ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

سفارش قرآن کریم است پیران را بزرگ بدارید و به کودکان مهر بورزید

در جامعه ما تعداد افرادی که به امور خیر اقدام می‌کنند و هزینه‌هایی را تقبّل می‌نمایند کم نیست، اما در بین همین افراد خیّر و نیکوکار بعضاً کسانی هستند که فارغ از احوال خویشان دور و نزدیک خود و اینکه آنان چگونه زندگانی خود را می‌گذرانند، اقدام به بذل مال در سایر امور می‌نمایند. این در حالی است که این عزیزان از این نکته غافلند که صله رحم به معنای عام آن در عرض سایر امور خیر و بسا بالاتر از آن است و در مقام انفاق مال در راه خدا اقوام نیازمند به این امر سزاوارترند.


رسیدگی به خویشان و پرس و جو از احوال نزدیکان و بستگان را اصطلاحاً صله رحم گویند. صلحه رحم از آداب و سنت‌هایی است که هم در قرآن کریم و هم در اخبار و روایات به آن توصیه اکید شده و برای این عمل افزون بر پاداش اخروی آثار نیک دنیوی نیز ذکر شده است. از سوی دیگر کسانی که نسبت به این مهم کوتاهی نمایند و پرسش از حال خویشان خود را به بوته اهمال گذراند مذمّت شده‌اند. چنانچه این ت
وصیه ارزشمند قرآنی در جامعه دینی ما لباس عمل بپوشد، ای بسا بسیاری از نیازمندان آبرومند که در اداره زندگانی خویش درمانده‌اند، تمکّنی نسبی یابند و این البته به نحوه کردار توانگران خاندان بستگی دارد که در پرتو این دستور چه سان و به چه میزان به خویشان خود رسیدگی نمایند
.


در قرآن کریم آیاتی در خصوص صله رحم وجود دارد که از اهمیت و حساسیت این موضوع حکایت دارد و از آن جمله این آیه شریفه است که می‌فرماید:


«اَلذین یَنقُضونَ عَهدَ الله مِنْ بَعدِ مِیثاقِهِ وَ یَقْطَعونَ ما اَمَرَالله بِهِ اَن یوصَلَ وَ یُفسدونَ فِى الاَرض
ِ اولِئکَ هُمُ الخاسِرونَ»
[۱]


«کسانی که پیمان خداوند را پس از انعقاد آن می‌شکنند و آنچه را خداوند به پیوستن آن فرمان داده می‌گسلند و در زمین تباهی می‌نمایند، اینان زیانکارانند.»


&lt ;P style=”TEXT-ALIGN: justify; LINE-HEIGHT: 200%; MARGIN: 0in 0in 10pt; unicode-bidi: embed; DIRECTION: rtl; mso-margin-top-alt: auto; mso-margin-bottom-alt: auto” dir=rtl class=MsoNormal align=justify>ملاحظه می‌شود که اهمیت این کردار آن اندازه است که ترک آن در ردیف پیمان شکنی نسبت به خدا و فساد در زمین شمرده شده است. امام صادق(ع) در توضیح نسبت به این می‌فرماید: پدرم از ـ پدرش ـ علی بن الحسین(ع) نقل کرده است که آن گرامی فرمود:


«ای فرزندان! از همنشینی با افرادی که پیوند با خویشان را می‌بُرند ـ و صله رحم به جا نمی‌آورندـ بپرهیزید که همانا من در سه موضع در کتاب خدا عزّوجلّ ایشان را نفرین شده یافتم.»[۲]


به هر حال روز و روزگار، میدان آزمون و آزمایش است و آن کس در این میدان رستگارتر است که از درجه عبودیت و بندگی والاتری برخوردار باشد و از لوازم بندگی آن است که «عبد» بر آن اساس سلوک نماید که خداوند و صاحب شریعت او بر آن امر فرموده است. وانهادن صله رحم با وجود تاکید متین قرآنی و پرداختن به اموری که از درجه اولویت کمتری برخوردار است، خود به منزله دوری از مسیر عبودیت و بندگی خدای تعالی است.


در آیه‌ای دیگر از قرآن کریم افرادی که صله رحم به جای آورند از زمره کسانی شمرده شده‌اند که وفای به عهد خداوند نموده، پیمان او را نشکسته، نسبت به پروردگار خویش خشیت داشته و از بدی حساب می‌هراسند:


«الذین یُوفونَ بِعهدِالله وَلا یَنْقُضُونَ المیثاقَ وَ الذینَ یَصلِونَ ما اَمَرَالله بِهِ اَن یَوصَلَ وَ یَخْشونَ رَبَهم وَ یَخافونَ سُوءَ الحسابِ»[۳]


«همان کسانی که به عهد الهی وفا می‌کنند و پیمان او را نمی‌شکنند و کسانی که آنچه را خداوند به پیوند آن فرمان داده می‌پیوندند و از پروردگارشان می‌ترسند و از حساب سخت و سنگین می‌هراسند.»


از آنچه ذیل این آیه شریفه از زبان معصوم(ع) نقل شده استفاده می‌شود که باید به خویشان و بستگان رسیدگ
ی نمود، صرف نظر از اینکه مواضع اعتقادی و نحوه عمل آنان چگونه باشد؛ چنان که امام صادق(ع) در لحظات پایانی عمر شریف خویش در ضمن وصایایی فرمودند
:


«به فلان کس مقداری معین از اموال را بدهید»


یاران حضرت پرسیدند: به مردی عطا می‌کنید که قصد جان شما را داشت؟


حضرت فرمود: وای بر شما! آیا قرآن نخوانده‌اید که خداوند می‌فرماید:


«اَلذین یُوفونَ بِعهدِالله وَ لا یَنْقُضُونَ المیثاقَ و الذینَ یَصِلونَ ما اَمَرَ الله بِهِ اَن یُوصَلَ وَ یَخشَونَ رَبهم و یَخافونَ سُوءَ الحسابِ»[۴]


آنگاه امام(ع) افزود:


آیا می‌خواهید من از آنانی نباشم که مشمول آیه فوق می‌گردند؟ آری خداوند بهشت را آفرید و رایحه آن را نیز نکو داشت، به گونه‌ای که آن بوی خوش از دو هزار سال راه به مشام می‌رسد و کسی که “عاق والدین و قاطع رحم باشد، بوی آن را استشمام نمی‌کند.»[۵]


در راستای این فرمان نورانی قرآن، ائمه دین(ع) توصیه‌های بسیاری دارند، از جمله حضرت ابوالحسن الرضا(ع) به نقل از جد بزرگوارش حضرت صادق(ع) می‌فرماید:


«صله رحم را بجای آور! گرچه به جرعه‌ای آب باشد، و برترین مصداق صله رحم خودداری از آزار خویشان است. صله رحم مرگ را به تاخیر می‌اندازد، بر ثروت آدمی می‌افزاید و دوستی و محبت را استقرار می‌بخشد.»[۶]


همچنین از پیامبر(ص) نقل شده که فرمود:


«کسی که قصد صله رحم و رسیدگی به یکی از خویشانش ـ خواه رسیدگی مالی و یا غیر مالی ـ کند، خداوند اجر صد شهید به او عطا می‌نماید و در هر گامی که بر دارد، چهل هزار نیکی برای او نگاشته و چهل هزار بدی از او پیراسته و بر درجات‌اش افزوده می‌شود و چنان است که صد سال بردبارانه خدا را پرستیده باشد.»[۷]


آنچه که از مجموعه آیات و اخبار استفاده می‌شود این است که صله رحم دارای آثار دنیوی و اخروی و قطع رحم آثاری بس سوء دارد. صلح رحم را موجب طولانی شدن عمر، آبادانی بلاد، وسعت رزق و روزی، تحکیم مودت و دوستی و ورود
به بهشت برین الهی دانسته‌اند. صله رحم حتی در شرایطی که برخی نزدیکان و خویشان از انسان بریده‌اند نیز توصیه شده است. امام موسی بن جعفر(ع) به نقل از امیرالمؤمنین(ع) می‌فرماید
:


«صِلوا ارحامَکم وَ اِن قَطَعوکُم»[۸]


«با بستگان خود پیوند کنید هر چند آنان از شما بریده باشند.»


از آثار سوء قطع رحم، کوتاهی عمر، زوال مال به دست اشرار و جلب غضب الهی است.


<SPAN style="LINE-HEIGHT: 200%; FONT-FAMILY: 'Tahoma','sans-serif'; FONT-SIZE: 9pt; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'" lang=AR-SA& gt;یادآوری می‌شود که از سوی پیشوایان دین به صله رحم تاکید و توصیه فراوانی شده است. پیامبر اکرم(ص) در قسمتی از خطبه‌ای فرموده است:


«و پیران خود را بزرگ بدارید و به کودکان خود مهر ورزید و خویشان خود را (با احسان و نیکی) بنوازید
»


و در بخش دیگر کلام خود می‌فرماید:


«هر که یتیمی را گرامی دارد خداوند او را در قیامت گرامی دارد و هر که به خویشان خود صله و احسان کند،(خداوند) در رستاخیز او را به رحمت خود بپیوندد و هر که احسان خود را از خویشان قطع نماید، خداوند در قیامت او را از احسان خود دور کند»


بسیار مناسب است که در پایان این گفتار به دیگر تاکیدات در تفاسیر آیات یاد شده اشاره شود و آن اینکه یکی از مصادیق بارز«رَحِم» در آیات شریفه مذکور، وجود مقدس پیامبر و خاندان آن بزرگوار ص
لوات الله علیهم است. چنانچه فردی حقوق این بزرگواران را رعایت نکند بسانِ نقض عهد و شکستن میثاقی است که خداوند با بندگانش بسته است
. چنین کسی به معنای واقعی کلمه قطع رحم نموده و سزاوار توبیخ پروردگار است. رعایت حقوق ائمه(ع) در پذیرش ولایت و سرپرستی آن بزرگواران خلاصه می‌شود به گونه‌ای که اهل ایمان باید تسلیم ایشان باشند و از راهی که آن حجج الهی(ع) معین نموده طیّ طریقِ عبودیّت و بندگی کنند.


تفسیر؛ باران رحمتی که از ابر کرامت می‌بارد بین قرآن و عترت، به تصریحی که در حدیث ثقلین دیده می‌شود، تلازم انفکاک ناپذیر وجود دارد و جداسازی این دو، ظلمی است به هر دو. پس بهتر است برای شناسایی قرآن سراغ روایات معصومین(علیهم السلام) برویم. با این توضیح که متن روایات بی هیچ شرح و تعلیقه‌ای ارائه می‌شود که این سخنان نورانی خود بسیار گویاترند.


در حدیث قدسی آمده است که خداوند فرمود: من الله هستم و خدایی به جز من نیست. خلق را به قدرت خویش آفریدم و از میان آن‌ها هر آن که از پیامبرانم که خواستم برگزیدم و از جمع آن‌ها نیز محمد را برای خود«حبیب»، «خلیل» و«صفی» قرار دادم و او را به سوی خلق فرستادم. آنگاه برای او علی برگزیدم و او را«برادر» ، «وصی» و «وزیر» &lt ;SPAN style=”LINE-HEIGHT: 200%; FONT-FAMILY: ‘Tahoma’,’sans-serif’; FONT-SIZE: 9pt; mso-fareast-font-family: ‘Times New Roman'” lang=AR-SA>محمد قرار دادم و نیز کسی که بعد از محمد دیون او را میان خلقم اداء می‌کند، علی را خلیفه خود بین بندگانم قرار دادم تا کتاب مرا برای آنها توضیح دهد و به حکم من در بین آن‌ها سیر کند. او را مایه هدایت از گمراهی قرار دادم و بابی که از آن جا با من ارتباط برقرار کنند.[۹]


رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم در ضمن خطبه فرمود: علی برادر و وزیر و خلیفه و مبلّغ من است. اگر از او ارشاد بخواهید، ارشاد خواهید شد و اگر از او پیروی کنید، نجات خواهید یافت و اگر با او مخالفت کنید، گمراه می‌شوید و خداوند قرآن را بر من نازل کرده است و هر کس با آن مخالفت کند، گمراه شود و کسی که علم آن را در نزد کسی غیر از علی بجوید، هلاک شود.[۱۰]


امام باقر(ع) می‌گوید: پیامبر در خطبه غدیر فرمود: ای مردم! در قرآن تدبّر کنید و آیات آن را مفهمید، به محکمات آن بنگرید و از متشابه آن پیروی نکنید. به خدا سوگند زواّیای آن را برای شما روشن نمی‌کند و تفسیر آن را توضیح نمی‌دهد، مگر کسی که من دستش را گرفتم و بلندش کردم. او معلم شماست، آگاه باشید هر که را که من مولای او هستم، این علی مولای اوست. او علی بن ابی طالب«برادر» و «وصی» من است و ولایت او را خداوند بر من نازل کرده است.[۱۱]


امام صادق(ع) می‌فرماید: امیرالمومنین(ع) فرمود: حمد خدایی را که هر که او را مقدّم کند، مؤخّری ندارد و هر که او را مؤخّر کند، مقدّمی ندارد.


آنگاه دست بر دست دیگر زد و فرمود: ای امّتی که بعد از نبی خود متحیر شدید! اگر کسی را که خداوند مقدّم کرده بود، مقدّم می‌کردید و کسی را که خداوند مؤخّر کرده بود، مؤخّر می‌داشتید و ولایت و وراثت را همان گونه که خداوند قرار داده بود قرار می‌دادید، ذرهّ‌ای از فرایض خدا از بین نمی‌رفت و هیچ دو نفری با هم اختلاف نمی‌کردند و امّت در چیزی از امر خدا با یکدیگر نزاع نداشتند و خداوند ظلم کننده به بنده نیست و آنان که ظلم کردند، عاقبت خواهند دانست چه کسی چیره خواهد شد.[۱۲]


امیرالمؤمنین فرمود: این گونه نبود که تمام اصحاب رسول خدا آنچه را که می‌پرسیدند بفهمند و افرادی از آن‌ها بودند که چیزی را می‌پرسیدند و نمی‌فهمیدند و بسیار دوست می‌داشتند که اعرابی یا کس دیگر بیاید و از رسول خدا بپرسد تا آن‌ها نیز بشنوند.


من هر روز، یک بار در روز و یک بار در شب بر رسول خدا وارد می‌شدم و او با من خلوت می‌کرد و اصحاب رسول خدا می‌دانستند که او با کسی چنین نکند و این برنامه بیشتر در خانه من بود و رسول خدا بر من وارد می‌شد و هر گاه من به خانه او می‌رفتم، زنان او خارج می‌شدند و جز من نزد رسول خدا نمی‌ماند و هر گاه که او برای خلوت به منزل من می‌آمد، فاطمه و هیچ یک از فرزندان من خارج نمی‌شدند.


و هرگاه از او می‌پرسیدم پاسخ مرا می‌داد و هرگاه ساکت می‌شدم و سؤالاتم تمام می‌شد، او خود آغاز می‌کرد. آیه‌ای بر رسول خدا نازل نشد، مگر این که آن را بر من می‌خواند و املا می‌کرد تا من به خط خود بنویسم و تاویل، تفسیر، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه، خاص و عام آن را به من می‌آموخت و از خدا می‌خواست که فهم و حفظ آن را به من عطا کند. پس من آیه‌ای از کتاب خدا را فراموش نکردم و چیزی را از آنچه خداوند آموخته بود ترک ننمودم…‌آنگاه پیامبر دست خود را بر سینه من قرار داد و دعا کرد که خداوند قلب مرا از علم و فهم و حکمت و نور انباشته کند&l t;SPAN dir=ltr>.[13]


علی(ع) در ضمن خطبه‌ای فرمودند: مسلماً علم قرآن را نمی‌داند مگر کسی که طعم آن را بچشد و با علم جهل خود را درمان کند و کوری خود را بینایی بخشد و گنگی خود را شنوا کند و دانش مردگان را بیابد و مردگان را بعد از مرگ زنده کند و بدان وسیله نزد خدا حسنات به ثبت رساند و سیئات را از بین ببرد و رضوان الهی را درک کند.


این علم را نزد اهل آن که بدان تخصیص یافته‌اند بجویید که آنها به نوری تخصیص یافته‌اند که از آن نورانیت کسب می‌شود و امامانی هستند که به آن ها اقتدا می‌شود. آن ها زنده‌کنندگان علم و کشندگان جهل هستند. آنها کسانی هستند که حکمشان از علمشان، و سکوت‌شان از سخنان‌شان، و ظاهرشان از باطنشان خبر می‌دهد. با دین خدا مخالفت نکنند و در آن اختلاف نیفکنند.[۱۴]


امام علی(ع) فرمود: آیه‌ای از قرآن نازل نشد مگر آن که من می‌دانم کجا نازل شد و برای چه کسی بود و درباره ‌ چه چیزی بود، در دشت نازل شد یا در کوه.[۱۵]


امیرالمؤمنین(ع) فرمود: خداوند مرا از بین اصحاب محمد به علم ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه، خاص و عام مخصوص گردانید و این یکی از هدایایی است که خداوند به من و رسولش د
اده است و رسول خدا به من فرمود: یا علی خداوند عزّوجّل مرا امر کرده است که تو را به خود نزدیک گردانم و تعلیم دهم و کوتاهی نکنم و بر من حق است که از فرمان خدایم اطاعت کنم و بر تو حق است که گوش کنی
.[۱۶]


حال که این روایات را خواندیم و در آن‌ها اندیشیدیم، مفسر قرآن کیست؟ و چه کسی می‌تواند قرآن را تفسیر کند؟


در واقع تفسیر قبایی است که تنها بر قامت معصوم راست آید و باران رحمتی است که تنها از ابر کرامت ببارد و تشنگان را سیراب گرداند و این یکی از ابتدایی‌ترین مفاهیم حدیث ثقلین است.


گلستان قرآن ـ شماره ۹۵(دوره جدید شماره ۵۱)، اسفند ۱۳۷۹


پی نوشت:


[1]ـ بقره ۲/۲۷ </P&gt ;

[2]ـ تفسیر نور الثقلین ۱/۴۵ ، ج ۶۶


[3]ـ رعد ۱۳/ ۲۰ و ۲۱


[4]ـ رعد ۱۳/ ۲۰ و ۲۱


[5]ـ کنز الدقائق ۶/۴۳۶


[6]ـ بحار ۷۱۱/۸۸ ، ج ۱


[7]ـ همان / ۸۹، ج ۶ به نقل از امالى صدوق


[8]ـ همان /۹۲، ج ۱۹


[9]ـ عیون اخبار الرضا: ۱/۴۹، ح ۱۹۱


[10]ـ امالى الصدوق: ۶۲ ، ح ۱۱.


[11]ـ الاحتجاج : ۱/۷۵، و نورالثقلین : ۱/۲۶۲، ح ۲۴.


[12]ـ الکافی: ۷/۷۸ ، ح ۲


[13]ـ الکافى: ۱/۶۴، ح ۱.


[14]– الکافی:۸/۳۹۰،ح۵۸۶.


[15]– امالی الصدوق:۲۲۷،ح۱۳.


[16]ـ خصال: ۵۷۶.


تبیان

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید