ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

تقسیم بندی سوره ها

نویسنده :  حسین دانش

 

“سوره” در لغت به صورت مهموز و غیر مهموز به کار رفته است در صورت اول از “سُؤر” به معنای نیم خورده و باقی مانده آب یا هر چیز دیگری و جمع آن اَسار است، و در صورت غیر مهموز بودن، گاه از ریشۀ “سور” به معنای دیوار است همان گونه که عرب به دیواری که شهر را احاطه می‌کند (سور المدینه) می‌گویند و گاهی “سوره” در اصل لغت به معنای علوّ و منزلت است.[۱]

 

سوره در اصطلاح به گروهی از آیات که در نظم قرآنی، میان دو بسم الله از پی هم قرار گرفته، گفته می­شود.[۲]

 

 

 

فلسفه تقسیم قرآن به سوره‌ها

 

   در زمینه حکمت و فلسفه تقسیم قرآن به سوره‌های مختلف که کوچک ترین آنها سوره کوثر با ۳ آیه و برزگ‌ترین آنها سوره بقره ۲۸۶ آیه است، علل و مواردی بیان شده است:

 

1.  اهداف مختلف و موضوعات متفاوت در قرآن: در بسیاری از سوره‌ها هدف خاصی مورد نظر است که محور همه آیات آن سوره می­باشد، این هدف خاص، آیات مربوط را در قالب یک سوره در کنار هم جای می‌دهد مثل سوره یوسف و…

 

2.    سهولت در فراگیری، قرائت و حفظ قرآن:

 

3.  صیانت و حفاظت قرآن از تحریف: یکی از هنرمندی‌های قرآن و جنبه‌های اعجاز آن همین تقسیم بندی کتاب به قطعات مستقلی به نام سوره است، این امر باعث شد که قرآن توسط مسلمانها حفظ شود و مانع از تحریف آن گردد.

 

4.  مانند ناپذیری حتی در کوچک ترین سوره: تقسیم قرآن به سوره‌هایی که دامنه اختلاف آیات آنها بسیار زیاد است، خود پدیدۀ جالب دیگری است. زیرا قرآن، که در آیات تحدی همگان را به مبارزه دعوت کرده است که اگر می‌توانند حتی یک سوره همانند قرآن بیاورند با تقسیم خود
به سوره‌هایی کوچک و بزرگ اشاره به این حقیقت نموده که بلندی و کوتاهی سوره‌ها شرط اعجاز نیست و هر سوره هر قدر هم کوچک باشد در اوج اعجاز و عظمت قرار دارد.[۳]

 

معیار تقسیم سوره‌ها به مکی و مدنی

 

در تفکیک آیات و سوره­هاى مکى از مدنى، سه معیار و ضابطه ذکر شده است:

 

1.    ضابطه زمانى:

 

در این معیار، هجرت پیامبراکرم (ص) ملاک قرار گرفته است. هرآیه و سوره­اى که قبل از هجرت و یا در اثناى هجرت قبل از رسیدن به مدینه نازل شده باشد، مکى و آن چه پس از هجرت نازل گردیده – اگرچه در مکه نازل شده باشد – مدنى است.

 

2.    ضابطه مکانى:

 

 در این معیار، مکان نزول آیه تعیین کننده مکى یا مدنى بودن آن است. هرچه در مکه و اطراف آن نازل شده باشد، مکى و هرچه در مدینه و اطراف آن نازل شده باشد، مدنى است. بر این اساس آیات و سورى که نه در مکه و نه در مدینه نازل شده باشند، نه مکى­اند و نه مدنى.

 

3.    ظابطه خطابی:

 

سوره­های مکی آن سوره­های است که خطاب آنها مردم مکه است و مدنی آن سوره­های است که مردم مدینه را مورد خطاب قرار می­دهد. آنچه که در قرآن با لفظ (یا ایها الناس) آمده مکی است و آنجا که به لفظ (یا ایها الذین امنوا)خطاب شده مدنی می­باشد.[۴]

 

 

 

راه شناخت سوره­های مکی

 

1.    هر سوره­ای  که کلمه (کلاّ)داشته باشد.

 

2.    هر سوره­ای که در آن سجده باشد.

 

3.    سوره­هایی که در آن حروف مقطعه باشد.

 

4.    سوره­های که در آن داستانهای پیامبران و مردم گذشته باشد.

 

5.    سوره های که در آن داستان آدم و شیطان آمده باشد.

 

 

 

راه شناخت سوره­های مدنی

 

1.    همه سوره­های که در آن از حدود، واجبات الهی، احکام شرعیّه، قوانین اجتماعیّه باشد.

 

2.    هر سوره­ای که در آن از جهاد سخن به میان آمده باشد.

 

3.    داستان منافقان و دو رویان که در سوره مطرح باشد.&l t;/A>[5] 

 

 

 

ترتیب سوره‌ها

 

   درباره ترتیب سوره‌ها که آیا توفیقی است، یعنی این که ترکیب کنونی بر حسب اشاره و فرمان رسول خدا بوده و چنین ترکیبی آسمانی است؟ و یا اینکه وابسته به اجتهاد یاران پیامبر بوده و آنان چنین ترتیبی را مقدر داشته‌اند؟ اختلاف نظر است:

 

1. ترتیب و تنظیم سوره‌ها بدین کیفیتی که اکنون در قرآن می‌یابیم «توفیقی» نیست و وابسته به اجتهاد یاران پیامبر اکرم می‌باشد.

 

2. دسته دیگر معتقدند که سوره‌ها همگی توفیقی بوده و ترتیب آن مانند ترتیب آیه‌ها منوط و وابسته به تعلیم رسول خدا بوده است.

 

3. گروه دیگری میان این دو عقیده جمع کرده و می‌گویند ترتیب پاره‌ای از سوره‌ها توفیقی است و تنظیم پاره‌ای دیگر به اجتهاد و نظر صحابه بوده است.[۶]

 

 

 

اسامی سوره‌ها

 

  مانند تعداد آیات هر سوره توقیفی است و با صلاحدید شخص پیامبر نام گذاری شده است این نام گذاری به شیوه عرب و با کوچکترین مناسبت انجام گرفته است چنانکه سوره بقره را به مناسبت داستان بقره و حکمت شگفت آوری که در آن است بدین نام خوانده­اند و سوره نساء را به علت احکام درباره زنان و سوره انعام را به جهت احوال چار پایان چنین نامیده اند.[۷]

 

 

 

تعداد سوره­ها

 

   در مورد تعداد سوره­ها، چنانکه در مصحف عثمانی (قرآن امروزی)آمده آنرا یکصد و چهارده سوره دانسته که اولش (فاتحه الکتاب)و آخرین آن (الناس)است.[۸]

 

 

 


پی نوشت:

 

[1] . اصفهانی، راعب؛ مفردات راغب، انتشارات دارالفکر، تحقیق ندیم مرعشیلی، چاپ بیروت ماده سور

 

[2] 0 رامیار، دکتر محمود؛ تاریخ ق
رآن، انتشارات سپهر، تهران، چاپ دوم، سال ۱۳۶۲ص۵۷۷

 

[3] . جوان آراسته، حسین؛ درسنامه علوم قرآنی، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ قم، چاپ سوم، سال ۱۳۷۸، ص ۱۰۷

 

[4] . تاریخ قرآن، پیشین، ص۶۰۱

 

[5] . همان ص ۶۰۴

 

[6] . همان، ص ۵۹۸

 

. معرفت، محمد هادی؛ آموزش علوم قرآنی، انتشارات یاران چاپ قم، چاپ اول، سال ۱۱۳۸۱، ص ۵۴.

 

[8] 0 تاریخ قرآن، پیشین، ص۵۸۱

 

www.pajoohe.com

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

 

تقسیم بندی سوره ها. تقسیم بندی سوره ها. تقسیم بندی سوره ها. تقسیم بندی سوره ها. تقسیم بندی سوره ها. تقسیم بندی سوره ها. تقسیم بندی سوره ها.  تقسیم بندی سوره ها. تقسیم بندی سوره ها. تقسیم بندی سوره ها.
به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید