ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

اصول فهم قرآن

اصول فهم قرآن

نویسنده :  روح‌الله رضائی

 

فهم” در لغت به معنای شناختن یا تعقل آمده است،[۱]فهمت الشیء یعنی عرفته یا عقلته. برخی آن را شناختن با قلب معنا کرده­اند.[۲]و معادل فارسی آن را دانستن می­گویند.[۳] ماده فهم در قرآن کریم تنها یکبار به کار رفته است:

 

«فَفَهَّمْناها سُلَیْمانَ …»[۴]

 

ما (حکم واقعى) آن را به سلیمان فهماندیم ….

 

 

D;

اهل لغت ماده فهم را برای معانی دانسته­ و به کار بردن آن را برای ذوات صحیح نمی­دانند؛ مثل «فهمت الکلام»، ولى «فهمت الرّجل» صحیح نیست.[۵]

 

و فهم قرآن هم از باب معانی است، می­خواهد مطالبی را به انسان منتقل کند؛ از این جهت که خداوند در قرآن کریم برای ایراد مقاصد خود از زبان عربی استفاده کرده، معانی­ را از ماوراء الطبیعت در شبکه الفاظ با چینش بلاغی فوق العاده اعجازانگیز، قرار داده است. همچنین از این جهت که قرآن در حدود هزار چهار صد سال قبل نازل شده، رویدادهای آن زمان برای فهم بهتر قرآن مؤثر است؛ پس به طور قطع امروزه برای فهم معانی قرآن باید اصول و قواعدی را بیان کنیم ،که با بهره گیری از آن، قرآن را بفهمیم.

 

 

 

   اما برای فهم قرآن تنها آنچه که برای فهم کلام عربی کافی است کفایت نمی­کند؛ بلکه علاوه بر آن، دانش­های دیگری نیز لازم دارد.

 

باید توجه داشت که معانی قرآن مراتب گوناگون دارد چنانکه معصومین فرموده­اند قرآن علاوه بر ظاهر، باطنی غیر از آن دارد؛ اما مقصود ما در اینجا از فهمیدن قرآن، درک معانی آن، به مقدار آشکار شدن ظاهر کلام برای انسان است.

 

 

 

اصول فهم قرآن

 

برای فهم مطالب قرآن کریم برخی از صاحب نظران در این عرصه، اصولی را در کتاب­های علوم قرآنی، مقالات یا مقدمه تفاسیر تدوین کرده­اند، که در این نوشتار، ما مهمترین این اصول را می­آوریم:

 

 

 

1.    در نظر گرفتن قواعد ادبی و لغت عرب

 

قرآن به زبان عربى و در نهایت فصاحت و بلاغت نازل شده و مطابق با زبان متداول عصر بعثت می­باشد. بنابراین در فهم مطالب
آن باید شخص به قواعد ادبی (صرف، نحو، علوم بلاغت) و لغات عربی آشنایی کافی داشته باشد و می­توان گفت نخستین علمی که براى درک و فهم قرآن نیاز داریم و بایستى به آن پرداخته شود، علم الفاظ است.[۶]

 

 

 

2.    در نظر گرفتن روایات تفسیرى

 

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به حکم قرآن مفسر و مبین قرآن است. چنانکه در قرآن می­خوانیم:

 

«فَإِنَّما یَسَّرْناهُ بِلِسانِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ»[۷]

 

ما آن [قرآن‏] را بر زبان تو آسان ساختیم، شاید آنان متذکّر شوند!

 

این آیه تفریع است بر تمام مطالب گذشته و منظور از «یسرناه» ظاهراً آسان  کردن فهم قرآن است.[۸] بنابراین از این آیه و همچنین از آیه:

 

«وَ أَنْزَلْنا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیْهِمْ و لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ»[۹]

 

و ما این ذکر [قرآن‏] را بر تو نازل کردیم، تا آنچه به سوى مردم
نازل شده است براى آنها روشن سازى شاید اندیشه کنند!

 

روشن می­شود که گفتار پیامبر در فهم قرآن حجیت دارد، و ائمه اطهار نیز این حجیت را از قرآن و از پیامبر اسلام، مثل حدیث ثقلین، گرفته­اند.

 

 

 

3.    توجه به سیاق آیات

 

در مقام فهم و برداشت از قرآن، ملاحظه مجموع آیات و در نظر داشتن سازگارى و هماهنگى مدلول آن‏ها با یکدیگر ضرورى است. نباید آیه یا آیاتى از قرآن را بدون ملاحظه سازگاریش با سایر آیات، بررسى کرد؛ به دلیل اینکه قرآن مجموعه واحدى است که هدف واحدى را دنبال مى‏کند. همچنین آیات آن به محکم و متشابه، ناسخ و منسوخ، عام و خاص، مطلق و مقید و… تقسیم م
ى‏شوند که باید در کنار هم تفسیر و معنا بیابند.[۱۰]

 

 

 

4.    در نظر گرفتن مبانى تفسیر قرآن

 

مسائل متعددى وجود دارد که هر گونه موضع‏گیرى مثبت‏ یا منفى و پذیرش یا عدم پذیرش آن‏ها در تفسیر آیات مؤثر بوده و مفسر باید این مسائل را به نحو صحیح و دقیق فراگرفته و در تفسیر خود، آنها را مبنا قرار دهد.

 

مانند: اعجاز قرآن، حقانیت بیانات قرآنى، جامعیت قرآن، مصونیت قرآن از تحریف،ابدیت قرآن و….  

 

 

 

5.    در نظر گرفتن شأن نزول و تاریخ نزول

 

شأن و سبب نزول وقایعی هستند که یک یا چند آیه به سبب آنها نازل شده­ و از این رو که آیات قرآن متناسب با زمان نزول و وقایع آن زمان بوده­اند، می­توان به طور قطع گفت که سبب نزول آیات کلید فهم قرآن است.[۱۱] همچنین برخی تاریخ نزول را- گرچه یقینی نباشد- مفید و قابل استفاده در فهم قرآن می­دانند.[۱۲]

 

اینها از جمله مباحث علوم قرآنی و مبانی تفسیری می­باشند که آشنایی با آنها در فهم و تفسیر قرآن لازم است.</ o:p>

 

 

 

پی نوشت:

 

[1]. فراهیدى، خلیل بن احمد؛ کتاب العین‏، قم‏، انتشارات هجرت‏، ۱۴۱۰ ق،‏ چاپ دوم، ج‏۴، ص ۶۱.

 

[2]. ابن منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب‏، بیروت‏، دار صادر، سال ۱۴۱۴ ق‏، چاپ سوم، ج‏۱۲، ص ۴۶۰.

 

[3]. قرشى، سید على اکبر؛ قاموس قرآن‏، تهران‏، دار الکتب الإسلامیه، ۱۳۷۱ ش‏، چاپ ششم، ج‏۵، ص ۲۰۵.

 

[4]. الأنبیاء/۷۹.

 

[5]. قاموس قرآن،ج ۵، ص۲۰۵.

 

[6]. خسروی حسینی, سید غلامرضا؛ ترجمه وتحقیق مفردات الفاظ قرآن‏, انتشارات مرتضوی‏، تهران‏، ۱۳۷۵ ش‏، چاپ دوم ، ج‏۱، ص: ۱۳۶.

 

[7]. دخان/۵۸.

 

&lt ;A name=_edn8>[8]. قرشى، سید على اکبر؛ تفسیر احسن الحدیث‏، تهران‏، بنیاد بعثت،‏ ۱۳۷۷ ش‏، چاپ سوم، ج‏۱۰، ص ۹۳.

 

[9]. النحل/۴۴.

 

[10]. زارعى، حبیب الله؛ مقاله قواعد فهم قرآن(نگاهی به شش قاعده اصلی)، فصلنامه معرفت، شماره ۲۴.

 

[11]. اسلامى، محمد جعفر؛ شأن نزول آیات‏، تهران‏، نشر نى‏،۱۳۸۳ ش‏، چاپ اول، ص۱۰.

 

[12]. تفسیر احسن الحدیث، ج‏۱، ص ۱۲ و حجتى، سید محمد باقر؛ اسباب النزول، تهران‏، دفتر نشر فرهنگ اسلامى‏، ۱۳۷۷ ش‏، چاپ ششم، ص ۷۱.

 

www.pajoohe.com

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

 

اصول فهم قرآن. اصول فهم قرآن. اصول فهم قرآن. اصول فهم قرآن. اصول فهم قرآن. اصول فهم قرآن. اصول فهم قرآن. اصول فهم قرآن. اصول فهم قرآن. اصول فهم قرآن.
به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید