منوی اصلی

موسسه قرآن و نهج البلاغه

ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

تمدن سیلک چشمه علی و تپه حصار

بررسى و تشخیص عمیق‌ترین ریشه‌هاى هنر ایرانى براساس یافته‌هاى باستان‌شناسان به‌طور کامل امکان‌پذیر نیست.


ساکنین فلات ایران از عصر پالئولیتیک (پارینه‌سنگی) تا عصر نئولیتیک (نوسنگی) در کوهستان‌هاى محیط بر این فلات زندگى مى‌کردند و آثارى از فرهنگ بروى خود به جا گذاشتند. بعدها که دره‌ها شروع به خشک شدن نمودند، آنها به غارها مهاجرت کردند. طى حفریاتى که در ناحیهٔ کرمانشاه انجام شد و کاوش‌هاى غار بیستون، ابزارهایى همراه بقایاى استخوان‌هاى انسان در لایه‌‌هاى غار کشف شد. در خلال دوران غارنشینی، انسان بیستون در ساخت ابزار و آلات دق
یق‌تر شد. این وسایل با آن‌چه در
سوریه و شمال عراق ساخته مى‌شد قابل مقایسه است.


تصاویر منقوش بر صخره در غارهاى لرستان از قدیم‌ترین آثار مکشوفه در فلات ایران به‌شمار مى‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌
‌‌‌‌‌آید؛ موضوع این تصاویر جانوران به‌همراه آدمیان است که با
رنگ‌هاى زرد، سیاه و قرمز کار شده است. قدمت این آثار را حدود پانزده هزار سال ق.م تخمین زده‌اند که تقریباً مقارن با تصاویر غار لاسکو در فرانسه مى‌باشد.



تالار گاوها،دیوار سمت چپ غار لاسکو۱۵۰۰۰-۱۰۰۰۰ق‌م.دوردونی، فرانسه


صاحبان این آثار از طریق شکار دسته‌جمعی، صید ماهى و جمع‌‌آورى ریشه و برگ گیاهان غذاى خود را به‌دست مى‌‌آوردند.


موضوعات مورد& lt;/SPAN> علاقهٔ هنرمند پیش از تاریخ عموماً نقوش حیوانات محل زندگیش بوده است که علاوه بر جنبهٔ تزئینی، بیانى براى بیم‌ها، امیدها و علائمى براى استعانت از قواى طبیعت درم مبارزهٔ دائمى حیات به‌شمار مى‌‌آید.


از دورهٔ پارینه‌سنگى نجد در ایران، در کاوش غارى در تنگ پَبده (کوه‌هاى بختیارى شمال شرقى شوشتر) ابزارها و سلاح‌هایى از سنگ ناصاف (چکش سنگی، پیکان و تیغه تبرسنگی) به‌‌دست آمده است.


دورهٔ نوسنگى در ایران از میانهٔ هزارهٔ هفتم ق.م آغاز مى‌شود و آثار برجاى مانده از آن عمدتاً ابزارهایى از سنگ صیقل خورده‌اند.     
کشاورزى و اهلى کردن حیوانات احتمالاً از حدود هزارهٔ ششم ق.م در ایران آغاز شده است. دربارهٔ این دوران کهن، یافته‌‌ها و مدارک موجود، ناکافى به‌نظر مى‌رسد.



این عکس جزئى از تصویر فوق است. طول گاو تقریبا ۳۴۵ سانتى متر


هزارهٔ پنجم تا سوم ق.م در ایران دورهٔ ”مس و سنگ“ شناخته شده است و فلز مس در ساختن اشیاء بکار مى‌رفت. گرچه ابزارهاى سنگى هنوز کاربرد داشتند. سفالگرى منقوش و مُهرهاى کنده‌کارى شده ب
ا علامات و اشکال هندسى در این دوره رواج یافت. به یقین نمى‌توان گفت که فلات
ایران زادگاه سفال منقوش باشد؛ اما این فرضیه دور از واقعیت نیز به نظر نمى‌رسد.
در سده‌هاى نخستین هزارهٔ چهارم ق.م تزئینات واقع‌گرایانه جایگزین اشکال ساده و نامنظم برروى سفالینه‌ها شدند. انسان با کمک ابزارهاى بهتر جام‌هایى به رنگ سرخ تولید کرد و تصاویرى از حیوانات را با خطوط سیاه‌رنگ بر آن نقش نمود. به‌طورکلى در هزارهٔ چهارم قبل از میلاد شکل ظروف پیچیده‌تر شدند. با کمک چرخ، سفالینه‌ها بهتر و ظریف‌تر ساخته شدند و ظروف سفالین به دلیل ساخته شدن کوره‌ها رنگ‌هاى متنوعى به خود گرفتند. گرایش به ساده‌گرایی، برجسته نمایى یکى از ویژگى‌ها و ترکیب‌گرایى بیشتر شد.


در اواخر هزارهٔ چهارم ق.م قومى به نام عیلامیان، تمدن عیلام را در جنوب غربى ایران، شامل خوزستان و قسمتى از فارس کنونى و نیز بخش جنوبى زمین‌هاى پَست دجله و فرات بنیاد نهادند
که پایتخت‌شان شهر شوش بود
. سفالینه‌هاى نخودى رنگ مکشوف در کاوش‌هاى شوش که به زیبایى و ظرافت مشهورند، نمایانگر صنعت پیشرفتهٔ سفالگرى آن سامان‌اند. عیلامیان ابتدا خط تصویرى و سپس نوعى خط میخى به کار مى‌بردند و همواره با سومرى‌ها و بابلى‌هاى ارتباط داشتند. به‌نظر مى‌رسد که تمدن عیلامى از نظر زبان و دیگر جنبه‌هاى فرهنگ ویژگى‌هاى مستقل داشته است. زیگورات چغازنبیل واقع در نزدیکى شوش به معابد برج مانند بین‌النهرین شبیه است. حجارى نقوش برجسته، فلزکارى و آجرهاى لعابدار منقوش در عیلام رایج بود. همچنین عیلامیان در زمینهٔ بافندگى و قلابدوزى پیشرفته بودند.


از همان میانهٔ هزارهٔ پنجم ق.م در بخش‌هاى مرکزى و شمال شرقى ایران، تمدن‌هایى چون تپه سیلک [کاشان] و تپه حصار [دامغان] شکل گرفتند.


تمدن سیلک


تپه‌هاى سیلک واقع
در سه کیلومترى جنوب غربى کاشان
است. ذوق هنرى مردم سیلک ابتدا در کنده‌کارى استخوان و ساختن ظروف سفالین با نقوش و رنگ‌هاى ساده جلوه نمود. در آغاز مردم سیلک به جاى خانه، کلبه‌هایى از نى مى‌ساختند و درزهاى آن را با گِل مى‌گرفتند. و نیز سبدهاى بافته شده از شاخ و برگ درختان را گل‌اندود مى‌کردند و مانع ریزش مایعات از آنها مى‌شدند؛ بعدها همین روش موجب پیدایش سفال شد.


از دوره‌هاى بعد آثارى از سفال منظم و صاف در دست نیست و دلایل آن این است که در آن زمان چرخ سفالگرى ساخته نشده بود و همه چیز با دست ساخته مى‌شد. این ظروف جهت پخت در هواى آزاد قرار داده مى‌شد و روى آنها را با شاخ و برگ درختان مى‌پوشاندند و آتش زدن آنها حرارت لازم براى پخت فراهم مى‌‌شد؛ از این دوران آثارى باقى نمانده است زیرا گِل پخته‌نشده فرسوده مى‌شود و از بین مى‌رود.


ظروف سفالین که از ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ سال ق.م به‌دست آمده نقوشى زیبا و ظریف همراه با اشکال هندسى و نقوش حیوانات دارد. بعدها مردم سیلک خانه‌هاى خود را با خشت‌هاى آجرى پخته شده مى‌ساختند. این آجرها در آغاز با نور خورشید و بعدها در کوره پخته مى‌شدند.



پارچ سرامیکی، کشف شده در تپه‌های سیَلک کاشان، موزه ملی ایران (ایران باستان)، تهران


در حدود هزارهٔ چهارم ق.م انسان سیلک اسب را اهلى کرد. در این دوره مردم سیلک، مردگان خود را همراه با ظروف سفالى از جمله‌ قورى‌هاى لوله‌دار مخصوص آب مقدس که گویا در گوش مردگان مى‌ریختند، دفن مى‌کردند. در سیلک علاوه بر سفالگرى از فلز هم در ساخت اسلحه و ابزار استفاده مى‌شد. به‌نظر مى‌سد که مردم سیلک به طلا دسترسى نداشته‌اند؛ چون زیورها و اشیاء زینتى خود را از نقره و برنز ساخته‌اند.


در ظروف سیلک نقوش هندسی، طرح خورشید، تصویر انسان و نقش بز کوهى بسیار مورد توجه بوده است. بعدها اسب جاى بز کوهى را مى‌گیرد. خورشید و اسب دو مظهرى هستند که تقریباً همهٔ اقوام هند و اروپایى از آن استفاده کرده‌اند.


مهمترین اثر هنرى این منطقه مجسّمه انسانى است که از استخوان ساخته شده و این اولین و قدیمى‌ترین مجسمه‌اى ا
ست
که تاکنون در آسیاى غربى به‌دست آمده است.


ادوات سنگی، مهره‌هاى گِلى و استخوانى و آلات مسى و برنزى از جمله دیگر آثار به‌دست آمده از این تمدن است. در سیلک ما شاهد دورهٔ خلاقه هنر
ى هستیم
.


کهن‌ترین تأسیسات آریاها در تپه سیلک کشف شده که شامل بقایایى از قرارگاه رئیس در بالاى تپهٔ دست‌ساز و نیز گورهایى که به اواخر قرن نهم ق.م و یا اوایل قرن هشتم ق.م مى‌رسد.



ابریق،از تپه سیلک نزدیک کاشان،حدود سده یازدهم قبل از میلاد،گل رس،۱۵.۷۵ اینچ،سویس،مجموعه کوفلر-ترانیگر


www.lailatolgadr.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید