ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

مهدویت در اندیشه شهید مطهری -۱

مهدویت در اندیشه شهید مطهری

روزنامه اطلاعات

 

اشاره:

آنچه فراروی شماست، بخشی از مباحثی است که توسط شهید والامقام مرتضی مطهری درباره موضوع مهدویت مطرح شده است. حکیم فرزانه‏ای که «عمر شریف و ارزنده خود را در راه اهداف مقدس اسلام صرف کرد و با کج‏روی‏ها و انحرافات مبارزه‏ای سرسختانه نمود. شخصیتی که در اسلام‏شناسی و فنون مختلفه اسلام و قرآن کریم کم نظیر بود»۱و به فرموده امام راحل «در اسلام عزیز به شهادت این فرزند برومند و عالم جاودان ثلمه‏ای وارد شد که هیچ چیزجایگزین آن نیست. »۲
‏از ویژگی‏های مهم استاد شهید مرتضی مطهری به بیان اسوه و مقتدای او یعنی امام راحل این بود که «با قلمی روان و فکری توانا در تحلیل مسایل اسلامی و توضیح حقایق فلسفی با زبان مردم و بی‏قلق و اضطراب به تعلیم و تربیت جامعه پرداخت و آثار قلم و زبان او بی‏استثنا آموزنده و روانبخش است. »۳

 

یکی از موضوعات مهم و اساسی اسلام تفکر و اندیشه مهدویت است. این موضوع مورد عنایت و توجه خاص این متفکر اندیشمند قرار گرفته و با نگاهی نو، شگرف، عمیق و عالمانه وارد این عرصه شده است و در مناسبت‏های گوناگون آن را از زوایای مختلف مورد بحث قرار داده است.
‏این اندیشه که با نوید قرآن۴ درباره غلبه قطعی صالحان و متقیان، کوتاه شدن دست تبهکاران و جباران برای همیشه و آینده‏ای درخشان و سعادتمندانه برای بشریت، در میان امت اسلام پدید آمد، پیوسته مورد توجه آنان بود؛ به گونه‏ای که پیش از تولد حضرت مهدی علیه‏السلام ده‏ها کتاب در این زمینه نوشته شده و اصحاب پیوسته با سؤالاتی مثل «متی الفرج؟» و مانند آن؛ از تحقق و ویژگی‏های این مژده آسمانی پرس و جو می‏کردند.
‏استاد شهید درباره این اندیشه ناب می‏فرماید: «این اندیشه بیش از هر چیز مشتمل بر عنصر خوشبینی نسبت به جریان کلی نظام طبیعت و سیر تکاملی تاریخ و اطمینان به آینده و طرد عنصر بدبینی نسبت به پایان کار بشر است که طبق بسیاری از نظریه‏ها و فرضیه‏ها فوق العاده تاریک و ابتر است… »۵
‏راسل در کتاب امیدهای نو می‏گوید: «امروز دیگر غالب دانشمندان امیدشان را از بشریت قطع کرده و معتقدند که علم به جایی رسیده است که عن قریب بشر به دست علم نابود خواهد شد» و می‏گوید: «یکی از این افراد انیشتین است او معتقد است بشر با گوری که به دست خود کنده است یک گام بیشتر فاصله ندارد!. »۶
‏اما ما مسلمین خوشوقتیم که بر خلاف این همه بدبینی‏ها که در دنیای غرب برای بشریت به وجود آمده ما به آینده بشریت خوشبین هستیم. که یک حکومت عادل جهانی بر مبنای ایمان، خداپرستی و خداشناسی و بر مبنای حکومت قرآن به وجود می‏آید. ۷
‏به راستی آیا این پیشرفت شگفت‏انگیز صنعت و تکنولوژی توانسته است به تمام خواسته‏های جسمی، روحی، فردی و اجتماعی بشر پاسخ کافی بدهد و آرامش و سعادت را برای او به ارمغان آورد و او را از ماورای طبیعت و امدادهای غیبی، بی‏نیاز کند؟ ایشان در کتاب امدادهای غیبی به نقد این تفکر می‏پردازد و می‏نویسد:
‏‏«این خیال، خیال باطلی است. خطراتی که به اصطلاح در عصر علم و دانش برای بشریت است از خطرات عصرهای پیشین بیشتر و عظیم‏تر است… و این پ
یشرفت علمی، او را مغرورتر و غرایز حیوانی او را افروخته‏تر نموده است و به همین جهت خود علم و فن، امروز به صورت بزرگترین دشمن بشر در آمده است.»۸
‏وضعیت آینده بشریت مسئله‏ای است که سال‏هاست فکر بشر را به طور جدی به خود مشغول کرده است. ظلم فراگیر و بی‏عدالتی مسابقه تسلیحاتی با تولید روزافزون سلاح‏های مرگبار اتمی، هسته‏ای، میکروبی، شیمیایی و… آینده را در هاله‏ای از ابهام فرو برده و یأس و ناامیدی جامعه جهانی را در بر گرفته است. با این که نظریه‏های متفاوت و ناامید کننده‏ای از طرف نظریه پردازان مطرح می‏گردد، ولی اسلام از همان ابتدا با قاطعیت تمام، به عنوان وعده‏ای الهی از آینده‏ای بسیار روشن و درخشان خبر می‏دهد که با تکامل فکری و عقلی بشر، جامعه‏ای کامل و پاک به نام «جامعه مهدوی» در ابعاد جهانی تشکیل خواهد شد. جامعه‏ای که در آن از ستم و جنگ و ستیز هیچ اثری نخواهد بود و عصر زندگی واقعی بشر در آن زمان رقم می‏خورد. ‏

 

مشخصه‏ها و ویژگی‏های جامعه مهدوی

 

این عالم وا
رسته با بهره گرفتن از آیات و روایات در بحث عدل کلّی در ابتدا به قطعیت آن اشاره می‏کند و می‏فرماید:
‏از قرآن مجید استفاده می‏شود که همه پیامبران الهی ـ صلوات الله علیهم اجمعین ـ که از طرف خدای متعال مبعوث شده‏اند، برای دو هدف اساسی بوده است:
‏‏۱ـ برقراری ارتباط صحیح میان بنده و خالق یعنی توحید که در کلمه «لا اله الا الله» خلاصه می‏شود.
‏‏۲ـ برقراری روابط حسنه و صالحه میان افراد بشر بر اساس عدالت و صلح و صفا و تعاون و احساس و عاطفه و خدمت. بنابراین، مسئله برقراری عدالت، آن هم با مقیاس بشریت، هدف اصلی و عمومی همه انبیا علیهم‏السلام بوده است و مسئله عدالت یک آرزو و خیال نیست، یک واقعیتی است که دنیا به سوی آن پیش می‏رود؛ یعنی سنت الهی است و خدا عدالت را در نهایت امر، بر دنیا حاکم خواهد نمود.»
ایشان سپس با بهره گرفتن از روایات به ترسیم «جامعه مهدوی» می‏پردازد و می‏نویسد:
«رسول گرامی اسلام صلی‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله می‏فرماید: ۹ المهدی یُبعثُ علی اختلافٍ من الناس و الزَّلازل؛ مهدی علیه‏السلام در یک شرایطی می‏آید که اختلاف در میان بشر شدید و زلزله‏ها برقرار است (مقصود زلزله‏های ناشی از مواد زیر زمین نیست). اصلاً زمین به دست بشر تکان می‏خورد و خطر بشریت را تهدید می‏کند که زمین نیست و نابود شود. فیملأ الارض قسطا و عدلاً کما ملئت ظلما و جورا؛ بعد از آن که پیمانه ظلم و جور پر شد دنیا را پر از عدل و داد می‏کند.»
«یرضی عنه ساکن السماء و ساکن الارض»؛ از او هم خدای آسمان راضی است و هم خلق آسمان و مردم روی زمین. بعد فرمود: «یُقَسِّم المال صِحاحا»؛ ثروت را به طور عادلانه و بالسویه تقسیم می‏نماید. «و یملأ قلوب امه محمد غِنیً ویَسعُهم عدلُه»؛ خداوند متعال دل امت اسلام را مملوّ از غنا می‏کند. یعنی خیال نکن غنا و ثروت، تنها همان ثروت مادّی است. دلها غنی می‏شود، فقرها و نیازها و حقارت‏ها و بیچارگی‏ها و کینه‏ها و حسادت‏ها همه از دلها بیرون کشیده می‏شود.»

 

وضعیت قبل از ظهور‏

 

سپس ایشان وضعیت قبل از ظهور و بعد از ظهور را در بیان حضرت علی علیه‏السلام دنبال می‏کند. ‏
امیرالمؤمنین علیه‏السلام در نهج البلاغه می‏فرماید:
«حتی تقوم الحرب بکم علی ساقٍ بادیا نواجذها مملؤهً اخلافُها حُلوا رضاعُها علقما عاقبتُها. »۱۰ پیش بینی می‏کند که قبل از ظهور حضرت مهدی علیه‏السلام آشوب عجیب و جنگ‏های بسیار مهیب و خطرناکی در دنیا هست می‏فرماید: جنگ روی پای خودش می‏ایستد، دندان‏های خودش را نشان می‏دهد. مثل یک درنده‏ای که دندان نشان می‏دهد، شیر پستان خودش را نشان می‏دهد؛ یعنی آن ستیزه جویان و آتش افروزان جنگ نگاه می‏کنند می‏بینند این پستان جنگ خوب شیر می‏دهد یعنی به نفعشان کار می‏کند، اما نمی‏دانند که عاقبت این جنگ به ضرر خودشان است. «حلوا رضاعُها؛ دوشیدنش خیلی شیرین است»، اما «علقما عاقبتُها، عاقبتش فوق العاده تلخ است».
‏ما مسلمین خوشوقتیم که بر خلاف این همه بدبینی‏ها که در دنیای غرب برای بشریت به وجود آمده، ما به آینده بشریت خوشبین هستیم که یک حکومت عادل جهانی بر مبنای ایمان، خداپرستی و خداشناسی و بر مبنای حکومت قرآن به وجود می‏آید.
«اَلا و فی غدٍ و سیاتی غدٌ بما لاتعرفون»؛ بدانید که فردا آبستن چیزهایی است که هیچ پیش‏بینی نمی‏کنید ولی بدانید هست و فردا با خود خواهد آورد. ‏

 

وضعیت بعد از ظهور

 

«یا خذ الوالی من غیرها عمالها علی مساوی اعمالها؛ اول کاری که آن والی الهی می‏کند این است که عُمّال و حُکّام را یک‏یک می‏گیرد، اعوان خودش را اصلاح می‏کند و دنیا اصلاح می‏شود؛» و تُخرِج له الارضُ افالیذَ کبدها؛ زمین پاره‏های جگر خود را بیرون می‏دهد. «یعنی زمین هر موهبتی که در خودش دارد از هر معدنی و استعدادی که شما تصور بکنید را بیرون می‏دهد. هر چه تا امروز مضایقه نموده بیرون می‏دهد. » و تُلقی الیه سِلما مقالیدها؛ زمین می‏آید مثل یک غلام در حالی که تسلیم است و کلیدهای خودش را در اختیار او قرار می‏دهد؛ یعنی دیگر سرّی در طبیعت نمی‏ماند، مگر این که به دست او کشف می‏شود. ‏
«فیُریکم کیف عدل السیره»؛ آن وقت او به شما نشان خواهد داد که عدالت واقعی یعنی چه؟ نشان خواهد داد که این همه که دم از اعلامیه حقوق بشر و آزادی می‏زنند، همه‏اش دروغ است. این همه که دم از صلح می‏زنند همه‏اش دروغ و نفاق و جو فروشی و گندم نمایی بود. «
یُحیی میّت الکتاب والسنه»؛ قوانین کتاب و سنت را که متروک مانده و به حسب ظاهر مرده و از میان رفته است را زنده خواهد کرد. و نیز فرمود: «اذا قام القائم حکم بالعدل»۱۱ اصلاً حضرت یک لقبی دارد مخصوص به خود که از مفهوم قیام گرفته شده است؛ آن که در جهان قیام می‏کند: «القائم». اصلاً ما حضرت مهدی علیه‏السلام را به قیام و عدالت می‏شناسیم.
«و ارتفع فی ایامه الجور»؛ جور و ظلمی دیگر در کار نیست. «و امنت به السُبُل»؛ همه راه‏ها، راه‏های زمینی دریایی، هوایی امن می‏شود. چون منشأ این ناامنی‏ها، ناراحتی‏ها و بی‏عدالتی‏هاست، وقتی که عدالت برقرار شود چون فطرت بشر فطرت عدالت است؛ دلیل ندارد که ناامنی وجود داشته باشد. «و اخرجت الارض برکاتها»؛ و زمین تمام برکات خودش را بیرون می‏آورد. «ولا یجد الرجل منکم یومئذ موضعا لصدقته و برّه و هو قوله تعالی و العاقبه للمتقین»؛ آیا می‏دانید ناراحتی مردم در آن وقت، چیست؟ ناراحتی مردم فقط این است که اگر بخواهند یک صدقه‏ای بدهند و یک کمکی به کسی بکنند یک نفر (مستحق) پیدا نمی‏شود یک فقیر روی زمین پیدا نخواهد شد. ۱۲

 

ضرورت تحقق جامعه مهدوی

 

نکته بسیار مهمی که در اندیشه شهید مطهری درباره مهدویت درخشش دارد، ضرورت و قطعیت تحقق جامعه مهدوی از منظر حکمت الهی است. از دیدگاه ایشان:
مهدویت یک فلسفه بزرگ جهانی است؛ چون اسلام یک دین جهانی است؛ چون تشیع به معنای واقعی‏اش یک امر جهانی است. وقتی قرآن می‏فرماید: «و لقد کتبنا فی الزبور من بعد الذکر ان الارض یرثها عبادی الصالحون»۱۳ صحبت از زمین است؛ نه صحبت از این منطقه و آن منطقه و این قوم و آن نژاد.
‏اولاً: امیدواری به آینده است که دنیا در آینده نابود نمی‏شود. زندگی سعادتمندانه بشر آن است که در آینده است.
‏دوم: آن دوره، دوره عقل و عدالت است. شما می‏بینید یک فرد سه دوره کلی دارد: دوره کودکانه که دوره بازی و افکار کودکانه است؛ دوره جوانی که دوره خشم و شهوت است و دوره عاقله مردی و پیری که دوره پختگی و استفاده از تجربیات، دوره دور بودن از احساسات و دوره حکومت عقل است. اجتماع بشری نیز همین است. باید سه دوره را طی کند؛ یک دوره، دوره اساطیر و افسانه‏ها و به تعبیر قرآن دوره جاهلیت. دوره دوم، دوره علم است، ولی علم و جوانی، دوره حکومت خشم و شهوت، محور گردش زمان ما یا خشم است یا شهوت. آیا دوره‏ای نخواهد آمد که آن دوره حکومت، نه حکومت اساطیر باشد و نه حکومت خشم و شهوت؟ دوره‏ای که واقعا معرفت و عدالت، صلح و صفا و انسانیت و معنویت، حکومت کند؟ مگر می‏شود که خداوند این عالم را خلق کرده باشد و بشر را به عنوان اشرف مخلوقات آفریده باشد، بعد بشر دوره بلوغ خود نرسیده یک مرتبه تمام بشر را زیر و رو کند!۱۴
‏در اینجا دو سؤال مهم و اساسی وجود دارد که برای تبیین بحث باید جواب متقن و کافی به این دو سؤال داده شود:
‏‏۱ـ آیا قضایای تاریخی قابل پیش‏بینی است؟ به عبارت دیگر آیا می‏توان آینده‏نگری نمود یا صرفا اطلاع از آن از مبدأ غیب امکان دارد؟
‏۲ـ آیا سیر حرکت و تحولات کنونی بشر به سوی تحقق چنین جامعه عدالت محور جهانی پیش می‏رود یا امر به گونه دیگری است؟‏

 

ادامه دارد…

 

www.bashgah.net

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه -آموزش مجازی قران ونهج البلاغه

مهدویت در اندیشه شهید مطهری مهدویت در اندیشه شهید مطهری مهدویت در اندیشه شهید مطهری. مهدویت در اندیشه شهید مطهری. مهدویت در اندیشه شهید مطهری مهدویت در اندیشه شهید مطهری. مهدویت در اندیشه شهید مطهری.
مهدویت در اندیشه شهید مطهری مهدویت در اندیشه شهید مطهری مهدویت در اندیشه شهید مطهری. مهدویت در اندیشه شهید مطهری. مهدویت در اندیشه شهید مطهری مهدویت در اندیشه شهید مطهری. مهدویت در اندیشه شهید مطهری.
مهدویت در اندیشه شهید مطهری مهدویت در اندیشه شهید مطهری مهدویت در اندیشه شهید مطهری. مهدویت در اندیشه شهید مطهری. مهدویت در اندیشه شهید مطهری مهدویت در اندیشه شهید مطهری. مهدویت در اندیشه شهید مطهری
به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید