ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

نظر اسلام راجع به ثروت‏ چیست؟

ممكن است كسى بپندارد كه اسلام اساساً ثروت را مطرود و به عنوان يك امر پلي
د و دور انداختنى مى‏شناسد، چيزى كه پليد و مطرود و دور انداختنى است ديگر مقرراتى نمى‏تواند داشته باشد؛


به عبارت ديگر مكتبى كه نظرش درباره يك شى‏ء معين اين است كه آن چيز دور افكندنى است آن مكتب نمى‏تواند مقرراتى درباره آن چيز داشته باشد، همه مقرراتش اين خواهد بود كه آن چيز را به وجود نياوريد، دست به آن نزنيد، دست به دست نكنيد، مصرف‏نكنيد؛ همچنانكه درباره مشروب چنين مقرراتى آمده است: لَعَنَ اللَّهُ بايِعَها وَ مُشْتَرِيَها وَ آكِلَ ثَمَنِها وَ ساقِيَها وَ شارِبَها ….


جواب اين است كه اشتباه بزرگى است اين اشتباه؛ در اسلام مال و ثروت هيچ وقت تحقير نشده است، نه توليدش، نه مبادله‏اش، نه مصرف كردنش؛ بلكه همه اينها تأكيد و توصيه شده است و براى آنها شرايط و موازين مقرر شده است و هرگز ثروت از نظر اسلام دور افكندنى نيست بلكه دور افكندنش (اسراف، تبذير، تضييع مال) حرام قطعى است.


اشتباه از آنجا ناشى شده كه اسلام با هدف قرار دادن ثروت، با اين كه انسان فداى ثروت شود مخالف است و سخت مبارزه كرده است؛


به عبارت ديگر پول پرستى را و اينكه انسان برده پول باشد [محكوم كرده است،] به عبارت ديگر اينكه انسان پول را به خاطر خود پول و براى ذخيره كردن و اندوختن بخواهد كه «الَّذينَ يَكْنِزونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَ لا يُنْفِقونَها فى سَبيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ اليمٍ …» «۱» كه نام اين حالت حرص و آز است و يا پول را فقط براى پر كردن شكم و براى عياشى و بيكارى و ولگردى بخواهد كه نام آن شهوترانى است.


در اين حالت پول خواستن توأم است با دنائت و پستى و محو شخصيت انسانى در پول و فقدان هرگونه شخصيت انسانى و شرافت معنوى.نقطه مقابل، اين است كه انسان پول را به عنوان يك وسيله براى فعاليت و عمل و تسهيل و توليد بخواهد. در اين صورت پول تابع آن هدف كلى است كه انسان پول را براى آن هدف مى‏خواهد.حديثى است از رسول اكرم: نِعْمَ الْمالُ الصّالِحُ لِلرَّجُلِ الصّالِحِ. مولوى مضمون اين حديث را به نظم آورده مى‏گويد:


 مال راگر بهر دين باشى حَمول          نِعمَ مالٌ صالحٌ خواندش رسول‏


<P style="TEXT-ALIGN: justify; LINE-HEIGHT: 200%; MARGIN: 0cm 0cm 10pt; unicode-bidi: embed; DIRECTION: rtl; mso-margin-top-alt: auto; mso-margin-bottom-alt: auto" dir=rtl class=MsoNormal align=justify&g t; آب در كشتى هلاك كشتى است      ور بود در زير كشتى پشتى است‏


 تشبيه ثروت و انسان به دريا و كشتى از آن نظر كه در يك وضع او را غرق مى‏كند و در خود محو مى‏كند و شخصيت او را محو مى‏سازد و در صورت ديگر نه تنها ضربه به شخصيت او نمى‏زند، وسيله‏اى منحصر است براى رسيدن به مقصد و تكميل او شخصيت خود را، فوق العاده تشبيه خوبى است.


آيه كريمه «انَّ الْانْسانَ لَيَطْغى‏. أنْ ر اهُ اسْتَغْنى‏» «۲» نقش پول را در فاسد كردن شخصيت انسانى بيان مى‏كند؛ همچنين آيه كريمه «وَ
لاتُطِعْ كُلَّ حَلّافٍ مَهينٍ. هَمّازٍ مَشّاءٍ بِنَميمٍ. مَنّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ اثيمٍ. عُتُلٍّ بَعْدَ ذلِكَ زَنيمٍ. انْ كانَ ذا مالٍ و بَنينَ. اذا تُتْلى‏ عَلَيْهِ اياتُنا قالَ اساطيرُ الْاوَّلينَ» «۳» و آيه كريمه «زُيِّنَ لِلنّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنينَ وَالْقَناطيرِ المُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ» «۴»


همان‏طور كه هدف دورانداختن و ترك گفتن عملى زن و فرزند نيست، هدف دور افكندن پول و ثروت هم نيست.اسلام كه پول پرستى را محكوم كرده است پول و ثروت را محكوم نكرده است، زيرا:


الف. توليد ثروت (كشاورزى، دامدارى، صنعت و غيره) توصيه شده است.


ب. مبادله ثروت يعنى تجارت و داد و ستد توصيه شده است.


ج. مصرف رساندن از نظر شخصى در حدود احتياجات فردى خالى از هر نوع تجمل و اسراف كه مفسد انسان است توصيه شده است.


د. تبذير و اسراف و تضييع آن ممنوع است.


ه. مقررات سخت قضايى و جزايى در مورد حيف و ميل‏ها و سرقتها و خيانتها وضع شده است.


و. دفاع از مال در حكم جهاد و كشته در اين راه «شهيد» تلقى شده است: الْمَقْتولُ دُونَ اهْلِهِ وَ مالِهِ ….


ز. براى مال بر انسان حقوقى قائل شده است.


ح. خود ثروت در كمال صراحت در قرآن كريم به عنوان «خير» ناميده شده است: كُتِبَ عَلَيْكُمْ اذا حَضَرَ احَدَكُمُ الْمَوْتُ انْ تَرَكَ خَيْراً الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَ الْاقْرَبينَ «۵»


پی نوشتها :    


(۱) توبه/ ۳۴


(۲) علق/ ۶ و ۷


(۳) قلم/ ۱۰- ۱۵


(۴) آل عمران/ ۱۴


(۵) بقره/ ۱۸۰


(مجموعه‏آثاراستادشهيدمطهرى، ج‏۲۰، ص: ۴۰۳)


www.nooremonji.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید