نماز، تنظيم گيرنده وجود انسان به سوي الله

منبع: روزنامه كيهان، شماره 20300

نویسنده: خلیل منصوری

براساس آموزه‌های قرآنی، یكی از مهمترین اهداف زندگی بشر، خودسازی در راستای دستیابی به كمالات است؛ زیرا انسان به یك معنا ماهیت و هویتی بی شكل است كه در فرآیندی، شكل واقعی و ثابت خود را پیدا می‌كند.

علمای بزرگ اسلام بر این باورند كه انسان خود را برای ابدیت می‌سازد و آنچه را كه به عنوان صورت اخروی نامیده می‌شود، هر شخصی در دنیا برای خود می‌سازد. سازه‌های صورت اخروی و حتی بهشتی كه در آن زیست می‌كند، سازه‌های هر شخص است. از این رو در روایات اسلامی از سازه‌های بشری كه با اعمال صالح برای بهشت ساخته می‌شود، سخن به میان آمده است.

نویسنده در این مطلب بر آن است تا نقش یكی از اعمال صالح به نام نماز را در سازه انسانی و كمالی براساس آموزه‌های قرآنی بیان كند.

خودسازی، بایسته و شایسته انسانی

خداوند ماموریت پیامبران را اموری چون تعلیم و تزكیه دانسته است (بقره، آیات 129 و 151؛ آل عمران، آیه164؛ جمعه آیه2) البته از نظر قرآن، تعلیم و تزكیه را خداوند از طریق ابزارهای گوناگون انجام می‌دهد؛ زیرا اقتضای توحید از جمله توحید فعلی این مطلب است. از این رو خداوند به صراحت بیان می‌كند كه تزكیه و پاكسازی افراد را خداوند انجام می‌دهد و هیچ كس نمی تواند عمل پاكسازی و تزكیه را انجام دهد مگر آنكه در مقام مظهریت از اسم مزكی قرارگیرد. خداوند در آیه 49 سوره نساء و 21سوره نور، تاكید می‌كند كه تنها خداوند است كه تزكیه می‌كند و كسی را نرسد كه جز به اراده و مشیت و فعل الهی تزكیه و پاك شود؛ چرا كه تنها اوست كه مزكی می‌باشد و اگر كسی در مقام تزكیه قرار می‌گیرد و مزكّی نامیده می‌شود مانند پیامبران، آنان به عنوان مظاهر اسم الهی عمل می‌كنند.

البته این بدان معنا نیست كه انسان تلاشی را انجام ندهد و در انتظار تزكیه الهی باشد؛ بلكه بر اوست كه تلاش كند و زمینه تزكیه را فراهم آورد؛ زیرا برای تزكیه الهی ل
ازم است تا شخص، اقدام به خودسازی كند و گامی برای بسترسازی بهره مندی از اسم مزكی بردارد؛ زیرا اسمای الهی بر سرزمین جان همانند آفتاب، بی هیچ بخل و خساستی می‌تابد و هركسی می‌بایست آینه وجود و قلب خویش را به سمت و سوی آفتاب اسمای الهی بگیرد تا از آن بهره برد. كسی كه آینه قلب و وجودش با گناه و بدی‌ها و زشتی‌ها پوشانده و پرده بر آن افكنده است نمی‌تواند از نور الهی استفاده كند یا به طور كامل از آن بهره مند شود. خداوند از بندگان می‌خواهد تا خود را برای بهره مندی از آفتاب اسمای الهی آماده سازند و زمین خویش را به زمین پاك تبدیل كنند و اجازه ندهند تا شوره زاری شود كه در آن گیاهی نمی روید یا سرزمینی كه در ظلمت قرارگرفته و از نور الهی خود را نهان كرده است.

بسیاری از آیات قرآنی در حقیقت راهنمای این معنا هستند كه آدمی را با عوامل بسترساز تزكیه الهی و بهره مندی از اسمای الهی آشنا سازند.

از نظر قرآن، هیچ انسانی از آفتاب اسمای الهی بهره نخواهد برد، مگر اینكه بستر تابش اسمای الهی را برجان و قلب و وجودش فراهم آورد. انسان می‌بایست تغییراتی متناسب با شرایط تابش فراهم آورد تا امكان تابش مهیا شود. این گام تغییر یعنی خودسازی را باید انسان بردارد چراكه اسمای الهی بر وجود و جان كسی می‌تابد كه آنتن ماهواره وجودش را به سمت آفتاب گرفته باشد و براساس استانداردها و معیارهای الهی آن را در جایگاه درست و موقعیت مناسب تنظیم كرده باشد تا به درستی امواج الهی را دریافت كند و تصویری روشن به نمایش گذارد. (انفال، آیه35؛ رعد، آیه11).

در حقیقت خودسازی به معنای تنظیم گیرنده‌های وجودی در مسیر ارسال امواج تابش انوار اسمای الهی است. این خودسازی كه فرصت بهره مندی از تزكیه الهی یعنی تابش انوار اسمای الهی را فراهم می‌آورد، همان چیزی است كه خداوند به عنوان یك شایسته بلكه بایسته از انسان خواسته است و حتی راه‌های تنظیم گیرنده‌ها و امكان دریافت صوت و تصویر شفاف و مناسب را به عنوان اوامر و نواهی بیان كرده است.

هر یك از احكام الهی طریقتی برای تنظیم وجود و جان آدمی در مسیر تابش امواج اسمای الهی است. برخی از احكام الهی، از این توانایی برخوردارند كه دریافت كامل‌تر و پرحجم تر از بسیاری یا همه اسمای الهی داشته باشند، درحالی كه برخی از احكام كه از آنها به مستحبات یاد می‌شود، از قدرت و توان كمتری برخوردارند. در مقابل، ارتكاب هرگونه محرمات و مكروهات به معنای تنظیم نادرست در جهت گیری گیرنده وجود آدمی است. به ویژه آنكه اگر گیرنده به سمت محرمات تنظیم شود، به جای دریافت انوار اسمای الهی، ظلمات شیطانی را دریافت كرده و وجود و جان آدمی را تاریك می‌كند.

خداوند در آیات بسیاری به تاثیر هر یك از محرمات و مكروهات در جا به جایی موقعیت گیرنده وجود آدمی اشاره
می‌كند. به عنوان نمونه خداوند در آیه 210 سوره بقره و 73 سوره رعد، پیروی انسان از هواهای نفسانی و شیطانی را موجب محرومیت از امدادهای الهی برمی شمارد. این بدان معناست كه پیروی از هواهای نفسانی، صفحه وجود آدمی را از سمت خدا و وجه الله دور می‌كند و اجازه نمی‌دهد تا امدادهای الهی به او برسد و وجودش آن را دریافت كند.

وقتی به آثار و كاركردهای واجبات و مستحبات یا محرمات و مكروهات در آیات قرآنی توجه می‌شود، به خوبی می‌توان دریافت كه چگونه هر عملی، همانند تغییر جهت سمت و سوی آدمی نسبت به سیگنال‌های ارسالی از سوی ذات خداوندی است. از این رو خداوند در آیات بسیاری از مردم می‌خواهد تا جهت خویش را به سوی خداوند تغییر دهند تا دریافت مناسب و خوبی از سیگنال‌های ارسالی داشته باشند. (انعام، آیه97؛ قصص، آیه88؛ رحمن، آیه72)

البته خداوند در آیه 511 سوره بقره بر این نكته توجه می‌دهد كه خداوند محیط بر هستی و انسان است و هیچ چیزی بیرون از دایره احاطه الهی نیست. از این رو، هر كسی به هر سمت و سویی رو آورد، همان سمت وجه الله است، با این تفاوت كه سمتی را كه خداوند از انسان خواسته تا بدان متمایل و متوجه شوند، همان سمتی است كه در شكل واجبات و مستحبات بیان شده است و سمت دیگر یعنی محرمات و مكروهات نوعی رویگردانی از سمت مورد اشاره الهی است و موجب كاهش دریافت و یا عدم دریافت سیگنال‌های ارسالی از وجه الله و انوار اسمای الهی خواهدبود.

در حقیقت دین اسلام، اطاعت از ولایت خدا، پیامبر و امامان(ع)، همان وجه الله است. (التوحید، شیخ صدوق، ص 614) كه انسان با اطاعت از آن می‌تواند دقیقا در جهتی قرار گیرد كه سیگنال كامل و مستقیم انوار الهی فرستاده و دریافت می‌شود.

از آن جایی كه نفس آدمی جایگاه دریافت خوبی‌ها و بدی‌هاست، از این ظرفیت كامل برخوردار است (شمس، آیات 7و 8؛ بقره، آیات 53و 428) كه هرگونه سیگنال‌هایی را دریافت كند. پس وجود آدمی می‌تواند سیگنال‌های مثبتی را دریافت كند كه از اسمای جمالی الهی برای كمال ارسال می‌شود و شخص را متأله و مظهر تجلی اسمای الهی می‌سازد. (فصلت، آیه35) چنانكه می‌تواند در برابر اسمای جلالی قرار گیرد و موجبات شقاوت و دوری و بدبختی خود را فراهم آورد.

نماز، عامل تنظیم وجود به سوی انوارالله&lt ;/B>

الله اسمی است كه تمامی اسمای الهی را در خود مستجمع دارد؛ از این رو نام الله، به عنوان اسم جامع گفته شده است. گیرنده وجود انسانی اگر بخواهد در یك خودسازی به سمت الله نشانه رود تا همه انوار الهی را یكجا دریافت كند؛ چنان كه برخی از گیرنده‌های ماهواره‌ای همه امواج و سیگنال‌های موجود كانال‌های تلویزیونی و رادیویی را دریافت می‌كنند، می‌تواند از عامل نماز به عنوان مهمترین ابزار در تنظیم آن بهره گیرد.

خداوند در آیات بسیاری از قرآن به نقش بسیار پیچیده و مهم نماز در توجه وجه آدمی به سوی وجه الله اشاره می‌كند. از جمله در آیاتی كه درباره تعیین قبله نماز واردشده این معنا مورد تاكید قرارگرفته است كه نماز می‌تواند سمت و سوی انسان را به سوی بهترین جهت سامان دهد كه خداوند با تمام اسمای خویش در آن سمت می‌تابد. از این رو به جای توجه به همه جهات با آنكه هیچ جهتی با جهت دیگر فرق ندارد و انسان در دایره احاطه وجودی اوست و خداوند محیط بر او و همه هستی است، (بقره، آیه 511) از انسان خواسته شده تا به یك سمت خاص توجه یابد تاسیگنال‌های كامل و تمام را از انوار الهی دریافت كند. (بقره، آیات414 و 914 و510)

آدمی هنگامی كه در برابر ك
عبه، مسجدالحرام و شهر مكه قرار می‌گیرد، در برابر وجه الله است و می‌تواند تمامی انوارالهی را به تمام و كمال دریافت كند و خود را متاله سازد و خدایی شود. در حقیقت كاری كه نماز به سمت قبله انجام می‌دهد، ایجاد شرایطی مناسب برای دریافت كامل انوار همه اسمای الهی است. این همان ظرفیت بسیار عالی است كه نماز برای خودسازی یعنی زمینه سازی برای متاثرشدن از تزكیه الهی و بهره‌مندی از انوار اسمای الهی دارد.

خداوند در آیاتی از جمله آیه 213 سوره طه به نماز امر می‌كند تا زمینه بهره‌مندی از آثار آن برای ایشان فراهم آید. نقشی كه نماز در تحقق بسیاری از كمالات از جمله تقوا (بقره، آیات2و3 و 717) بر و نیكی (بقره، آیه 717)، احسان (هود، آیات 411و 511)، خضوع (حج، آیات 43 و 53)، صلاح و اصلاح (اعراف، آیه710)، استقامت (هود، آیات 211 و 411)، صداقت (بقره، آیه 717)، تقرب الهی( انفال، آیات 3 و 4) و كرامت (معارج، آیات 91تا 22 و 53)، خشیت قلب (انفال، آیات 2و 3) حب الهی (ابراهیم، آیه 13)، صبر و شكیبایی و بردباری (معارج، آیات 20 تا 22)، ولایت (مائده، آیه 55) و دریك كلمه نورانیت وجود (فتح، آیه 92) دارد، نقشی بی مانند است. اگر انسان بخواهد همه كمالات الهی را درخود تحقق بخشد و با نورانیت اسمای الهی خدایی شود (فتح، آیه 92) می‌بایست به نقش بی بدیل و بی مانند نماز به عنوان ذكر الله (نساء، آیه 214؛ هود، آیه 411؛ طه، آیه 41) توجه كند كه توجه آدمی را به سوی وجه الله تنظیم می‌كند.

نماز عامل رهایی از مشكلات

كسی كه نماز را عامل توجه به وجه الله و دست یابی به نورانیت اسمای الهی و متاله شدن خود قرار می‌دهد، از بسیاری از مشكلات رهایی می‌یابد. از این رو خداوند نماز را عامل رهایی از مشكلات می‌داند. (بقره، آیه 54) و از بشر می‌خواهد برای رهایی از مشكلاتی چون فقر (طه، آیه 213)، بخل (معارج، آیات 12 و 52)، حرص (معارج، آیات 91 تا 12)،حزن و اندوه (بقره، آیات 727)، خوف و ترس (بقره، آیه 727)، شقاوت و بدبختی (مریم، آیات 13 و 23)، غفلت (اعراف، آیه 620)، گناه (مائده، آیه 610)، گمراهی (مائده، آیه 21)، عذاب و رنج دنیوی و اخروی (اعلی، آیات 21تا 51؛ بقره، آیات 54و 84 و 717) و شهوت رانی (مریم، آیه 95) به نماز متوسل شود تا از ظلمت و تاریكی برخاسته از این امور رهایی یابد و با بهره مندی از امدادات الهی و فرشتگان مامور الهی (آل عمران،آیه 93) از نورانیتی در دنیا و آخرت بهره مند شود كه برخاسته از تجل
ی اسمای الهی در ذات و وجود وی است. (فتح، آیه 92)

بدین ترتیب انسان با نماز در مقام خودسازی، آماده بهره مندی از تزكیه الهی و آراستگی ظاهر و باطن به نورانیت خداوندی و اسمای متجلی در ذات خود می‌شود. (اعراف، آیه 13و فتح، آیه 92)

بسیاری از مردم به نقش كمالی و بسیار مهم نماز در زمینه سازی برای دریافت تزكیه الهی توجهی ندارند و آن را تنها یك عمل صرف عبادی برمی شمارند و نسبت به انجام آن تساهل و تكاهل روا می‌دارند (نساء ، آیات 34 و 214؛ توبه، آیه 45؛ ماعون، آیه 4 و 5) و اینگونه بهترین موقعیت و ابزار استعانت را از دست می‌دهند. (بقره، آیه 54)

تاكید قرآن برنماز به عنوان اولین واجب عبادی دركنار تاكید بر عمود دین بودن و فارق ایمان و كفر، خود بهترین گواه بر اهمیت بسیار مهم و نقش سازنده نماز در بسترسازی جهت قرارگرفتن در ظل توجهات الهی در تزكیه شدن به امر خداوند و اراده و مشیت اوست. اگر كسی بخواهد تزكیه الهی را دریافت كند و از سوی خداوند پاكسازی شود لازم است به نماز توجه ویژه ای مبذول دارد و آن را در اوقات خاص خود انجام دهد؛ زیرا در آن شرایط همه چیز برای تاثیرگذاری نماز فراهم است و درهای آسمان درآن زمان به تمام و كمال باز بوده و فرشتگان برای تاثیرگذاری از دریچه نماز به یاری نمازگزار می‌آیند. بنابراین، شخص می‌بایست با حضور قلب و توجه كامل در اوقات پنج گانه به سوی خداوند متوجه شود تا در بهترین حالت در بهترین مكان و موقعیت از تابش انوار اسمای الهی برخود بهره مند شود و زمینه متأله شدن و تحقق اسمای الهی در ذات خود و تجلی آن در وجود را به دست آورد.

اینكه درآیات قرآنی بر اوقات پنج گانه نماز وطهارت و پاكی همه ظاهر و باطن وجود (نساء آیه 34 و مائده آیه6؛ مدثر، آیه 4) تاكید شده از آن روست كه آدمی در این زمان می‌تواند آینه وجود اسمای الهی شود و خود را به عنوان مظهر و متجلی قرار دهد تا دریك فرآیندی انوار الهی برجان او نقش دایمی بندد و او را برای متاله شدن و مظهریت تمام از خداوند آماده سازد. باشد بابهره‌مندی از این فرصت بی بدیل و بی نظیر اجازه ندهیم كه با پشت كردن به قبله نماز، خود را از آفتاب وجود الهی محروم سازیم و در آخرت انگشت حسرت به دندان بگزیم و خود را نادم یابیم كه در آن زمان دیگر سودی ندارد.

www.pajoohe.com

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

نماز. نماز. نماز. نماز. نماز. نماز. نماز. نماز. نماز. نماز.