ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان

نهج البلاغه از ديدگاه دانشمندان جهان

نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان

 

محمد مهدی علیقلی

 

 

 

الف : نهجالبلاغه از دیدگاه دانشمندان شیعه

 

 ۱- نهجالبلاغه در کلام امام خمینی «رضواناللّه تعالی علیه»:

 

&nbs
p;

 

*و امّا کتاب نهجالبلاغه، که نازله روح اوست، برای تعلیم و تربیت ما خفتگان در بستر منیّت و در حجاب خود و خودخواهی خود معجونی است برای شفا و؛مرهمی است برای دردهای فردی و اجتماعی و مجموعهای است دارای ابعادی به اندازه ابعاد یک انسان و یک جامعه بزرگ انسانی از زمان صدور آن تاهر چه تاریخ به پیش رود.

 

 

 

*و این کتاب (نهجالبلاغه) را به جوامع بشری معرّفی نموده و عرضه دارید که این متاعی است که مشتری آن انسانها و مغزهای نورانی است۱

 

 

 

*ما مفتخریم که کتاب نهجالبلاغه، که بعد از قرآن بزرگترین دستور زندگی مادّی ومعنوی و بالاترین کتاب رهاییبخش بشر است و دستورات معنوی و حکومتی«آن بالاترین راه نجات است، از امام معصوم ما است

 

 

 

2- نهجالبلاغه در رهنمودهای مقام معظّم رهبری، حضرت آیتا… خامنهای.

 

درباره توجّهی که باید به نهجالبلاغه پیدا کنیم</SPA N>‎، میخواهم هشدار بدهم: ما این‎ ‎توجّه را امروزه کم داریم؛ مثل اینکه نمیدانیم چه گنجینه معرفت بیپایانی در اینپکتاب وجود دارد، یا هنوز برای مردم ما ـ حتّی محقّقین ـ اهمّیّت دستیابی به منبع«عظیم این کتاب بینظیر به طور کامل کشف نشده است

 

* * *

 

          نهجالبلاغه یک اثر فوقالعاده هنری است و از لحاظ زیبایی کلمات و شیوایی معتبر است و ما هیچ گوینده فارسی و هیچ نویسنده و هنرمند و شاعری را در زمانخود و در هیچ زمانی سراغ نداریم که بتواند با زبان شیوای علی(ع) حرف بزند؛ امّادر عین حال میشود جملاتی را انتخاب کرد که اجمالاً معانی را بفهماند. هر چه ما پیش رویم، و هر چه با متن نهجالبلاغه آشناتر شویم، ظرافتها و زیباییهایش را بیشتر حس میکنیم.۴

 

* * *

 

          امروز شرایطی مشابه شرایط حکومت دوران امیرالمؤمنین(ع) است. پسروزگار، روزگار نهجالبلاغه است. امروز میشود از دیدگاه دقیق و نافذامیرالمؤمنین(ع) به واقعیتهای جهان و جامعه نگاه کرد و بسیاری از حقایق را دیدو شناخت و علاج دردها را پیدا کرد. همین است که به نظر ما امروز از همیشه به…نهجالبلاغه محتاجتریم.۵

 

* * *

 

          همه مسلمانها به عنوان احیای یک میراث بینظیر اسلامی باید نهجالبلاغه را زنده کنند و این احیا نه فقط به معنای کثرت چاپ ـ که زیاد هم چاپ شده ـ بلکه بهبمعنای کار کردن و تحقیق کردن در زمینه آن است؛ همچنان که در زمینه قرآن کریمبکار شده، تفسیرهای زیادی نوشته شده است، درباره
نهج
البلاغه هم باید این کارها انجام گیرد.

 

          همان طور که قرآن خوانده میشود، نهجالبلاغه هم باید خوانده شود. چون تالیاو دنباله قرآن است. همان طور که مسلمانها خودشان را موظّف میدانند با قرآن</SP AN>‎بانس پیدا کنند و ندانستن قرآن را برای خود نقص میشمارند، ندانستن نهجالبلاغههم باید نقص به حساب بیاید.۶

 

 

 

3- نهجالبلاغه در کلام علاّه طباطبایی، رضواناللّه تعالی علیه:

 

آنچه برای دانشمندان چشمگیر است ادب علمی است که انسان در زندگی صاحب نهجالبلاغه مشاهده میکند؛ یعنی با آنکه در دل، دریای بیکرانی از علوم مختلف را انباشته داشته، چگونه در دوران زندگی پیامبر اسلام حضرت ختمی مرتبت</SPA N>‎ ‎حضرت محمّد بن عبداللّههیچ گونه سخنی در هیچ زمینه به زبان نیاوردند و تنها در برابر پیامبر اسلام گوش بودند که فقط میشنیدند. و این برای یک فیلسوف، بزرگترین درس است که باید در هر زمینه ادب علمی خود را حفظ نماید و اگر بهیک ابتکار علمی دست یافت در برابر استاد اظهار وجود ننماید، و این خود بزرگترین روش اخلاق فلسفی است که در برابر یک کشف علمی خود را نبازد و این
‎ ‎بزرگترین درسی است که از نهجالبلاغه یک فیلسوف میتواند استفاده نماید.۷

 

 

 

4- گفتار علاّه شیخ آقابزرگ تهرانی درباره نهجالبلاغه:

 

علاّه متتبّع و کتابشناس نامی، شیخ آقابزرگ تهرانی، در جلد چهارم کتاب=گرانقدرش «الذرّیعه» تحت عنوان «ترجمه نهجالبلاغه» مینویسد:

 

   &nb
sp;      «بعد از انقطاع وحی الهی کتابی از نظر اعتماد مانند نهج
البلاغه تدوین نشده است. کتابی که راه صحیح علم و عمل را به انسان نشان میدهد و پرتوی از علم الهی بر آن تابیده و بوی عطر سخنان پیغمبر اکرم از آن میتراود.

 

          نهجالبلاغه صدف مرواریدهای حکمت و گنجینه یاقوتهای سخن است.

 

          مواعظی که طی خطبههای آن دیده میشود، و نامههای حضرت، تار و پود دلها را به سوی خود میکشد. کلمات قصار آن نیز ضامن سعادت دنیا و آخرت است. طالبان حقایق را به دیدن گمشده خود ارشاد میکند، و فرزانگان را به راه…سیاست و سیادتشان رهبری مینماید.

 

          کتابی که دارای چنین ارزشی است، جا دارد که اندیشمندان در پیشگاهش زانوزنند و کاوُشگران آن را مورد مطالعه و بررسی قرار دهند. و شایسته است که پیرامونبآن کتابها و رسالهها نوشته شود، تا همه یا بعضی از مطالب آن روشن گردد، و به‎ ‎زبانهای دیگر هم ترجمه شود، تا اهل هر زبانی کَفِی از آن دریا بردارند.»

 

          همچنین در جلد چهاردهم کتاب «الذّریعه» زیر عنوان نهجالبلاغه مینویسد:

 

          «نهجالبلاغه از لحاظ اشتهار و مقام والا و ارزش و جایگاه بلندی که دارد همچون آفتاب نیمروز است. چقدر زشت است که خردمند بینا سئوال کند آفتاب تابان چیست؟ با این که میبیند پرتو آن سرتاسر جهان را فرا گرفته است. نهجالبلاغه نیز چنین است؛ زیرا شهرت آن شرق و غرب عالم را پر کرده، و نام آن به گوش جهانیان رسیده است.

 

          از تعلیمات نهجالبلاغه کلیه افراد بشر استفاده میبرند، چون مطالب این کتاب ازامعدن وحی الهی ص
ادر شده است
. نهجالبلاغه در تبلیغ و تعلیم، برادر قرآن کریم است، و دوای درد هر دردمند و بیمار و دستورالعملی است ب
رای به دست آوردن
سعادت دنیا و سیادت آخرت؛ با این فرق که قرآن را حامل وحی الهی بر قلب پیغمبر امین&l t;SPAN dir=ltr> نازل کرده است، و نهجالبلاغه انشاء باب مدینه علم پیغمبر و حامل وحی او، یعنی سیّد الموحّدین و امام المتَّقین امیرالمؤمنین علی(ع) مِن‎ْ رَب‎ِّ“الْعَالمین است.۸..»

 

 

 

5- علاّه سیّد هبهالدّین شهرستانی، فقیه و اسلامشناس نامدار شیعه:

 

…دانشمندان بسیاری نهجالبلاغه را ستوده و اعتراف کردهاند که مطالب‎ِ عالیه آن در حدّ اعجاز است، چنانکه عقول‎ِ ایشان از عظمت‎ِ برق‎ِ لامعی که از خطبهها و مزایای…جملات آن میدرخشد به حیرت میافتد.

 

          تعجّب اُدبا تنها به ملاحظه انسجام الفاظ نهجالبلاغه نیست و دهشت و تحیّر دانشمندان نیز به این نیست که معانی‎ِ بلیغ آن به سر حدّ اعجاز رسیده، بلکه شگفتیپو تحیّر آنان همه و همه در تنّوع مقاص
د و منظورهای گوناگونی است که در خطبه
ها و کلام‎ِ آن وجود دارد؛ و امام(ع) از عهده بیان آنها به خوبی برآمده و برتری شخصیّت خویش را بر همگان آشکار کرده است۹

 

 

 

6- علاّه امینی، دانشمند مجاهد شیعه، صاحب کتاب عظیم الغدیر:

 

…اسلام بدون شمشیر علی بن ابیطالب(ع) بر پای نایستاد، و لشکر شرک جز بر اثر قدرت و صولت او منهزم نگردیده است و خدای بزرگ، کعبه بیتالحرام را از آلودگی بتها جز به دست او پاک نفرموده و زنگارهای شبهه و کفر، جز به بیانات و براهین او ـ که در نهجالبلاغه شریفش مندرج است ـ زدوده نشده است.۱۰

 

 

 

7- استاد شهید مرتضی مطهّری، متفکّر، خطیب و متکلّم بزرگ اسلامی:

 

سخن علی(ع) برای او وسیله بوده، نه هدف. او نمیخواسته است به این وسیله۹یک اثرِ هنری و یا یک شاهکارِ ادبی از خود باقی گذارد.

 

          بالاتر از همه این که سخنش کلیّت دارد و محدود به زمان و مکان و افرادِ معیّناًنیست. مخاطب او انسان است و به همین جهت، نه مرز میشناسد و نه زمان

 

          نهجالبلاغه از همه جهات متأثّر از قرآن و در حقیقت فرزند قرآن است.۱۱

 

 

 

8- علامّه محمّدتقی جعفری(ره) شارح نهج البلاغه :

 

آن روز که نهجالبلاغه علی بن ابیطالب(ع) بیطرفانه و با دقّت رسیدگی شود، از تمامبمکتبهای اجتماعی و اخلاقی و اقتصادی و فلسفی بینیاز خواهیم شد.۱۲

 

 

 

9 – علامّه محمّدتقی شوشتری، شارح نهجالبلاغه:

 

    & amp;nbsp;   کتاب‎ٌ کأن‎َ اللّه رَصَّع‎َ لفظه                          بجوهر آیات الکتاب المنزَّل

 

حوی حکماً کالدّر ینطق صادقاً                        فلا فرق اِلاّ أنّه غیر منزل

 

          «نهجالبلاغه»، کتابی است که گویی خداوند الفاظش را به وسیله آیات کتاب آسمانی (قرآن) به گوهر آراسته است. (این کتاب) حاوی حکمت۶کتاب (نهجالبلاغه) فرو فرستاده نشده است.۱۳

 

 

 

10- علامّه حسنزاده آملی:

 

کلمات امیرالمؤمنین علی نه فقط از حیث بلاغت، نهجالبلاغه است بلکه در؟جمیع شؤون و امور حیات انسانی
نهجی قویم و طریقی مستقیم است
.

 

          نهجالبلاغه کتابی است که اگر در آن به ترتیب حروف تهجّی از الف تا یاء در هر یک از معارف حقّه الهی بحث و فحص گردد، اصول و امّهاتی را حائز است که هر؛اصلی خود شجره طیِّبه فروع و اثمار بسیار است.۱۴

 

 

 

11- علامّه محمّدباقر محمودی، صاحب کتاب «نهجالسعاده فی مستدرک نهجالبلاغه:

 

من از آغاز، علاقه بسیاری به نهجالبلاغه داشتم و هرگاه که غمگین میشدم، مطالعه این کتاب< /، آرامش روحی عجیبی به من میداد، طوری که تمام غمهایم را فراموشمیکردم…۱۵

 

 

 

12- استاد محمّدرضا حکیمی، نویسنده و محقّق

 

کلام جاودانه «نهجالبلاغه»، جوششی است از سرچشمه بیانقطاع الهی، که به «امر رب‎ِّ» خود میجوشد. این کلام، تقریر دوباره>ای است از حقایق تجسم یافته «قرآن کریم»، و از علوم «وحی محمّدی» و شناخت</ >های قرآن و تعالیم اسلامی.۱۶

 

 

 

 

 

ب : نهجالبلاغه از دیدگاه دانشمندان اهل سنّت

 

 

 

1- ابن ابی الحدید معتزلی
، دانشمند، مورّخ و شارح نهجالبلاغه:

 

امام علی(ع) پیشوا و سرورِ سخنوران و بُلغاست،

 

          کلام او را به حق از سخن خداوند فروتر و از کلام مخلوق فراتر دانستهاند. ارزش سخنان او را همین نشانه بسنده است که فنون‎ِ سخنوری و نویسندگی را همگیمردم از او آموختهاند.۱۷

 

 

 

2- شیخ محمّد عبده، دانشمند و مُفتی اهل سنّت:

 

در میان دانشمندان و سخنشناسان زبان و ادبیّات عرب کسی نیست که به عظمت امام علی(ع) اعتراف نکند. کلام امام علی بن ابیطالب، پس از کلام خدای متعال و یغمبرش شریفترین و برترین سخن و سرشارترین کلام از لحاظ مواد و دارایبهترین شیوه است و بیشترین معانی و محتوا را دارد.۱۸

 

        شیخ محمّد عبده در مقامی دیگر مینویسد:

 

          نهجالبلاغه با مطالبی که دربردارد میتواند هدفهای هر نویسنده و گویندهای را تأمین کند. در این کتاب «ترغیب، تنفّر، سیاست، جدل، اصول تمدّن، حقوق متقابل اجتماع و رهبر، قوانین عدالت، و پند و نصیحت وجود دارد و هیچ اندیشه و خواستهای بر دل انسان نمیگذرد جز آنکه بهتر و کاملترش در این کتاب یافتمیشود.۱۹

 

 

 

3- استاد ناصیف یازجی:

 

اگر بخواهی از لحاظ علم و ادب و انشاء بر رقیبانت برتری جویی
، باید قرآن ونهجالبلاغه را حفظ کنی.۲۰

 

          مهارت من در فن&>‎ّ نویسندگی در اثر مطالعه و بررسی قرآن کریم و خطبههای شیوای  نهجالبلاغه بود، زیرا این دو کتاب با عظمت گنج بیپایان زبان عربی و ذخیره جاودانه ادب جویان است و محال است که یک نفر ادیب لغت عربی بدونپاین که شبها را تا سحر به مطالعه و غور و بررسی این دو کتاب و اندیشه در بهترین<‎ اسلوبهای آن مشغول باشد، نیازمندی خود را برطرف نماید.۲۱

 

 

 

4- شهابالدین محمود آلوسی بغدادی (۱۲۱۷-۱۲۷ه هق):

 

…نهجالبلاغه، که حاوی خطبههای علی بن ابیطالب است، پرتوی از نور سخن الهیادارد و خورشیدی است که با فصاحت‎ِ منطق نبوی میدرخشد.۲۲

 

 

 

5- دکتر زکی نجیب:

 

هنگامی که به همین منتخب کلمات امام علی(ع) که شریف رضی برگزیده و بدانبنهجالبلاغه نام نهاده است به دقّت مینگریم، خود را در مقابل دنیایی از شگفتی تعبیر و عمق معنی، حیرتزده  مییابیم.۲۳

 

 

 

6- استاد حسین نائل مِرْصَفی، دانشمند علوم بلاغت در دانشگاه اَلاْزْهَر مصر:

 

نهجالبلاغه کتابی است که خداوند آن را دلیل روشنی قرار داد تا ثابت کند که علی «سلاماللّه علیه» بهترین شاهد زنده نورانیّت و پرتوبخش قرآن و حکمت و دانش وهدایت و اعجاز و فصاحت آن کتاب آسمانی است. آیات و نشانههای حکمت ارزنده و قوانین صحیح سیاست و پندهای روشن و دلنشین و برهانهای گویا و استواری که علی(ع) در این کتاب آورده، خود دلیل فضیلت مافوق تصوّر و بهترین آثار یک پیشوای به حق است که هیچ یک از حکمای بزرگ و فلاسفه عالیمقام و۳نوابغ روزگار نظیر آن را نیاوردهاند.۲۴

 

 

 

7- علی الجندی، رییس دانشکده علوم در دانشگاه قاهره<

 

با مطالعه نهجالبلاغه نوعی خاص از آهنگ موسیقی بر اعماق احساسات انسانبپنجه میافکند.

 

 از نظر سَجْع‎ُ و نَظم و ترتیب کلمات و جُملات، طوری مرتّب است که میتوان آن را شعر  مَنْثُور نامید.۲۵

 

 

 

8- عبّاس محمود عَقّاد، نویسنده و مورّخ معروف مصری:

 

در کتاب نهجالبلاغه، نور آیات توحید و حکمت الهی&l t;/SPAN>‎، چنان درخشان و پرتوافکن است که بررسی و تحقیق‎ِ همه پژوهندگان معارف الهی را شامل میشود… . و مهر شخصیّت عَلَوی از پشت سطرها و از میان حروف این کتاب پدیدار است و چون خوب دقّت کنی و گوش فرا دهی صدای امام را از آن سوی کلمات میشنوی نهصدای دیگر را.۲۶

 

 

 

9- دکتر زکی مبارک:

 

من اعتقاد دارم که مطالعه کتاب نهجالبلاغه، روح شهامت و مردانگی انسان را تقویت میکند؛ زیرا از روح بزرگ و پُرتوانی صادر شده است که در برابر تمام-دشواریها چون شیر ایستاده است.۲۷

 

 

 

10- استاد خلیل هنداوی
:

 

هیچ کتابی را مانند نهجالبلاغه پیدا نمیکنی که دارای فصول مختلف و سبک واحدبباشد و از شخص واحدی صادر شده باشد. از این رو تأکید داریم و تکرار میکنیم که نهجالبلاغه از یک شخصیّت صادر شده و یک نَفْس در آن دمیده است.۲۸

 

 

 

11- استاد حنّا الفاخوری:

 

علی(ع) در نهجالبلاغه صاحب شخصیّتی یکتاست. او مرد عقیده و نیرومند وایمان زنده است.

 

          سخن علی بن ابی طالب از لحاظ معنی گنجینهای است که در ادبیّات آن دورهاًجای خاص و بینظیری ر
ا اشغال کرده و از نظر لفظ نیز از جمال و رونق بسیاری
برخوردار است.

 

          کتاب نهجالبلاغه یک ثروت عظیم فکری و ادبی است</ ;.۲۹

 

 

 

12- استاد «عبدالوهّاب حمورا» استاد علوماسلامیدانشگاه «فواد» قاهرهـ۱۹۵۱:

 

…نهجالبلاغه شامل همه آن چیزهایی است که پژوهشگران بزرگ، اساتید اخلاق، فلاسفه، دانشمندان، پیشوایان مذاهب، و سیاستمداران پرهیزگار میتوانند بگویند یا بنویسند. نیروی شگرف پندها، توصیهها، عمق بینش>، ژرفایی محتوای نهجالبلاغه، به خوبی نشان میدهد که این اثر جاودانه، از اندیشه بینظیر امام علیاست… .۳۰

 

 

13- محمّد محییالدّین عبدالحمید، استاد دانشگاه الازهر مصر:

 

نهجالبلاغه کتابی است که در آن چشمههای بلاغت و فنون آن گرد آمده و برای کسی که در آن مینگرد، اسباب فصاحت مهیّا و میوه رسیده آن در دسترس است؛ چرا که آن از سخنان فصیحترین انسانها بعد از پیامبر اکرم است</SPA N>، و آن کلمات از قدرتمندترین و برترین انسان از لحاظ منطق و استدلال، نشأت گرفته، و آن عبارات از کسی است که صاحب اختیار لغت عرب است و هر گونه اراده کند آن را میگرداند. حکیمی ک
ه حکمت از بیانش جاری می
شود و خطیبی که سحر بیانشبدل را مالامال میکند. عالمی که از رهگذر آمیزش با رسول اللّه و نوشتن وحی الهی و با شمشیر و زبان، از زمان کودکی، در راه دین دفاع کردن، او را برای چنین کاریآماده ساخت.۳۱

 

 

 

14- محمود چخاهیچ، معاون نخستوزیر بوسنی و هرزگوین:

 

وی در مورد این که چاپ نهجالبلاغه تا چه حد برای مسلمانان اهل سنّت مفیداست گفت:

 

          نهجالبلاغه آینهای است که در آن میتوان مشخّصات یک انسان کامل، یکاعتقاد تام و یک زندگی کامل را دید.۳۲

 

 

 

15- دکتر صبحی صالح، استاد دانشکده ادبیّات دانشگاه لبنان:

 

من به نوبه خود، به عنوان شارح و محقق و ضابط نص کتاب، معتقدم که ضروری</SPAN& gt; است نهجالبلاغه امیرالمؤمنین امام علی(ع)، در سراسر جهان چاپ و توزیع گردد تانسل جدید مسلمان از آن بهرهمند شود.

 

          …از خداوند متعال میخواهم که همه ما را به راه راست هدایت کند و محبّت اهلبیت عزیز را در قلب ما جای دهد و از ما راضی باشد.۳۳

 

 

 

ج : نهجالبلاغه از دیدگاه دانشمندان مسیحی

 

 

 

 اًکتاب&lt ;SPAN dir=ltr>های زیادی از طرف دانشمندان غیرمسلمان نوشته شده که در آنها به عظمت  نهجالبلاغه اعتراف کردهاند. حال به طور اجمال نظر چند تن از این دانشمندان را میخوانیم:

 

 

 

1- دانشمند مسیحی، استاد امین نخله:

 

این دانشمند مسیحی در جواب شخصی که از او درخواست کرده بود که صد کلمه.از نهجالبلاغه را برای او انتخاب کند میگوید:

 

          به خدا قسم نمیدانم که چگونه از میان صدها کلمه گهربار تعداد صد کلمه آن را انتخاب کنم. من از انتخاب یک کلمه آن هم عاجزم، زیرا این کار درست به این میماند که دانه یاقوتی را از کنار دانههای دیگر بردارم. به هر حال این کار را کردم، در حالی که دستم یاقوتهای درخشنده را زیرورو میکرد و چشمانم از پرتو نور آنها خیره میشد. نمی&l t;SPAN dir=ltr>توانی باور کنی که به علّت تحیّر و سرگردانی که در انتخاب هر یک از این کلمهها داشتم، با چه مشکلی هر کلمهای را از این معدن بلاغت بیرون آوردم. این صد کلمه را بگیر و متوّجه باش که آنها پرتوهایی از نور بلاغت و/جلوههایی از انوار فصاحت هستند.۳۴

 

          استاد امین نخله اعتراف میکند که:

 

          هرگاه کسی بخواهد بیماری نفس خود را درمان کند، باید به گفتار امام(ع) در نهجالبلاغه روی آورد و راه و روش زندگی را از پرتو این کتاب ارزشمند بیاموزد.۳۵

 

 

 

2- جرج جرداق، نویسنده و ادیب معروف مسیحی:

 

…آیا در تاریخ مشرق زمین، هیچ به سراغ «نهجالبلاغه» رفتهاید؟… نهجالبلاغهای که از فکر و خیال و عاطفه، آیاتی به دست میدهد که تا انسان هست و تا خیال وبعاطفه و اندیشهای انسانی وجود دارد، با ذوق بدیع ادبی هنری او پیوند ناگسستنیخواهد داشت< ;.

 

          سخنانی به هم پیوسته و هماهنگ، جوشان از درکی عمیق و بینشی ژرف، لبریز از شور واقعیّت و گرمی حقیقت، سرشار از اشتیاق تمام برای شناخت ماوراءِ اینحقیقت.

 

          سخنانی زیبا و نغز، که زیبایی موضوع و بیان، چنان در آن به هم آمیخته که تعبیرآبا مدلول، و شکل با معنی، یکی شدهاند همچنان که حرارت با آتش، نور باخورشید، و هوا با هوا یکی هستند!.

 

          و بشر در قبال آن، چیزی جز به مثابه موجودی که در برابر سیل خروشان و دریای پرموج و توفان سرکش یا گردباد تند قرار گرفته باشد، نمیتواند به شمارآید… .

 

          نهجالبلاغهای که بیان آن اگر برای انتقاد به کار برده شود، گویی تندباد خروشانی است، و اگر تباهی و فساد را مورد تهدید قرار دهد، همچون آتشفشانی سهمناک زبانه میکشد، و اگر برای تفکّر و اندیشه بخواند، حس‎ّ و عقل را همراه میسازد، وپاگر در مقام پند و اندرز باشد، مهر و عاطفه پدری را همگام با راستی و وفای انسانیأدر آن خواهید یافت، و اگر برای شما از ارزش هستی و زیباییهای آفرینش و کمالات جهان هستی سخن
گوید، آن
ها را بامدادی آغشته به نور ستارگان در قلبشما مینگارد!

 

          نهجالبلاغه، بیانی است رساتر از هر رسا و پارهای است از یک تنزیل! و پیوند ناگسستنی با اصول ادب انسانی دارد، و تا آنجا اوج میگیرد که درباره آن گفتهاند: «بیانی است فروتر از کلام خداوند، و فراتر از گفتار بشری…»۳۶

 

 

 

3- سلیمان کتانی، ادیب مسیحی لبنانی، مؤلّف کتاب امام علی مشعلی و دژی:

 

چه مفهومی را میتوان یافت که در قلمرو نهجالبلاغه فرود آید و تصویر صادقی ازآاین حقیقت نباشد؟ حقیقتی که در وادی جسم علی فرزند ابیطالب فرود آمدهاست</SP AN>؛ مانند نور آفتاب که در جام شفّاف فرود آید؟

 

          …نهجالبلاغه، صیق
ل کلمات و حروفش
، خواه به دست فرزند ابیطالب انجامبگیرد، یا به دست هنرمندی چیرهدست، کتابی است که تا ابد تعبیر عمیق و رسایی ازاًواقعیّت مردی خواهد بود که علی بن ابیطالب نامیده شده
است
.۳۷

 

 

 

4- پروفسور هانری کُربن، محقّق و شرقشناس معروف فرانسوی:

 

بعد از قرآن و احادیث پیامبر اسلام، نهجالبلاغه در درجه اوّل اهمّیّت قرار دارد. بایدبگفت به طور کلّی این تنها به قلمرو حیات مذهبی تشیّع محدود نیست، بلکه تفکّرتفلسفی شیعه نیز به آن وابسته است و از آن مایه می:  ‎گیرد. از این رو باید نهجالبلاغه را از مهمترین سرچشمههایی به شمار آورد که متفکّران شیعه پیوسته از آن سیراب
گشتهاند… .۳۸

 

 

 

5- مسترکرنیکوی انگلیسی، استاد ادبیّات در دانشگاه علیگر هندوستان:

 

در محضر استادان سخن و اُدبایی که در مجلس او حاضر بودند، و از اعجاز قرآن از وی پرسیدند در پاسخ گفت:

 

          قرآن را برادر کوچکی است که «نهجالبلاغه» نام دارد؛ آیا برای کسی امکان دارد که مانند این برادر کوچک بیاورد تا ما را مجال بحث از برادر بزرگ (یعنی قرآن) و امکان آوردن نظیر آن باشد؟!…»۳۹

 

 

 

6- بولس سلامه، استاد و شاعر و نویسنده معروف مسیحی لبنانی:

 

کتاب مشهور نهجالبلاغه اثر جاودانهای است که انسان را به شناخت اندیشه بزرگتعلی بن ابیطالب وادار میسازد و هیچ کتابی جز قرآن، بر آن برتری ندارد…۴۰

 

 

 

17- فواد افرام البستانی، استاد دانشگاه بیروت:

 

من میخواهم که این اثر خود را با برگزیدههایی از «نهجالبلاغه» آغاز کنم، زیرا که نهجالبلاغه، اثر بزرگترین اندیشمند جهان، علی بن ابیطالب است.۴۱

 

 

 

 ۸- یک دانشمند مسیحی آلمانی:

 

مرحوم حجهالاسلام شیخ محمّد محقّقی، نماینده آیتا… العظمی بروجردی۱ در۶آلمان و مؤسّس مسجد عظیم مسلمین در هامبورگ، میگفت:

 

          «به امر آیتاللّه بروجردی نهجالبلاغه را برای ترجمه به یکی از دانشمندان آلمانی دادیم. آن دانشمند مشغول ترجمه شد و روزی نزد من آمد و گفت: این چه کتابی است؟ هر چه در ترجمه آن به پیش میروم عظمتش را بیشتر درک میکنم. به راستی کتاب عجیبی است، خود را در برابر آن کوچک میبینم… .»۴۲

 

 

 

9- آقای عبدالرّحمن، مسئول جامعه اسلامی مجارستان، میگوید:

 

در سال ۱۹۸۶ میلادی، کارداری در سفارتخانه ایران، کتاب نهجالبلاغه را به منهدیه داد. کنجکاو بودم که ببینم در نهجالبلاغه به عنوان یک اثر تشیّع چه چیزی نوشته شده است. هنگامی که آن را خواندم، دیدم یک اثر فلسفی است و در آن حکمتهایی هست که گنجینه اسلام است. آنگاه اسلام را تا حدودی شناختم ومتقاعد شدم.

 

          اکنون هرگاه صحبتی میشود، شدیداً دفاع میکنم که سنّی و شیعه در کار نیست؛ همه با هم برادرند. این گنجینه ارزشمندی است که ما باید آن را حفظ ونگهداری کنیم. این اسلام است.۴۳

 

 

 

 ۶۱ه- کنسول روس با چند جمله از نهجالبلاغه مسلمان شد.

 

کنسول روس با شنیدن چند جمله از جملات نهج‎&l t;/SPAN>البلاغه چنان منقلب شد و تکان خورد که بی اختیار گفت: «اَشْهَدُ اَن‎ْ لاَ اِلَه اِلاَّ اَللَّه‎ُ»

 

          مرحوم شیخ جعفر شوشتری در کتاب «فوائد المشاهد، مجلس ۲۹» داستانی راچنین شرح میدهد:

 

          یکی از کنسولهای روسی به یکی از علمای شیعه به عنوان اعتراض میگوید:

 

          شما مسلمانان برای همه ادّعای برتریّت میکنید و میگویید که ما مسلمان بهتر هستیم، در حالی که شما نیز مانند ما طایفه کفّار، مرتکب گناه و معصیّت میشوید؛۱پس در این صورت مسلمانان را بر ما فخری نیست!!

 

          آن عالم میگوید در پاسخ به او گفتم: آنان را که تو دیدهای معصیّتکاران ما هستند. شما پیشوایان و رهبران ما مسلمانان را نمیشناسید. آنان از لوث گناه منزّه واصلاً معصیت نمیکنند.

 

اگر میخواهی، کلامی از رییس و پیشوایمان برایتبخوانم. گفت: بخوان.

 

          راوی به خواندن نامه کریمه امام(ع) به عثمان بن حُنیف پرداخت:

 

          «آگاه باش، هر فردی باید پیشوایی داشته باشد که از وی پیروی کند و از نور دانش وی بهرهمند گردد.

 

      &amp ;nbsp;   متوجّه باشید که رهبر شما از دنیای خود به دو قطعه لباس کهنه (برای پوشاک) و به دو قرص نان برای خوراک قناعت کرده است و بدانید که شما قدرت و توانایی ندارید مانند من زندگی نمایید؛ لیکن از شما میخواهم با پرهیزکاری، کوشش، عفّت و راستی مرا یاری کنید.

 

          به خدا سوگند از دنیای شما طلا نیندوخته و از غنیمتهای آن ثروتی نینباشتهام او نه برای تعویض لباس کهنهام لباس دیگری تهیّه کردهام و نه یک وجب از زمین دنیای شما تصرّف نمودهام و نه بیش از غذای موجود زنده</SPA N>ای، که در اثر فشار و سختی از خور و خواب افتاده باشد برای خود غذا برگرفتهام. به راستی این دنیا در نظر من پستتر و بیارزشتر از مازون تلخ است.

 

          آری از تمام آنچه آسمان کبود بر آن سایه افکنده (از مال دنیا) فقط فدک۴۴ دست ما بود، که عدّهای به آن طمع ورزیده و عدّهای دیگر با مسامحه و ناچاری ازآن چشم پوشیدند؛ خداوند خودش بهترین داور است< SPAN dir=ltr>.

 

          فدک و غیرفدک به چه کار میآید در حالی که جایگاه هر کسی فردا، قبر است، که در تاریکی آن اثرهایش بریده وخبرهایش پنهان میگردد؛ گودالی است که اگر گورکن آن را وسیعتر حفر کند، باز سنگ و کلوخ آن را تحت فشار خود قرار میدهد و خاکهای متراکم سوراخهای آن را مسدود میکند.

 

          من نَفْس خود را با پرهیزکاری تربیت نمودهام تا روز قیامت که ترس آن بزرگ؟است، از عذاب الهی در امان باشد و در پرتگاهها استوار بماند.

 

          اگر میخوا
ستم
، میتوانستم به شهد عسل و به مغز گندم و به لباس ابریشم دست یابم؛ امّا دور است که هوای نَفْس من بر من چیره شود و حرص و آز، مرا به انتخاب خوراکهای رنگارنگ سوق دهد؛ در صورتی که شاید در حجاز و یمامه کسی پیدا شود که نه دسترسی به نان داشته باشد و نه سیر شدن خود را به یاد آورد. آری، محال است که با شکم سیر بخوابم و در اطراف من شکمهای گرسنه و۷جگرهای گرم (سوخته) باشد یا مثل گوینده آن شعر باشم.

 

          این ننگ برایت بس است که با شکم سیر بخوابی و در اطراف تو جگر سوختههایی باشند که قدح پوستی را آرزو کنند (یا به عبارت بعضی از شارحین به؟دنبال پوست گوسفند می;گردند که آن را برای خوراک آماده کنند).

 

          آیا به همین قناعت کنم که به من بگویند: این امیرالمؤمنین است؛ امّا در سختیها با مردم همدردی نکنم یا در تنگناهای زندگی در پیش ای
شان نباشم
. خدا مرا خلق نکرده مانند حیوان پرواری (برای چاق شدن میبندند) که تمام همَّش خوراکش است، و یا من، مانند حیوان آزاد و خودسر در سبزهزار نیستم که شغل او خوردن علفهای مقابل دید خود باشد، تا شکم خود را پُر کند و غفلت دارد ازآنچه از او انتظار دارند.»

 

          کنسول با شنیدن کلمات گهربار و سخنان معجزه آسای امیرالمؤمنین۷ نور«ایمان به آیینه قلبش تابید، فوراً به شرف اسلام مشرّف گردید!!

 

                 اَللّهُم‎َّ نَوِّرْ قُلُوبَنا بِنُورِ الاْیمَان‎ِ کَمَا نَوِّرْت‎َ قَلْبَه‎ُ، بِحَق‎ِّ& > مُحَمَّدٍ وَ عَلِی‎ٍّ وَ اَوْلادِه‎ِ الْمَعْصومیِن‎َ عَلَیْهِم‎ِ اَلْسَلاَم‎ُ.۴۵

 

 

 

 

 

پی نوشت ها :

 

 ۱- پیام امام خمینی(ره) به کنگره هزاره نهجالبلاغه.

 

2- وصیّتنامه سیاسی الهی.

 

3- سخنان مقام معظّم رهبری در کنگره پنجم نهجالبلاغه، ۱۳۶۴.

 

4- سخنان مقام معظّم رهبری در جمع دانشآموزان شرکت< /SPAN>کننده در مسابقات نهجالبلاغه، ۱۳۶۵.

 

5- سخنان مقام معظّم رهبری در کنگره چهارم نهجالبلاغه، ۱۳۶۳.

 

6- سخنان مقام معظّم رهبری در کنگره پنجم نهجالبلاغه، ۱۳۶۴.

 

7- قسمتی از پیام علاّه طباطبایی به کنگره هزاره نهجالبلاغه، ۲۷/۲/۶۰.

 

8- سیّدرضی مؤلف نهجالبلاغه، ص ۲۲۷.

 

   ۹- پیرامون نهجالبلاغه، علاّه سیّد هبهالدین شهرستانی، ترجمه عبّاس میرزاده اهری، چاپ سوّم.

 

10- الغدیر، ج ۵.

 

11- سیری در نهجالبلاغه</S PAN>‎، ص ۳ه.

 

12- نگاهی به علی(ع)، ص ۶۵.

 

13- بهجالصباغه فی شرح نهجالبلاغه، ج ۱، ص ۳.

 

14- انسان کامل از دیدگاه نهجالبلاغه، ص ۲۳.

 

15- میراث ماندگار، ج ۳، ص ۹۳.

 

16- کلام جاودانه، ص ۱۵۵.

 

17- مقدّمه شرح نهجالبلاغه، ابن ابی الحدید.

 

18- مقدّمه شرح نهجالبلاغه، عبده.

 

19- همان مدرک.

 

20- مصادر نهجالبلاغه، عبدالزهراء حسینی، ص ۹۹.

 

21- پیرامون نهجالبلاغه، ص ۷۳.

 

22- مصادر نهجالبلاغه، ص ۹۷.

 

23- نهجالبلاغه از کیست؟، ص ۱۸.

 

24- پیرامون نهجالبلاغه، علاّه شهرستانی، ص ۶۱.

 

25- مقدّمه کتاب علی بن ابیطالب شعره و حکمه.

 

26- عبقریه الامام علی(ع)، ص ۱۳۲، ۱۳۵. نقل از مجموعه آشنایی با نهجالبلاغه، ج ۲،

 

ص ۱۶۰.

 

27- مصادر نهجالبلاغه، سیّدعبدالزهراء حسینی، نقل از مجموعه آشنایی با نهجالبلاغه، ج ۲، ص ۱۶۲.

 

28- مصادر نهجالبلاغه، سیّد عبدالزهراء حسینی، ص ۹۳، نقل از پرتوی از نهجالبلاغه،ص ۱۶۵

 

29- تاریخ ادبیّات عرب‎</SPAN& gt;، ص ۲۴۸.

 

30- درسهایی از مکتب اسلام، سال ۱۷، شماره ۴.

 

31- شرح نهجالبلاغه، عبده، ص ۱.

 

32- روزنا
مه جهان اسلام
، شماره ۲۲۱، ۱۲/۱۲/۷ه.

 

33- روزنامه اطلاعات، ۲/۹/۱۳۶۵.

 

34- پیرامون نهج
البلاغه، علاّه شهرستانی، ص ۵۷.

 

35- مصادر نهجالبلاغه، سیّدعبدالزهراء حسینی، ص ۱هه.

 

36- امام علی صدای عدالت انسانی، جرج جرداق، ترجمه سیّدهادی خسروشاهی (نقل از درسهایی از!مکتب اسلام، سال ۱۷، شماره ۴).

 

37- چشمهسارهای بکر حکمت در نهجالبلاغه، حسین میرزاخانی، ص ۲۱.

 

38- تاریخ فلسفه اسلامی، ص ۸۰، (نقل از کتاب «نهجالبلاغه از کیست؟» ص ۵۶).

 

39- نهجالبلاغه و گردآورنده آن، ص ۲۷۳.

 

40- مقدّمه ترجمه نهجالبلاغه به زبان انگلیسی، چاپ پاکستان (نقل از مکتب اسلام، سال ۱۷ شماره ۴).

 

41- مدرک قبل.

 

42- آیات قرآن در نهجالبلاغه، محمّد محمّدی اشتهاردی< /SPAN>‎، ص ۸.

 

43- کیهان فرهنگی، اسفند ۱۳۷۱، شماره ۹۵، ص ۶۵.

 

۴۴- فدک بخشی از منطقه حاصلخیز خیبر بود که رسول اکرم به حضرت فاطمه بخشید.

 

45- علی(ع) آیینه حقنما، سیّدابراهیم الحسینیالسعیدی، ج ۱، ص ۲ه۱.

 

 

 

سیمای نهج البلاغه / ص ۷۳ -۹۰ / انتشاارت تاریخ و فرهنگ

 

nahjnews.com

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

 

نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان. نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان. نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان. نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان. نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان. نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان. نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان. نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان. نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان. نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان. نهج البلاغه از دیدگاه دانشمندان جهان
به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید