ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

کار و تلاش برای کسب روزی

اسلام براى کار و فعّالیت، ارج فراوان قائل است و آن را از جهت کمّى و کیفى ستوده است. رسول اکرم صلّى اللّه علیه و آله مى ‏فرماید:


«الْعِبادَهُ سَبْعُونَ جُزْءاً أَفْضَلُها طَلَبُ الْحَلالِ» «وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۱۱.»


عبادت، هفتاد جزء است، برترین آن به دست آوردن روزى حلال است.


در حدیث دیگرى مى‏فرماید:


«الْعِبادَهُ عَشَرَهُ اجْزاءٍ تِسْعَهُ اجْزاءٍ فِى طَلَبِ الْحَلالِ» « بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۹، اسلامیه.»


عبادت، ده جزء است که نه جزء آن به
دست آوردن حلال مى‏باشد.


معلّى بن خنیس گوید:


در محضر امام صادق علیه‏السّلام بودم و ایشان احوال کسى را جویا شد.


پاسخ دادند: سخت نیازمند و درمانده است.


– اکنون چه مى‏کند؟


– درخانه مشغول عبادت است.&lt ;o:p>


– خرج زندگى‏اش چگونه تأمین مى‏شود؟


– از سوى برخى از دوستانش.


– به خدا سوگند کسى که مخارج زندگى او را مى دهد. از او عابدتر است. « وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۱۴.»


 


احترام ویژه براى کارگر&l t;/SPAN>


کارگر زحمتکش نیز در فرهنگ اسلام از ارج و منزلت ویژه‏اى برخوردار است و تلاش وکوشش او در راه استقلال و سازندگى میهن اسلامى، همچون جهاد در راه خدا قلمداد شده است. حضرت صادق (ع) مى‏فرماید:


«الْکادُّ عَلى عَیالِهِ کَالْمُجاهِدِ فِى سَبیلِ اللَّهِ» « فروع کافى، ج ۵، ص ۸۸، دارصعب بیروت.»


کسى‏که‏باتلاش، در راه‏تامین هزینه خانواده‏اش مى‏کوشد مانند مجاهد درراه خداست.


راز این نکته نیز ر
وشن است و آن اینکه هیچ نظامى بدون پشتوانه کار و تلاش نیروهاى تولید کننده، قادر به ادامه حیات خود نیست.


از سیره رسول خدا صلى‏الله علیه وآله نکته بسیار ظریف و بى نظیرى نسبت به کارگر مسلمان نقل شده که حاکى از توجّه فراوان رهبر اسلام به این قشر از جامعه است:


هنگامى که آن حضرت از غزوه تبوک باز مى‏گشت، سعد انصارى به استقبال او شتافت و با دست خشن و پینه بسته‏اش با پیامبر (ص) مصافحه کرد.


پیامبر (ص) فرمود: «چرا دستت چنین است؟» عرض کرد: با بیل و طناب کار مى‏کنم و هزینه زندگى همسر و فرزندانم را فراهم مى‏سازم. در این هنگام، پیامبر (ص) دست پینه بسته این کارگر باایمان را بوسید وفرمود:


«هذِهِ یَدٌ لا تَمَسُّهَاالنَّارُ» « اسدالغابه فى معرفه الصّحابه، ج ۲، ص ۲۶۹.» این دستى است که آتش دوزخ به آن نخواهد رسید.


حضرت على علیه‏السّلام نیز مى‏فرماید:


«انّى‏ لَأَرَى الرَّجُلَ فَیُعْجِبُنى‏ فَاقُولُ: أَلَهُ حِرْفَهٌ؟ فَانْ قالُوا لا، سَقَطَ مِنْ عَیْنى‏» «بحارالانوار، ج ۲۳، ص ۶.»


من گاهى مردى را مى‏بینم که مرا شگفت زده مى‏کند (از او خوشم مى‏آید) و مى‏پرسم آیا شغلى هم دارد؟ اگر گفتند: نه، از چشمم مى‏افتد.


پیشوایان بزرگ اسلام نیز به منظور تعمیم و توسعه کار و تعظیم مقام کارگر شخصاً و بادست خویش کار مى‏کردند.</SPAN& gt;


یکى از دوستان امام موسى بن جعفر علیه‏السّلام او را مشغول کار در زمین کشاورزى خود دید در حالى که عرق کرده بود. تعجّب کرد وپرسید چرا زحمت این کار را به دوش دیگران نمى‏گذارید؟ امام فرمود:


پیامبر و امیرمؤمنان و همه نیاکان من با دست خویش کار مى‏کردند و این برنامه همه پیامبران و رسولان و اوصیاى آنها و همه بندگان صالح خداست. « وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۲۳.»


از سوى دیگر، اسلام «پرخوابى» «کم کارى» و «بیکارى» را بشدت محکوم کرده و دستور داده است که از دسترنج دیگران استفاده نکنید. پیامبراکرم (ص) مى‏فرماید:


«مَلْعُونٌ مَنْ الْقى کَلَّهُ عَلَى النَّاسِ» «همان مدرک، ص ۱۸۷.»


کسى که سنگینى زندگى خود را بر دوش مردم بیفکند، از رحمت خدا دور است.


امام صادق علیه‏السلام به یکى از دوستانش اخطار مى‏دهد که:


«لاتَکْسَلْ عَنْ مَعیْشَتِکَ فَتَکُونَ کَلًّا عَلى غَیْرِکَ» « همان مدرک، ج ۱۲، ص ۳۷.»


درامر زندگى (طلب روزى) سستى مکن که سربار دیگران شوى.


حضرت موسى بن جعفر علیه‏السّلام مى‏فرماید:


«انَّ اللَّهَ تَعالى لَیُبْغِضُ الْعَبْدَالنَّوامَ، انَّ اللَّهَ لَیُبْغِضُ الْعَبْدَ الْفارِغَ» 


همانا خداوند، بنده پرخواب و بیکار را مبغوض مى‏دارد.


 


طلب روزى‏


«معناى رزق (روزى) روشن و واضح است و آنچه از موارد استعمال آن به دست مى‏آید، این است که در معناى این کلمه، نوعى بخشش وعطا هم خوابیده، مثلًا مى‏گویند پادشاه به لشکریان رزق مى‏دهد. که این جمله تنها شامل موادّ غذایى لشکر مى‏شود …


این معناى اصلى و لغوى کلمه بود، ولى بعدها درمعناى آن توسعه دادند وهر غذایى را که به آدمى مى‏رسد، چه دهنده‏اش معلوم باشد و چه نباشد رزق خواندند … سپس توسعه دیگرى در معناى آن داده و آن را شامل هر سودى که به انسان رسد نموده‏اند هر چند که غذا نباشد، و به این اعتبار همه مزایاى زندگى اعمّ از مال و جاه و عشیره و یاوران و جمال، علم و غیره را رزق خواندند.» « ترجمه المیزان، ج ۳، ص ۲۱۴، اسلامى.»


اسلام‏به دست‏آوردن روزى رااز ضروریات زندگى‏دانسته ورهبرآن فرموده است:


«طَلَبُ‏الْحَلالِ‏فَریضَهٌ عَلى کُلِ‏مُسْلِمٍ وَمُسْلِمَهٍ» « بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۱۸۷.»


طلب حلال بر هر مرد و زن مسلمان واجب است.


اسلام، علاوه بر پیشنهاد کارهایى چون زراعت، تجارت، صنعت وغیره، سحر خیزى، سفر وتحمّل زحمت و مشقّت در راه کسب روزى رانیز سفارش کرده است:


الف- سحر خیزى


امام صادق (ع) مى‏فرماید: «اذا ارادَ احَدُکُمْ حاجَهً فَلْیُبْکِرْ الَیْها وَ
لْیُسْرِعِ الْمَشْىَ الَیْها» « وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۵۰.»


هریک از شما که نیازى دارد، صبح زود حرکت کندو با سرعت به سراغ آن برود.


و نیز مى‏فرماید: «انى لَاحِبُّ انْ ارَى الرَّجُلَ مُتَحَرِّفاً فى‏ طَلَبِ الرِّزْقِ، انَّ رَسُولَ اللَّهِ (ص) قالَ:


اللَّهُمَّ بارِکْ لِامَّتى‏ فِى بُکُورِها» « من لایحضر الفقیه، ج ۳، ص ۹۵.»


من دوست دارم که مرد براى کسب روزى خودبه این سو وآن سو برود، پیامبر خدا (ص) فرمود: بار خدایا به صبحگاهان امّت من برکت عطاکن.


ب- سفر


یکى ازدستورات اسلام‏براى کسب روزى، سفرتجارى است. امام صادق (ع) مى‏فرماید:


« انَّ اللَّهَ تَبارَکَ وَ تَعالى لَیُحِبُّ الْاغْتِرابَ فِى طَلَبِ الرِّزْقِ» « وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۵۰.»


خداى تبارک و تعالى دورى از وطن براى کسب روزى را دوست دارد.


و در حدیث دیگر مى‏فرماید:«انَّ عَلَى الْعاقِلِ انْ لا یَکُونَ ظاعِناً (اى مسافراً) الَّا فِى ثَلاثٍ: تَزَوُّدٍ لِمَعادٍ، اوْ مَرَمَّهٍ لِمَعاشٍ، اوْ لَذَّهٍ فِى غَیْرِ مُحَرَّمٍ» 


خردمند جز در سه مورد به سفر نمى‏رود: به دست آوردن توشه‏اى براى آخرت، یا تأمین زندگى، یا لذّتى مشروع.


قابل توجّه است که مسافرت، علاوه بر سود مالى و فایده عقلى، ایجاد تنوّع و نشاط را به همراه دارد. « مکارم الاخلاق، طبرسى، ص ۲۷۵.»


ج- تحمّل مشقّت‏


ابوعمرو شیبانى مى‏گوید:


امام صادق (ع) را دیدم که بیلى در دست وجامه خشنى در برداشت، و در مزرعه شخصى خود کار مى‏کرد وعرق مى‏ریخت. عرض کردم بیل را به من بدهید تا کارشما را انجام دهم. فرمود:


دوست دارم که مرد در راه به دست آوردن معاش، حرارت آفتاب را ببیند و رنج آن را تحمّل نماید. «فروع کافى، ج ۵، ص ۷۶.»


امام باقر علیه‏السّلام مى‏فرماید: «کانَ امیرُالْمُؤْمِنینَ (ع) یَخْرُجُ فِى الْهاجِرَهِ فِى الْحاجَهِ قَدْ کَفاها یُریدُ انْ یَراهُ اللَّهُ یُتْعِبُ نَفْسَهُ فِى طَلَبِ الْحَلالِ» « وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۱۳.»


امیرمؤمنان علیه‏السلام در نیمروز گرم براى انجام کارهایى از منزل خارج مى‏شد درحالى که دیگران بودند به جاى او آن کار را انجام دهند و قصدش این بود که خدا او را مشاهده کند که در طلب حلال خود را به زحمت انداخته است.


 


تأثیر کار بر اخلاق‏


شغل هر فردى از یک طرف مجراى درآمد مالى و وسیله زندگى و از طرف دیگر سازنده شخصیّت اجتماعى و صفات اخلاقى اوست.


شغل هر انسانى روى شخصیّتش اثر عمیق دارد و صفات اخلاقى وى بر اساس نیازمندیهاى آن شغل، ساخته مى‏شود. دراینجا به بیان تأثیر کار براخلاق مى‏پردازیم:


الف- بى نیازى‏


اگر انگیزه کار و به دست آوردن مال، تأمین معاش و بى نیازى از دیگران باشد، آن کار، مقدّس و آن مال، ممدوح و صاحبش مورد احترام است.


روزى رسول اکرم صلى‏الله علیه‏وآله با اصحاب خود نشسته بودند. جوان توانا و نیرومندى را دیدند که اوّل صبح به کار و کوشش، مشغول شده است. کسانى که در محضر آن حضرت بودند، گفتند: این جوان شایسته مدح و تمجید بود اگر جوانى و نیرومندى خود را در راه خدا به کار مى‏انداخت. رسول خدا (ص) فرمود:



این سخن رانگویید اگر این جوان براى معاش خود کار مى‏کند که در زندگى محتاج دیگران نباشد و از مردم بى نیاز گردد، با این عمل در راه خدا قدم بر مى‏دارد …. «محجّه البیضا، ج ۳، ص ۱۴۰، اعلمى بیروت.»


عبدالأعلى مى‏گوید:در یک روز بسیار گرم تابستان در یکى از جادّه‏هاى مدینه به امام صادق (ع) برخورد کردم گفتم: فدایت شوم، مقام شمانزد پروردگار و خویشاوندى شما با رسول خدا (ص) معیّن وبلند است و شما این گونه براى خودتان فعّالیت و کوشش دارید آن هم در مانند چنین روز گرمى؟ فرمود:


«یا عَبْدَالْأَعْلى خَرَجْتُ فِى طَلَبِ الرِّزْقِ لِأَسْتَغْنِىَ بِهِ عَنْ مِثْلِکَ» « وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۱۰.»


اى عبدالاعلى! (بدان) براى کسب ر
وزى ازمنزل خارج شدم تا از امثال تو بى نیاز گردم.


ب- حفظ دین


انسان مى‏تواند با کار و تلاش، زندگى خود را تأمین نماید و از فقر، که منشأ بسیارى از رذایل اخلاقى است، رهایى یابد و با بهبود وضع اقتصادى، بسیارى از اعمال دینى خود را انجام دهد. امام صادق علیه‏السلام مى‏فرماید:


«لاتَدَعْ طَلَبَ الرِّزْقِ مِنْ حِلِّهِ، فَانَّهُ عَوْنٌ لَکَ عَلى دینِکَ» « امالى، شیخ طوسى، ج ۱، ص ۱۹۶، داورى قم.»


طلب رزق از راه حلال را ترک نکن، چون کمک خوبى براى دین توست.


تنبلى، کاهلى، فقر و بى چیزى نیز، مانع تکامل مادّى ومعنوى و باعث گرفتاریهاى اخلاقى مى‏شود. امام باقر علیه‏السّلام مى‏فرماید:


«الْکَسَلُ یَضُرُّ بِالدّینِ وَالدُّنْیا» « تحف العقول، ص ۲۱۹.» تنبلى به دین و دنیاى انسان، ضرر مى‏رساند.


ج- عزّت نفس


عزّت و شرافت هر فردى در گرو
کار و تلاش اوست. زراره مى‏گوید:


مردى به حضور امام صادق (ع) آمد و عرض کرد: من با دستم نمى‏توانم کارى انجام دهم، ازعهده تجارت هم بر نمى‏آیم. ومحروم ونیازمندم. امام (ع) فرمود:


با سرت باربرى کن تا از مردم بى نیاز باشى. « محجّه البیضا، ج ۳، ص ۱۴۳.»


امام رضا (ع) به مصادف مى‏فرماید:  «اغْدُ الى عِزِّکَ، اعْنِى السُّوقَ» «وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۴.» بامداد به سوى عزّتت یعنى بازار بشتاب.


بنابراین کار و کوشش، که خود ممدوح و پسندیده است، اثر مستقیم بر مسائل مادّى، روحیه واخلاق انسان دارد وهر چه کسب و کار، شریفتر وبا ارزشتر باشد، ارزش اخلاقى فرد را افزون مى‏کند.& lt;o:p>


آنچه در این درس آمد، تنها براى یادآورى و اثبات مطلب بود و گرنه تحلیل و بررسى آثار کار وتلاش براخلاق فردى یا اجتماعى، مجال بیشترى مى‏طلبد.


http://www.fatehnet.ir

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید