ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

ناگفته های آسانسور

نویسنده: پیمان صفر دوست


ناگفته های آسانسور


● تاریخچه آسانسور

آن گونه که در تاریخ آمده، تاریخچه پیدایش آسانسور به
۲۵۳سال قبل از میلاد مسیح بازمی گردد. ارشمیدس وسیله ای شبیه به آسانسور اختراع کرد که قابلیت حمل یک نفر را برای ارتفاعات نه چندان بلند داشت. این آسانسور دستی نمونه ای از نخستین حرکات بشر برای ساختن یک بالابر بود.

البته گفته شده که مصریان باستان نیز به وسیله بالابر در اهرام حرکت می کردند. در سال
۱۸۵۰ نخستین آسانسور هیدرولیکی برای یک ساختمان ۴ طبقه ساخته شد. در سال۱۸۵۳ الیشا گرویس از اهالی نیویورک، آسانسوری
با نوعی ایمنی خودکار برای ممانعت از سقوط سکوی این وسیله ساخت. در صورتی که ریسمان آسانسور پاره می شد، این سیستم ایمنی به فریاد سرنشینان می رسید.

فناوری ساخت آسانسور به سرعت پیش رفت و بسیاری از سازندگان ساختمان های جهان این وسیله مفید و کارا را نصب کردند. براساس آخرین آمارهای ارایه شده، ایتالیایی ها بیشترین آسانسورسواران نام گرفته اند. با اینکه این کشور جمعیت بالایی ندارد، اما آنها با نصب
۸۵۰هزار دستگاه آسانسور رتبه نخست را در دنیا به خود اختصاص داده اند.

در ایتالیا روزانه بیش از
۱۰۰میلیون نفر از آسانسور استفاده می کنند. پس از این کشور، آمریکا با داشتن ۷۰۰هزار دستگاه آسانسور و چین با ۶۱۰هزار رتبه های دوم و سوم را در اختیار داشتند. البته این آمار
به سال
۲۰۰۸ مربوط می شود و با سرعتی که نزد چینی ها سراغ داریم، به احتمال فراوان، این آمار دچار تغییر و تحولات شده است.

برخی از آسانسورها هم اکنون شکل توریستی به خود گرفته اند. یکی از همین مدل ها، آسانسور سانتاژوستا در شهر لیسبون پرتغال است؛ آسانسوری که بیشتر به یک بالابر می ماند و حدود
۱۰۷سال قدمت دارد. کار ساخت این آسانسور در سال۱۹۰۰ آغاز شد و ۲ سال بعد به پایان رسید؛ آسانسوری که کار طراحی آن را «رائول مسنیر ده پونسارد» برعهده داشته است. اگرچه این مدل با بخار کار می کرد اما در سال۱۹۰۷& lt;/SPAN> از الکتریسیته برای به حرکت درآوردنش سود جسته شد. این سازه ۴۵ متر ارتفاع دارد و می تواند ۲۴ مسافر را با خود حمل کند که این روزها شکل گردشگری به خود گرفته و مردمی که برای دیدن لیسبون می روند، از این آسانسور زیبا دیدن می کنند.

اما می گویند آسانسور ساخته دست آقای اتوود یک قرقره بزرگ و یک طناب بوده است. این دانشمند و ریاضیدان با ساختن ماشین اتوود که عبارت بود از دو وزنه که با یک نخ به یکدیگر مربوط می شدند و روی قرقره ها بالا و پایین می رفتند، توانست طرح ابتدایی یک آسانسور را ارایه دهد.

اتوود یک کار هم برای ایمن سازی این آسانسور اولیه انجام داده بود. اگر هنگام بالا و پایین رفتن، طناب پاره می شد، قسمت انتهایی طناب روی قرقره قفل می ماند و این کار باعث می شد تا آسانسور به رغم سقوط آزادی که از ارتفاع به سمت پایین داشت، به زمین برخورد نکند و سوارشونده ( در اینجا به معنای فردی که سوار آسانسور می شود)، جان سالم به در ببرد.

اگر ارشمیدس را خالق بالابری ساده و اتوود را خالق آسانسوری اولیه فرض کنیم، باید از آقای اوتیس هم به عنوان مبتکر ساخت آسانسورهای نوین نام ببریم؛ فردی که هم اکنون بزرگ ترین کارخانه ساخت آسانسور در دنیا به نام وی مشغول به فعالیت است. اولین آسانسور به شکل امروزی که دارای ترمز ایمنی بود، توسط اوتیس در آمریکا ساخته و آزمایش شده و
بعد از آن نیز دیگران به ساخت انواع آسانسور مبادرت کردند و صنعت آسانسور شکل گرفت.

در ساخت برج ها و ساختمان های بلند موضوع آسانسور ایمن، راحت و سریع باید در اولویت قرار گیرد. در این بین رقابتی نیز بین آسانسورسازان شکل گرفت. رکورد سرعت بین آسانسورهای دنیا در اختیار برج تایپه
۱۰۱ است. این برج به ارتفاع ۵۰۹ متر ۱۰۱طبقه دارد و فکر نمی کنم کسی دوست داشته باشد بدون آسانسور این طبقات را طی کند؛ به خصوص از بدو ورود تا طبقات بسیار بالا! در این ساختمان مرتفع ۶۷دستگاه آسانسور نصب شده تا ترافیکی در این خصوص به وجود نیاید. در عین حال، این امر به ایمنی کار نیز می افزاید. سرعت این آسانسور ۱۰۱۰متر در دقیقه است؛ یعنی این آسانسور قادر است در یک دقیقه بیش از یک کیلومتر را طی کند. نوع دیگری از آسانسورها ویژه کالا طراحی شده و معمولا امور بالا و پایین بردن بار را برعهده دارند. آسانسور خدماتی، آسانسوری است که برای جابه جایی کالا بین طبقات مورد استفاده قرار می گیرد که دارای کابین کوچکی است که ابعاد آن به اشخاص اجازه استفاده را نمی دهد. در بسیاری از رستوران ها و فروشگاه های کوچک این مدل کاربرد زیادی دارد.

از آسانسور خودروبر هم در ساختمان های خصوصی استفاده می شود و اتاقک آن ابعاد مناسبی برای جابه جایی خودرو دارد. البته آسانسور ویژه حمل بیماران را هم که در بیمارستان، مورد استفاده قرار می گیرد نباید از قلم انداخت.

از یک نظر آسانسورها به
۲ نوع گیربکس دار و بدون گیربکس تقسیم می شوند که اولی مخصوص حمل و نقل در ارتفاع کم و با قدرت زیاد است، اما دومی به ارتفاع زیاد و ظرفیت کم مربوط می شود.

از حیث دیگری هم آسانسورها به انواع برقی، هیدورلیکی (حداکثر
۱۸متر)، پنی ماتیک و LIM یا همان نیروی محرکه القایی تقسیم می شوند که در این آخری، سیستم موتور روی وزنه تعادل قرار می گیرد و ابتکار جدیدی است که در ساختمان های خیلی بلند به کار گرفته می شود.

● تاریخچه آسانسور در ایران

آسانسور های امروزی از حدود
۵۰ سال پیش وارد کشور شده و اولین فروش آسانسور در کشور مربوط به یک شرکت سوئیسی است که توسط یک شرکت ایرانی خریداری شد. بعد از آن نیز شرکت ها ی خارجی دیگر در این زمینه فعالیت داشتند. اولین کارخانه آسانسورسازی در ایران توسط وزارت مسکن و شهر سازی در سال ۱۳۵۰ در شهر صنعتی البرز قزوین تحت لیسانس یک شرکت سوییسی راه اندازی شد و بعد از آن نیز کارخانجات دیگری توسط شرکت ها ی خارجی در ایران فعالیت کردند، اما با توجه به تحریم وسایل بعد از انقلاب اسلامی و براساس ضرورت و نیاز، دست اندرکاران شروع به فعالیت های تولیدی در زمینه ساخت قطعات یدکی آسانسور کردند و درواقع آسانسور به صورت تلفیقی در کشور تولید و نصب شد تا اینکه در دهه ۷۰ مجوز واردات صادر شد و به دنبال آن، واحدهای فروش آسانسور به صورت رسمی و غیررسمی به وجود آمدند.

قسمت اعظمی از آسانسورهایی که از سال های دور در ایران مشغول به حمل ونقل مسافر هستند، دارای گواهی استاندارد نبوده و اساسا فعالیت آنها در خط همکف به طبقات، غیرقانونی است.

۱۰ توصیه ایمنی به آسـانسـور سـواران

پدیده آسانسور هم مثل سایر پدیده های وارداتی، اول خودش آمد و بعد تلاش شد برای وارد کردن فرهنگ استفاده از آن. فرهنگستان زبان هم سال ها بعد از ورود این پدیده به صرافت افتاد تا نامی ایرانی برای آن انتخاب یا به عبارت بهتر، انتصاب کند. لیکن همچنان فرهنگ استفاده از آسانسور معضل مراکز مسکونی، اداری و خدماتی است؛ موضوعی که در مواقعی، ایمنی آسانسورها را نشانه می گیرد.

ایمنی در آسانسور امروزه دیگر یک اجبار است. مواردی باید در آسانسورها رعایت شود تا ایمنی سرنشینان تامین شود؛ مواردی مانند سیستم تهویه مطبوع، زنگ خطر، تلفن یا سیستمی برای ارتباط با اتاق فرمان، کپسول آتش نشانی، ترمز و… مربوط به سازندگان است ولی مواردی هم مربوط به استفاده کنندگان است که باید مورد توجه قرار گیرند. به چند مورد اشاره می کنیم:

۱) بیشتر از ظرفیت ممکن سوار آسانسور نشوید و با کلیدهای آن هم بازی نکنید. البته اصولا آسانسور باید مجهز به سیستم آلارم ظرفیت مجاز و غیر مجاز باشد ولی رعایت ظرفیت آسانسور توسط مصرف کنندگان در اولویت قرار دارد. ظرفیت ها معمولا ۴، ۶، ۸، ۱۰، ۱۲ و… است که باید روی پلاک مشخصات در کابین نصب شود. معمولا کابین آسانسور به صورتی طراحی و سا
خته می شود که حداکثر ظرفیت به سختی در آن جا شوند، زیرا استفاده خارج از ظرفیت خطرات بسیار جدی ای در بردارد که قابل مقایسه با وسایل دیگر نیست. برخی از شهروندان، به ویژه در اداره ها، به ظرفیت اعلام شده برای آسانسور توجه نمی کنند و بیش از حد ظرفیت مجاز سوار می شوند که این اقدام به توقف غیرطبیعی آسانسور میان طبقات می انجامد.

۲) مسافران بیرون آسانسور فرمان احضار می دهند و مبدا و مقصد را مشخص می کنند و آسانسور هم در زمان مناسب و طبق برنامه قبلی پاسخ می دهد. بنابراین فشار مجدد روی دکمه ها ی احضار کابین، کاری بیهوده است. استفاده کنندگان از آسانسور، وقتی راهنمای دیجیتال طبقات را ایستاده روی یکی از طبقات می بینند، دکمه آسانسور را چندبار با شدت فشار می دهند بلکه آسانسور زودتر بیاید اما این کار، غیر از خرابی و صدمه زدن، فایده ای ندارد.

۳) زمانی که آسانسور سوار می شوید، مسافران درون کابین فرمان حرکت می دهند و مقصد را مشخص می کنند. این وسیله قادر به شناسایی مسافران از نظر سن، قد، مونث یا مذکر و بیمار یا سالم بودن و میزان وزن دقیق مسافران نیست؛ بنابراین بیهوده کلیدهای آن را دستکاری نکنید.

۴) دکمه ها ی فرمان در محلی نصب شده که کودکان کمتر از ۷ سال قادر به احضار و صدور فرمان نباشند ولی همواره باید به خاطر بسپاریم که هرگز کودکان به تنهایی نباید از این وسیله استفاده کنند. با ایجاد شرایط مناسب و فضای بازی در مجموعه مسکونی و گاهی مذاکره دسته جمعی با کودکان و نوجوانان باید به صورت جدی و کامل از بازی آنها با آسانسور جلوگیری کنید.

۵) هرگز هنگام وارد شدن به کابین آسانسور در حال گفت وگو از عقب یا از پهلو وارد آسانسور نشوید. همواره هنگام ورود به کابین آسانسور از وجود کابین در مقابل خود مطمئن شوید و رو به کابین وارد شوید. ساده ترین روش ، اطمینان از وجود روشنایی کابین، دیدن تصویر خود در آینه کابین و مشاهده افراد درون آن است.

۶) بیشترین آمار حوادث مربوط به ایام عید است که نشان دهنده بی توجهی به ظرفیت استفاده از آسانسور با حضور جمع زیادی از خانواده ها در این وسیله است. همچنین کودکان بیشترین قربانیان حوادث آسانسور هستند که این وسیله را بازیچه فرض می کنند. آن هم به دلیل عدم آموزش توسط والدین است.

۷) در اوقاتی که ساختمان خلوت است حتی الامکان به تنهایی از آسانسور استفاده نکنید.

۸) قطع برق از اصلی ترین مشکلات در استفاده از آسانسورها در کشور ماست. گرچه آسانسورها باید به سیستم «BLACK OUT» مجهز باشند تا در زمان قطع برق، کابین، هم تراز یک طبقه متوقف شود اما در مواقعی امکان حبس در آسانسور وجود دارد. معمولا بلافاصله بعد از گیر افتادن آسانسور، احساس خفگی به افراد دست می دهد که این، بیشتر یک توهم است تا واقعیت. بد نیست بدانید که هیچ کس در حوادث آسانسور دچار خفگی نمی شود؛ زیرا ذهنیتی که برای مردم درخصوص تمام شدن اکسیژن در آسانسور ایجاد شده کاملا اشتباه است و چنین موردی در ساختار آسانسورهای امروزی امکان ندارد. تنها مشکل، استرس و نگرانی حادثه دیدگان است. بنابراین در چنین مواردی کسی اقدام به شکستن شیشه آسانسور نکند چون فقط کار را خراب تر و خطر را بیشتر می کند.

۹) همچنین لازم است که افراد محبوس، تا لحظه اعلام گروه نجات برای خروج از کابین منتظر بمانند، چون در مواردی افراد در خروج عجله به خرج داده اند و همزمان، آسانسور راه افتاده که این موضوع تا به حال قربانیان زیادی گرفته است. در هر صورت، خونسردی خیلی مهم است. خونسرد و صبور باشید.

۱۰) آسانسورها معمولا در نصب و راه اندازی مشکلی ندارند؛ به خصوص که آسانسورهای جدید به وسیله اداره استاندارد کنترل می شود، اما این وسط جای بازدید ماهانه با کیفیت به طور قابل توجهی مبهم است! چون همه مشکلات به مرور زمان ایجاد می شود و تعمیر غیر استاندارد است که ایمنی آسانسور را از بین می برد. بنابراین نسبت به بازدیدهای ماهانه و طرز نگهداری و هویت و صلاحیت فنی و عمومی پیمانکار نگهداری آسانسور محل سکونت تان بی تفاوت نباشید. این بی تفاوتی گاهی به قیمت جان تمام خواهد شد.

● یادداشت مهندس محمدرضا اردلانی
کارشناس ساختمان های سلامت محور و عضو جامعه شهر ایمن

▪ ویـژگـی هـای آسـانـسـور سـالــم
اولین نکته ای که در مورد آسانسور باید بگویم این است که گول ظاهرش را نخورید! اگرچه آسانسورها با ظاهری آراسته و زیبا به مردم عرضه می شوند اما برخی از آنها دارای کیفیت مطلوب و استاندارد لازم نیستند. هر ساختمانی به آسانسوری با کاربری خاص خود نیاز دارد که این موضوع در ساختمان های ما کمتر مورد تو
جه قرار می گیرد. علت استفاده نکردن صاحبان ساختمان ها و پروژه ها از آسانسورهای مخصوص هر ساختمان ارزان سازی بوده و این بی توجهی ها بارها موجب سقوط آسانسور ارزان قیمت یا حبس افراد شده است. به همین دلیل چند مورد مهم در بررسی یک آسانسور سالم به شرح ذیل اعلام می شود به پیمانکارتان بگویید آنها را برای شما مشخص کرده و ضمن بررسی خودتان هم چک کنید آیا برابر مفاد قرارداد همان مارک استفاده شده یا خیر؟

۱) هر ساختمان نیاز به یک نوع سازه آسانسور با محاسبات خاص خود همان ساختمان دارد. وجود نداشتن مهندس محاسب یا سری کاری در نقشه های اجرایی آسانسور از مهم ترین نشانه های مشکل دار بودن هر آسانسوری در درازمدت خواهد بود. نقشه های اجرایی آسانسور خاص ساختمان خودتان را حتما مطالبه و مطالعه کنید.

۲) موتورخانه و چاهک آسانسور و عمق چاهک را بازدید کنید. نظافت، نظم، روکش یا رنگ قطعات و زیبایی و دقت در جوشکاری اتصالات، موضوعی است که ضمن ساده بودن بررسی، عمق ظرافت در کار مجری را نمایش می دهد.

۳) از نکات بسیار مهمی که لازم است در مورد موتورخانه آسانسورها مدنظر قرار بگیرد، این است که حتما
تابلو برق به صورت مجزا و مرتب در این قسمت وجود داشته باشد.

۴) حتما تیرآهن های بالای آسانسور باید دقیقا در مرکز کابین قرار داشته باشند و البته یک قلاب هم از آنها آویزان باشد تا در مواقع از کار افتادن موتورها بشود با آن کابین را بالا کشید. اگر تیرآهن ها در مرکز نباشند، کار بسیار سخت می شود.

۵) سیستم تهویه نیز باید به طور مرتب فعال باشد تا سقف کابین و قسمت موتورخانه از خاک گرفتگی و پیامدهای آن در امان بماند.

۶) گاورنر یا سرعت سنج حتما باید در همه آسانسورها وجود داشته باشد. این دستگاه کوچک، هر زمان که سرعت آسانسور از اندازه تعریف شده بیشتر شود، باعث توقف حرکت کابین می شود و در واقع آن را از سقوط نجات می دهد. مارک و مدل آن را هم چک کنید.

۷) در ورودی موتورخانه، لزوما باید قفل داشته باشد و کلیدش هم در دسترس مالک یا مسوول ساختمان قرار بگیرد. این مساله باعث می شود، اولا افراد متفرقه وارد نشوند و ثانیا در صورت لزوم، دسترسی گروه نجات به موتورخانه تسهیل و تضمین شود.

۸) برخی دستورالعمل ها، توصیه ها و همچنین نکات در مورد مشخصات آسانسور، شرکت سازنده آن، نحوه کارش، ظرفیت اش و … باید در قالب یک تابلو تهیه شده و در محل موتورخانه نصب شود تا تعمیرکاران یا افراد گروه امداد بتوانند از اطلاعات آن در مواقع مقتضی استفاده کنند.

۹) ته چاهک سری استپ وجود دارد که به منظور حفظ ایمنی تعمیرکاران تعبیه شده تا در مواقع اضطراری برق را قطع کند. همچنین در این مکان، یک سکوی بتونی هم وجود دارد که اگر کسی روی آن بنشیند، باز هم باید کف کابین با سر او مقداری فاصله داشته باشد و به وی آسیبی نرساند.

۱۰) وجود ۲</SPAN&gt ; استوانه پلاستیکی در قسمت تحتانی آسانسور الزامی است. اینها ضربه گیر هستند و از جنس پلاستیک فشرده تهیه شده اند. یکی زیر استوانه کف کابین قرار دارد و دیگری پایین وزنه تعادل مستقر است که باعث می شود در مواقع ضروری و زمانی که آسانسور سقوط می کند، تلفات و صدمات آن کاهش پیدا کند و از شدت ضربه وارده کاسته شود.

۱۱) مهم ترین قسمت آسانسور، پاراشوک یا چتر نجات آن است که باید از سقوط جلوگیری کند. یعنی وقتی سرعت آسانسور از حدی بالاتر می رود، ترمزهای پاراشوک فعال شده و مانع سقوط می شوند. بروز مشکل در این قسمت مهم ترین عامل در کاهش سطح ایمنی آسانسورهاست که باید با بازدید به موقع مورد بررسی قرار گیرد. مارک و مدل آن را هم چک کنید.

۱۲) در صورت قطع برق یا قطع برق سیستم کنترل، سیستم ترمز آسانسور باید به طور اتوماتیک عمل کند، بنابراین باید از ترمزهای اصطکاکی الکترومغناطیسی استفاده شود. مارک آن را هم چک کنید.

۱۳) کابین و وزنه های تع
ادل توسط سیم بکسل های فولادی معلق نگاه داشته می شوند. وزنه تعادل در آسانسورهای کششی و زنجیری برای ایجاد تعادل بین جرم کابین و درصدی از وزن بار یا مسافر به کار می رود و قطر سیم بکسل ها، مارک، مدل و فابریک بودن آنها را با قرارهای مالی فی مابین چک کنید.

۱۴) همچنین لازم است در زمان صدور تاییدیه کیفیت آسانسور که یکی از مدارک لازم برای صدور پایان کار ساختمان است، دقت شود قطعات و دستگاه ها به طور دقیق و با ابزارهای مناسب حتما مورد بازرسی و کنترل کیفیت ماموران اصلی قرار بگیرند.

منبع: سازمان آتش نشانی تهران


www.mostatil.ir

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید