ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

کیفر فراموشی قرآن

کیفر فراموشی قرآن

زهرا شفيعى

 

ابوالقاسم على بن حسين موسوى (355 – 436 ق) ملقّب به «مرتضى»، « شريف» و «علم الهدى» از چهره‌هاى علمى و ادبى تشّيع است که در بغداد پس از درگذشت شيخ مفيد در سال 413 ق، تا گاهِ وفاتش، رياست سادات علوى و پيشوايى شيعيان را بر عهده داشت. وى کتابهاى بسيارى دارد؛ از جملة آن کتابها يکى غرر الفوائد و درر القلائد است که آن را بيشتر به نام امالى مى شناسند. شريف مرتضى احاديثى را که دانشمندان در تأويل آنها با يکديگر همسخن نيستند، برگزيده و با همان روشى که به
تأويل آيات پرداخته، در تفسير و تأويل آنها کوشيده و عقيدة همفکران عدلى مذهب خويش را روشن ساخته است.

 

بخشى از مجلس نخستين امالى به تأويل يک حديث, اختصاص دارد که ترجمه آن را براى خوانندگان گرامى مى‌آوريم:

 

از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم روايت کرده‌اند که فرمود: «مَن تَعَلَّمَ القُرآنَ ثُمَّ نَسِيَه لَقِيَ اللهُ – تَعَالَى – وَ هُوَ اَجذَم؛ يعنى: هر کس قرآن را فرا گيرد و سپس آن را فراموش کند، بريده دست خداوند بلند مرتبه را ديدار خواهد کرد».(1)

 

ابوعبيده مسلم بن سلاّم، در کتاب غريب الحديث خود در مقام تفسير اين عبارت گفته: «اجذم» به معناى بريده دست است. وى سخن متلمّس را گواه عقيدة خويش گرفته است:

 

و ما کنت إلاّ مثل قاطع کفّه بکفٍ له اخرى فاصبح اجذما

 

يعنى: «من تنها و تنها بسان کسى بودم که دست خويش را با دست ديگرش بريده و در نتيجه اجذم (بريده دست)شده است».

 

عبدالله بن مسلم بن قتيبه، ابو عبيد را در تفسيرش از اين حديث خطاکار دانسته و گفته: اجذم هر چند به معناى بريده دست است، ولى اين معنا با اينجا نمى سازد؛ زيرا يقيناً کيفرهاى خداوند متناسب با گناهان و به اندازة آنهاست و دست، در فراموشى قرآن، دخالتى ندارد.

 

بنابراين چگونه آن را در اين کار، کيفر دهند! وى سخن خداوند بلند مر
تبه را که مى فرمايد: «اَلَّذِينَ يَأکُلُونَ الرِّبَا لاَ يَقُومُونَ إِلاَّ کَمَا يَقُوم الَّذِى يَتَخَبَّطُهُ الشَّيطَان مِنَ المَسَّ بقره/275 »، گواه گرفته و گمان برده تأويل آيه اين است که ربا را چون بخورند، در شکمشان سنگينى شود و در اندرون آنان افزون گردد و در نتيجه برخاستن آنان به سان کسانى باشد که به افسون شيطان، ديوانه شده و به هنگام برخاستن، افتان و خيزان‌اند و تعادل ندارند. او همچنين روايتى از پيامبر صلى الله عليه و آله را گواه آورده که فرمود: «رَأيْتُ لَيْلَةً أُسْرِيَ بِى قَوماً تُقْرَضُ شِفَاهُهُمْ، وَ کُلَّمَا قُرِضَتْ وَفَت. [فَقُلْتُ: يَا جَبْرَئيِل مَنْ هَولاء؟] فَقَالَ لى جَبْرَئيِلُ: هَؤُلاءِ خُطَبَاءُ اُمَّتِک، تُقْرَضُ شِفَاهُهُم لأنَّهُم يَقُولُونَ مَا لاَ يَفْعَلُونَ ؛يعنى:در شبى که مرا سير مى‌دادند( شب اسراء ) گروهى ديدم که لبانشان را مى‌بريدند و هر چه مى‌بريدند باز به جايش لب مى‌روييد. [پس گفتم: اى جبرئيل، اينان کيستند؟]جبرئيل به من گفت که اينان خطيبان امّت تواند. چون سخنانى مى‌گويند که خود بدان عمل نمى‌کنند، لبانشان را مى‌برند». ابن قتيبه [سرانجام] گويد: واژة «اجذم»در روايت تنها و تنها به معناى « مجذوم» (جذامى)است و چون جذام (خوره)اندامهاى انسان را بريده و جدا مى‌سازد، رواست که جذامى را «اجذم» بنامند و «جذم» به همان معناى بريدن است.

 

شريف مرتضي- که خداوند از او خشنود باد- گويد: هر دو تن بر خطا رفته و از راه درست، بسيار دور افتاده اند؛ هر چند که لغزش ابن قتيبه بيشتر و زشت تر است؛ زيرا وى براى اشتباه خود، دليل آورده و دليل آوردنش، او را به لغزشهاى بسيار گرفتار ساخته است. ما اينک معناى حديث را روشن مى سازيم:

 

اما معناى حديث، براى کسى که با شيوه‌هاى سخن گفتن تازيان [عربها]،کمترين آشنايى داشته باشد، آشکار است که تنها هدف پيامبر که فرموده «چنين کسى بريده دست محشور مى گردد»، اين است که خواسته در وصف آن کس، مبالغه کند و بگويد: کمال وى از کَفَش مى‌رود و زيور و جمالى را که بر اثر قرآن به دست آورده، از دست مى‌دهد و فراموش کننده قرآن را به «اجذم» (بريده دست)مانند ساختن، تشبيهى نيکو و شگفت آور است؛ زيرا دست از اندامهاى ارجمندى است که بسيارى از کارها انجام نمى‌پذيرد و به بسيارى از سودها دست نمى‌يابند، مگر به وسيلة آن. بنابراين کسى که از دست بى بهره گردد، کمالى را که پيش از اين داشته از دست مى‌دهد و سودها و برخورداريهايى که دست خود را ابزار رسيدن به آنها قرار مى‌داد، از کَفَش مى‌رود.

 

حالت کسى که قرآن را پس از به خاطر سپردن، فراموش کرده و از دست داده اين چنين است؛ زيرا او از تن پوش زيبايى که بر تن داشته و پاداشى که سزاوار آن بوده، بى بهره مى‌گردد. (2)

 

پى نوشتها:

 

1. مسند احمد بن حنبل،ج 5، ص284و 285 و سنن ابو داود،ج1، ص 339.

 

2. به نقل از: بينات،سال چهارم، شماره 13

 

دانشنامه حوزه، تفسير و علوم قرآنى، قرآن، کلياتى درباره قرآن، نامه جامعه، مهر 1383، شماره 1

 

http://quran.al-shia.org

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

 

کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن.کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن.
به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید