسوط، ج ۷ ص ۴، صححه وعلق علیه محمد الباقر البهبودی، عنیت بنشره ،المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه ،چاپ حیدری ۱۳۵۱ ش.


[9]. رضی الدین حسن بن فضل طبرسی، مکارم الأخلاق،ص ۱۶، چاپ ۱۴۱۲ هـ.ق، انتشارات شریف رضی، قم


[10]. أبی داود سلیمان بن الاشعث السجستانی الازدی، سنن ابی داود، ج ۴، ص ۱۴۷، ح ۵۲۰۲ و ۵۲۰۳، چاپ اول دارإبن حزم، بیروت لبنان


[11]. ابی بکر أحمد بن الحسین بن علی البیهقی،،وفات ۴۵۸هـق، السنن الکبیر، ج ۹، ص ۵۳، المطبعه دارالفکر النشر: دارالفکر، بیروت لبنان، بی تا.


[12]. رضی الدین حسن بن فضل طبرسی، مکارم الأخلاق، پیشین، ص ۲۵.


[13]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۴۸۳، ح ۴۷۰۷، انتشارات جامعه مدرسین قم، ۱۴۱۳ هـق. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۲۱، ص ۴۸۶، ح ۲۷۶۹۵، مؤسسه آل البیت علیهم السلام قم، ۱۴۰۹ هـق.


[14]. المتقی الهندی، کنز العمال، پیشین، ج ۱۶، ص ۵۸۶، ح ۴۵۹۵۸.


[15]. ابن ابی الحدید معتزلی، شرح نهج البلاغه، ج ۱۷، ص ۲۷۲، انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی قم، چاپ ۱۴۰۴ هـق.


[16]. الحافظ نور الدین علی بن ابی بکر الهیثمی، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، المتوفی سنه ۸۰۷ بتحریر الحافظین الجلیلین: العراقی وابن حجر، ج ۸، ص ۱۹۵، چاپ ۱۴۰۸ ه‍ ۱۹۸۸م، دار الکتب العلمیه بیروت لبنان.


[17]. علامه مجلسی، بحار الأنوار، ج ۴۳، ص ۲۸۵، ح ۵۰، مؤسسه الوفاء بیروت – لبنان، ۱۴۰۴ هـق.


[18]. العلامه علاء الدین علی المتقی بن حسام الدین الهندی، المتوفی سنه ۹۷۵، تحقیق محمود عمر الدمیاطیّ، کنزالعمال فی سنن الأقوال و الأفعال،ج ۱۶، ص ۴۱۶، ح ۴۵۱۹۱ الی ۴۵۱۹۳، الطبعه الاولی ۱۴۱۹ هق، ۱۹۹۸ میلادی، دار الکتب العلمیه، بیروت لبنان.


[19]. همان ج ۱۶، ص ۴۱۸ ح ۴۵۲۰۱.


[20]. المتقی الهندی، کنز العمال، پیشین، ج ۱۶، ص ۴۴۴، ح ۴۵۳۴۶ و ۴۵۳۴۷ و ص ۴۴۵، ح ۴۵۳۴۸ الی ۴۵۳۵۸.


[21]. رضی الدین حسن بن فضل طبرسی، مکارم الأخلاق، پیشین، ص ۲۲۰


[22]. ابراهیم امینی، آیین تربیت، ص ۱۱، چاپ دوازدهم ۱۳۶۸، انتشارات اسلامی، تهران.


[23]. مرتضی مطهری، تعلیم و تربیت در اسلام، ص ۶۳، چاپ ۲۴ ۱۲۷۳، انتشارات صدرا تهران.


<P style="TEXT-ALIGN: justify; LINE-HEIGHT: 200%; MARGIN: 0in 0in 0pt; unicode-bidi: embed; DIRECTION: rtl" dir=rtl class=MsoNormal align=justify&g t;[24]. المتقی الهندی، کنز العمال، پیشین، ج ۱۶، ص ۴۵۶، ح ۴۵۴۰۹ الی ۴۵۴۱۱.


[25]. محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج ۱۵، ص ۱۶۸، ح ۲، ۵، ۷، و ۹، مؤسسه آل البیتG قم، ۱۴۰۸ هـق.


[26]. ثقه الاسلام کلینی، الکافی، ج ۶، ص ۵۰، ح ۶، دار الکتب الإسلامیه تهران، ۱۳۶۵ هـش.


[27]. المتقی الهندی، کنز العمال، پیشین، ج ۱۶، ص ۴۵۷، ح ۴۵۴۱۶.. رضی الدین حسن بن فضل طبرسی، مکارم الأخلاق، پیشین، ص ۲۲۰.


[28]. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۲۰، ص ۱۰۷، ح ۲۵۱۵۸ و ۲۵۱۵۹، مؤسسه آل البیتA قم، ۱۴۰۹ هـق.


[29]. ثقه الاسلام کلینی، الکافی، پیشین، ج ۶، ص ۵، ح ۶، ۷.


[30]. الحافظ نور الدین علی بن ابی بکر الهیثمی، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، پیشین، ج ۸، ص ۱۵۸.


www.hawzah.net

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید