ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

چرا برخی دعاها مستجاب نمی شود؟- بخش دوم

فهرست مطالب

«ممکن نبودن»


سومین مانع اجابت دعا،‌ ممکن نبودن آن است. بعضی مسائل، محال عقلی و بعضی مسائل محال عادی می‌باشد. محال عقلی این است که اصلاً قدرت به آن تعلق نمی‌گیرد. مثلاً خداوند چیزی را بیافریند که کوچک باشد و در عین کوچک بودن، بزرگ نیز باشد.یا خداوند روزی را بیافریند که هم ر
وشن و هم تاریک باشد. این مسئله محال عقلی است و قدرت به آن تعلق نمی‌گیرد
.


ولی بعضی از چیزها محال عادی است، یعنی عادتاً امکان ندارد، ولی استثنائاً امکان دارد به طور عمومی، طبیعی و نهادینه امکان ندارد و در حالت خاص امکان دارد، مثلاً قرآن کریم از قول همسر حضرت ابراهیم، نقل می‌کند: «قَالَتْ يَا وَيْلَتَى أَأَلِدُ وَأَنَاْ عَجُوزٌ وَهَذَا بَعْلِي شَيْخًا إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ»؛ سوره هود آیه 72


گفت: ای وای بر من! آیا من فرزند می‌آورم در حالی که پیرزن هستم و این شوهرم، پیرمرد است؟! این راستی چیز عجیبی است.


همسر ابراهیم، پیرزن و عقیم و حضرت ابراهیم نیز پیرمرد و کهنسال بودند، طبق قوانین عادی،‌ محال است ولی قدرت به آن تعلق می گیرد و خداوند به همان زن عقیم و مرد کهنسال فرزند داد.


به محال عقلی، قدرت تعلق نمی‌گیرد، ولی به محال عادی، قدرت تعلق می‌گیرد؛ یعنی عادتاً و به صورت طبیعی ممکن نیست، ولی استثنائاً ممکن است و بسیاری از دعاهای برآورده شده انسان‌ها، در همین قلمرو می‌باشد، (یعنی محال عادی است) مثلاً همین شفا یافتگان، از قسم محال عادی هستند.


&l t;SPAN style=”LINE-HEIGHT: 200%; FONT-FAMILY: ‘Tahoma’,’sans-serif’; FONT-SIZE: 9pt; mso-fareast-font-family: ‘Times New Roman’; mso-bidi-language: FA” lang=FA>بدون اینکه از دارویی استفاده کنند، شفا یافته‌اند. حال اگر ما در دعاهای خود چیزی را از خدا طلب کنیم که محال عقلی باشد، مسلّم است که این دعا برآورده نمی‌شود.


شخصی از حضرت علی علیه السلام پرسید: «فأیّ دعوةٍ اضلّ؟ قال: الدّاعی بما لا یکون قال: فأیُّ عملٍ افضل؟ قال: التقوی» (الأربعون حدیثاً ص12)


راوی از حضرت علی علیه السلام پرسید کدام دعا، گمراه‌تر است حضرت فرمود: کسی که خدا را می‌خواند برای چیزی که امکان ندارد (یعنی امکان عقلی ندارد) وقتی چیزی را طلب کنند که امکان عقلی، ‌نداشته باشد، این دعا، گمراه‌ترین دعاهاست.


«مشروع‌نبودن»


چهارمین مورد از موانع استجابت دعا، مشروع نبودن دعا است. چیزی از خدا بخواهیم که مشروع نباشد. یادم هست کسی می‌گفت: من ضریح امام رضا علیه السلام را گرفتم و عرض کردم یا امام رضا علیه السلام کاری کن من تا آخر عمر، با برادرم
آشتی نکنم. این دعا غیر مشروع است
. قطع رحم حساب می‌شود و قطع رحم به فتوای فقهاء حرام است.


پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «ما من مسلم دعاالله سبحانه دعوةً لیس فیها قطیعة رحمٍ ولا اثمٌ الّا اعطاه الله بها احدی خصالٍ ثلاث… (ارشاد القلوب الی الصواب ج1 ص152)


اگر مسلمانی چیزی از خدا خواست که آن دعا قطع رحم نباشد، گناه نباشد، (یعنی
دعایش مشروع باشد). خداوند ویژگی سه‌گانه به او عنایت می‌کند
.


حضرت علی علیه السلام نیز می‌فرمایند: «یا صاحب الدّعا لا تفعل ما لا یکون و ما لا یحلّ» ای صاحب دعا، چیز غیر ممکن و غیر حلال را در دعای خود قرار نده. به عبارتی دعا باید، هم ممکن و هم حلال باشد.


«حال اضطرار»


پنجمین مانع از استجابت دعا، این است که خدا فقط در حال اضطرار خوانده شود. زمانی که شخص، رفاه و امنیت، سلامت و قدرت دارد، هیچ‌وقت به یاد خدا نیست. وقتی که درمانده و مضطر شد آنگاه به یاد خدا می‌افتد و خدا هم اجابت نمی‌کند.


به یاد دارم پسر یکی از افراد که کمونیست بود و حتی خدا را قبول نداشت، تصادف کرد و مجروح شد، این شخص کمونیست به مردم، التماس دعا می‌گفت. نه فقط خودش منتظر شفاء از خداوند بود، بلکه از افراد مؤمن نیز می‌خواست برای او دعا کنند. بدون تردید، کسی که در رفاه، امنیت سلامت و قدرت خدا را فراموش کند و در هنگام دردمندی او را بخواند، ‌خدا او را اجابت نخواهد کرد. خداوند کسانی را اجابت خواهد کرد که هم در آسایش و راحتی و  هم در سختی خدا را بخوانند.


امام صادق (ع) می‌فرمایند:‌ من تقدم فی‌الدعاء استجب له اذا نزل به البلاء و قیل صوتٌ معروف و لم یحجب عن السماء و من لم یتقدم فی الدعاء لم یستجب له اذا نزل به البلاء و قالت الملائکه انّ ذاالصوت لانعرفه، (عدةالداعی و نجاح الساعی ص138)


کسی که پیشاپیش (هنگامی
که عافیت دارد) برای رفع بلا، دعا کند، دعای او مستجاب می شود وگفته می‌شود این صدا به درگاه خدا آشناست و دعای او در حجاب آسمان قرار نمی‌گیرد و کسی که سابقه دعا و نیایش کردن نداشته باشد. (در حال آسایش) وقتی که بلا نازل شود و او دعا کند،‌ دعایش مستجاب نمی‌شود و ملائکه هم می‌گویند ما صاحب این صدا را نمی‌شناسیم
.


«عدم وفای به عهد»


عدم وفای به عهد، ششمین مورد از موانع استجابت دعا می‌باشد.


انسان ها به عهد الهی وفا نمی‌کنند. دو نوع عهد و پیمان داریم؛ یکی عهد تکوینی که در این آیه به آن اشاره شده است؛ «الستُ بربکم»، اعراف آیه 172 و دیگری عهد تشریعی که انسان با خداوند بسته است.


قال رجل للصادق (ع) یقول الله ادعونی استجب لکم و انّا ندعو فلا یستجاب لنا فقال انکم لا تفون لله بعهده فأنه تعالی یقول «أوفوا بعهدی أوف بعهدکم» مردی به امام صادق (ع) عرض کرد: خداوند می‌فرماید: «مرا بخوانید تا شما را استجابت کنم» و ما دعا می‌کنیم، اما دعای ما مستجاب نمی‌شود. امام فرمود: شما به عهد خود با خدا وفا نکردید، چون که خداوند می‌فرماید: به عهد من وفا کنید تا به عهد با شما وفا کنم.


بعد فرمود: «والله لو وفیتم لله سبحانه لوفی لکم» به خدا قسم اگر شما به عهد با خدا وفا کرده بودید، خداوند به عهد با شما وفا می‌کرد. خدا دعاهای شما را مستجاب می‌کرد. (بحار الانوار ج66، ص341).


خداوند هم می‌فرماید: «و اوفوا بعهدالله اذا عاهدتم»، سوره نحل آیه 91؛ هنگامی که با خدا عهد بستید به عهد او وفا کنید.


این عهد، عهد تشریعی است. عهد تشریعی مثل نذر می‌باشد و فرد خود را ملتزم می‌کند که به آن عمل ک
ند، فقط صیغه عهد فرق می‌کند
.


«گناه»


هفتمین مانع از استجابت دعا، گناه است


امام باقر (ع) می‌فرماید: ان العبد یسأل الله الحاجة فیکون من شابه قضائها الی أجل قریب أو الی وقتٍ بطی‌ء فیذنب العبد ذنباً فیقول الله تبارک و تعالی للملک لا تقض حاجته واحرمه ایاها فانه تعرض لسخطی و استوجب الحرمان منی، (الکافی ج2 ص271)؛ گاهی بنده از خداوند حاجتی می‌خواهد و در شأن اوست که دعا دیر یا زود مستجاب شود. پس این بنده، گناهی را مرتکب می‌شود. خداوند بر فرشته‌ای که مسئول اجابت دعای آن بنده است، می‌فرماید: حاجتش را اجابت نکن و او را از برآورده‌شدن دعا، محروم کن. چون معترض ناراحتی و  غضب من شد. (گناه کرد)


در دعای کمیل نیز می‌خوانیم: «اللهم اغفرلی الذنوب التی تحبس الدعا»؛ خدایا، گناهانی که دعای مرا حبس و زندانی می‌کنند را ببخش. «فأسئلک بعزتک ان لا یحجب عنک دعائی سوء عملی و فعالی»؛ خدایا تو را قسم می‌دهم که سوء عمل من، باعث حجاب دعای من نشود. در بعضی روایات، گناهانی که مانع اجابت دعا می‌شوند، مشخص شده‌اند.


مثلاً امام سجاد علیه السلام گناهانی چون: عقوق والدین،‌سوءنیت، خبث سریره، نفاق، خدا را با شک و تردید خواندن و یقین به استجابت نداشتن، به تأخیرانداختن نماز، صدقه‌ندادن و فحش‌دادن را از موانع عدم استجابت دعا شمرده‌اند.


کسی که نماز خود را در اول وقت بخواند باعث افاضه الهی در کارهای او خواهد شد. مرحوم سیدعلی آقا قاضی طباطبایی فرموده بود: اگر کسی نمازش را اول وقت بخواند و به مقامات نرسد مرا لعن کند.


آقای هاشمی‌نژاد در مسجد لاله‌زار به یک پیرمرد می‌گوید: شما خیلی موفق هستید! همیشه اول وقت نماز خود را به جماعت می‌خوانید،‌آن پیرمرد گفته بود: من در جوانی از شیخ حسنعلی نخودکی اصفهانی درخواست کردم که سه حاجت از خدا می خواهم؛ همسر مؤمن و دین‌دار می خواهم، دوم کسب درست داشته باشم و سوم این که در جوانی به مکه بروم. ایشان گفته بودند که نماز اول وقت با جماعت بخوان. نماز اول وقت با جماعت خواندم و به هر سه خواسته‌ام رسیدم.


«حرام‌خواری»


حرام‌خواری نیز از موانعی است که باعث می شود دعای انسان به استجابت نرسد. حرام‌خواری مثل رشوه، تقلب، کم‌فروشی، ربا، دزدی و سایر موارد می‌باشد.


«تشیع و دعا»


در میان ادیانی که در دنیا وجود دارند؛ غنی‌ترین ادعیه، در نزد شیعیان می‌باشد&lt ;/SPAN>. حتی در نزد دیگر مذاهب اسلامی این غنا وجود ندارد. مثل دعاهایی که از امیرالمؤمنین نقل شده است و به «صحیفه علویه» نام گرفته است و مناجات و دعاهای امیرالمؤمنین در آن جمع شده است و توسط آقای رسولی محلاتی ترجمه شده است. دعای عرفه که از حضرت سیدالشهداء (ع) نقل شده است. دعاهای امام سجاد (ع) که به صحیفه سجادیه نامیده شده است که دارای مضامین عالی تربیتی، علمی و معنوی می‌باشد.


«صحیفه سجادیه و اهل سنت»


آقای شوشتری یکی از علما و منبری‌ها نقل می‌کردند که من در یکی از مجالس صوفیه سوریه معروف به شاذلیه رفتم و شروع ب
ه شرح ادعیه امام سجاد نمودم،‌ ولی نگفتم این دعاها از امام سجاد (ع) است. قسمتی از دعاهای آن حضرت را خواندم دیدم عده‌ای از صوفی‌های اهل تسنن، شروع به گریه کردند و مرشد آنها سؤال کرد این ادعیه مال کیست؟ گفتم: مال امام سجاد (ع) است. سؤال کرد جمع‌آوری شده است؟ جواب دادم، بله. یک نسخه را از من درخواست کرد که به او دادم
.


دکتر عابدی می‌گفت: در یمن یک کمونیست عرب به من گفت: بشر امکان ندارد بتواند مثل صحیفه سجادیه دعایی تدوین کند.


«کشیش مسیحی و دعای امام زمان (عج)»


یکی از طلاب اهل آمریکای جنوبی هم نقل می‌کرد: در یک کنفرانسی که کشیشان مسیحی حضور داشتند من سخنرانی کردم و درپایان سخنان خودم، دعای امام زمان (عج) را خواندم‌(اللهم الرزقنا توفیق الطاعة و بُعد المعصیة و صدق النیّة…) و این را فقط ترجمه کردم. بعداز سخنرانی، یک کشیش جلو آمد و به من گفت: پایان سخنرانی دعایی را که خوانید از آن بشر نیست! سؤال کرد: این دعاها را از کجا آوردی؟ گفتم: این ادعیه، از امام زمان (عج) است. او فهمید که این دعا، یک جاذبه عظیمی دارد.


«صحیفه سجادیه بالاتر از کلام مخلوق»


مرحوم آیت‌الله مرعشی نجفی  (ره) وقتی صحیفه سجادیه را برای شیخ طنطاوی، شیخ الأزهر مصر فرستاد و او صحیفه سجادیه را مطالعه کرد این جمله را برای آیت‌الله‌مرحوم نجفی مرعشی نوشته بود: «وجدتها فوق کلام المخلوق و دون کلام الخالق» من این صحیفه سجادیه را فراتر از کلام بشر و پایین‌تر از کلام خدا دیدم و عجیب این است.


«کشیش‌ها از صحیفه سجادیه استفاده کنند»


وقتی ترجمه صحیفه سجادیه را برای یکی از پاپ‌های قبلی برده بودند، اعلام کرده بود که کشیشان کاتولیک، می‌توانند روزهای یکشنبه، از این دعاها استفاده کنند. این ثروت عظیمی است که خداوند متعال به شیعیان مرحمت کرده است. این دعاها، هم «چگونه خواستن» را و هم «چه چیز خواستن» را به ما می‌آموزند و در ضمن ما را تربیت نیز می‌کنند.


«شبهه»


بعضی‌ها می‌گویند ما سال‌هاست خدا را می‌خوانیم و دعای
ما به اجابت نرسیده است و دچار شک و تردید شده‌ایم، بعضی‌ها در این شک تا آن جا پیش‌ رفته‌اند که می‌پرسند، آیا، خدایی هست که می‌خوانیم؟ بعضی در رحمت خدا تردید کرده‌اند و بعضی در اجابت دعا شک کرده‌اند و می‌گویند که «ادعونی استجب لکم» درست نیست
!


پاسخ دقیق این مسئله آن است که «بین اجابت دعا و برآورده‌شدن دعا»، فرق است مثلاً می‌خواهیم از کسی پول قرض کنیم. در خانه‌اش را می‌زنیم. وقتی او گفت: «بله» یا در را باز کرد، یعنی اجابت کرده است. اما وقتی درخواست را مطرح کردیم، می‌گوید که این حاجت به مصلحت تو نیست. او‌، ما را اجابت نموده، ولی حاجت ما را برآورده نکرده است، پس اجابت یک مسئله و برآورده شدن  حاجت مسئله دیگری است. خیلی از مردم اجابت و برآورده شدن حاجت، را یکی می‌دانند که اشتباه است. خدا که فرموده است: «ادعونی استجب لکم» منظور این است که «بله» می‌گوید، ‌در را می‌گشاید، ولی ممکن است بنابر علت‌هایی حاجت را برآورده نکند.


*عوامل برآورده‌نشدن حاجات


«تأخیر عاشقانه»


گاهی ممکن است تأخیر در عدم برآورده شدن حاجت، «عاشقانه» باشد، یعنی کسی دعا می‌کند، ولی خداوند فوری دعایش را مستجاب نمی‌کند، چون‌که خداوند نمی‌خواهد با دادن این حاجت، ارتباط بنده با خدا قطع شود خدا دوست دارد صدای بنده‌اش را بشنود، ولی اگر حاجت شخص داده شود مست و مغرور، خدایش را فراموش می‌کند. خدا می خواهد این ناله، ندبه و زاری ادامه داشته باشد که این مسئله به «تأخیر عاشقانه» تعبیر شده است.


«تأخیر حکیمانه»


گاهی تأخیر حکیمانه است. یعنی دعا، برآورده شده است،‌ وی بر اساس حکمتی باید در زمان خاصی به اجابت برسد. گفته‌اند: حضرت موسی و هارون، ‌دعا کردند دعای آنها با این که مستجاب شد، ولی تحقق آن چهل‌سال به تأخیر افتاد.


«تبدیل»


گاهی خداوند در دعاهای ما تبدیل صورت می‌دهد،‌یعنی کسی دعا می‌کند و از خداوند درخواست پسر دارد و خداوند به او دختر عنایت می‌کند
یا برعکس
.


و یا درخواست فرزند می‌کند و خداوند به او مقامات عالیه می‌دهد. حضرت آیت‌الله ارباب و حضرت آیت‌الله شمس‌آبادی، هر دو طفل‌ نداشتند، ولی خداوند به جای فرزند، مقامات عالیه به آنها داد. خداوند در بعضی موارد دعاهای بندگان را تبدیل می‌کند، حال یا این تبدیل در دنیا و یا تبدیل در آخرت می‌باشد.


در روایت آمده است که در روز قیامت، به کسانی که در این دنیا،‌ دعاهایشان مستجاب نشده مقامات عالیه می‌دهند. این افراد می‌پرسند، خدایا این مقامات عالیه به خاطر چیست؟ که پاسخ داده می‌‌شوند، به خاطر دعاهایی است که در دنیا کردید و برآورده نشد و این افراد، آرزو می‌کنند که ای کاش هیچ کدام از دعای ما برآورده نمی‌شد.


www.alvadossadegh.com

به این مطلب امتیاز دهید:
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید