ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

آسیب های نامرئی دروغ

 پنهان کردن حقیقت از گناهانی است که آیات و احادیث بی‌شماری در رابطه با پیامدها و ضررهای دنیوی و اخروی آن در زندگی انسان وجود دارد. این رفتار اگرچه ممکن است در کوتاه مدت آدمی را در پیشبرد اهدافش کمک کند، اما چنانچه الگوی رفتاری و تفکری انسان در زندگی اش شود نه تنها سلامت جسم و روح او را به مخاطره می‌اندازد بلکه آیندگان و یک نسل را به سمت فتنه انگیزی سوق می‌دهد.


دروغگویی از رذایل اخلاقی است که در روایات مختلف، پنهان کردن حقیقت و گفتاری خلاف واقعیت معنی شده و در احادیث گوناگون نیز در کنار شرک و عاق والدین از جمله گناهان کبیره یاد شده است. این عادت زشت اخلاقی هرگز جزو ذات و فطرت انسان نیست. بلکه عوامل روانشناختی و محیطی است که این خصیصه را در انسان شکل می‌دهد. علی اسماعیلی، روانشناس علل مختلفی را در رابطه با این ناهنجاری اخلاقی برشمرده و می‌گوید: عادت به بیان سخنان نادرست خصیصه‌‌ای آموختنی است که به مرور زمان بخشی از ذات انسان می‌شود. اعمال رفتارهای منفی از سوی اطرافیان، جبران احساس حقارت، منافع شخصی، مصلحت، قرار گرفتن در موقعیت‌های بحرانی، ترس، دستیابی به اهداف خاص، واقع بین نبودن و توجیه رفتار از عمده‌ترین دلایلی است که افراد جامعه را به سمت دروغگویی سوق می‌دهد. وی معتقد
است: خانواده نخستین کانونی است که الگوهای رفتاری فرزندان را شکل می‌دهد بنابراین ریشه‌های اولیه شکل‌گیری این صفت ناپسند را باید در جمع خانوادگی جست وجو کرد. هنگامی که والدین به سادگی جملات دروغ به زبان می‌آورند فرزندان نیز آن را مبنای اخلاقی خود قرار داده و تناقض گویی را می‌آموزند. این در حالی است که پس از آن نیز با ورود به جامعه هنگامی که به نتایج دلخواه شان نرسند به خود اجازه کتمان حقیقت را داده و این عمل ناشایست را مرتکب می‌شوند. بیانگر آن است که حقیقت و راستگویی همواره مایه ارتقای شخصیت انسان شده و گاه او را به مقام و رتبه‌های عالی رسانده که نقطه مقابل آن یعنی تناقض گویی و کذب او را از رسیدن به مرتبه‌های عالی دور می‌کند. امیر شفیعی، کارشناس مذهبی، عقوبت هر گناهی را در درجه نخست متوجه خود شخص دانسته و می‌گوید: خداوند همواره تکذیب کنندگان را وعده آتش جهنم داده و پیامبر اکرم (ص) دروغ را به همراه خیانت در امانت و خلف وعده از نشانه‌های نفاق دانسته است. وی در ادامه می‌افزاید: دروغگویی مانع چشیدن طعم ایمان می‌شود به‌طوری که از امیرالمومنین (ع) نقل است که می‌گوید: هیچ بنده‌ای طعم ایمان را نمی‌چشد مگر آنکه دروغ را ترک نماید. این در حالی است که خداوند افراد دروغگو را از برکات و رزق و روزی محروم می‌کند و راه حق را به ایشان نشان نمی‌دهد. به گفته این کارشناس اسلامی، دروغگو قابل رفاقت و برادری نیست و به نقل از امیرالمومنین(ع) مسلمانان باید از دوستی و برادری با افراد دروغگو بپرهیزند زیرا سخن حقیقت او نیز باور کردنی نیست. وی در ادامه بی‌اعتمادی را از دیگر آثار دروغگویی در جامعه می‌داند که در نهایت روحیه تعاون، همکاری، نوعدوستی و در کل زمینه پیشرفت را در جامعه کاهش داده، کسب و کار را به وقفه می‌اندازد و جامعه را متحمل تاوان سنگینی می‌کند. این در حالی است که از امام صادق(ع) روایات بسیاری وجود دارد که خداوند فراموشکاری را مجازات دروغگویان قرار داده، تا رسوا شوند. دکتر منوچهر طباطبایی راد، روانشناس، نیز در این رابطه معتقد است، دروغگو حقیقتاً کم حافظه می‌شود زیرا مغز انسان برای راستگویی خلق شده و بیان جملاتی خلاف حقیقت در عملکرد آن اختلال ایجاد می‌کند. در نتیجه از آنجا که مغز فضای لازم برای بایگانی گفته‌های خلاف واقع و مختلف به دیگران را ندارد، تناقض گویی و فراموش کاری باعث رسوا شدن او می‌شود. دروغگویی نه تنها روح و
روان انسان را متوجه اثرات منفی ساخته و بار گناهان او را می‌افزاید، جسم او را متضرر طیف وسیعی از عوارض می‌کند. اضطراب، نخستین پیامدی است که با بر زبان آوردن جملات نادرست بر انسان فائق می‌شود. به اعتقاد روانشناسان، چنانچه والدین راستگویی را معیار باارزشی برای فرزندان خود معرفی و به این بهانه آنها را تشویق کنند، حقیقت گویی ملکه ذهن فرزندان شده و الگوی رفتاری آنان می‌شود. به گفته دکتر اسماعیلی، والدین وقتی نشانه‌هایی از صفت دروغگویی را در فرزندان خود دیدند باید برخورد درستی با آنها داشته باشند تا این رفتار در آنان پرورش پیدا نکند. از طرف دیگر باید مراحل تکامل کودکان مورد توجه قرار گیرد زیرا کودکان تا سنین پنج الی شش سالگی در حال تحول هستند و خیالبافی می‌کنند در حالی که والدین این رفتار او را به حساب دروغ می‌گذارند. این در حالی است که در سنین بالاتر لازم است عامل دروغگویی کودک را شناسایی با روی خوش با او به صحبت نشست و برای تکرار نکردن آن قول گرفت. این در حالی است که سیستم آموزشی و رسانه‌ها نیز در الگوسازی معیارهای مثبت جایگاه ارزشمندی دارد. چنانچه در خانواده و مدارس از رهنمودهای مذهبی بهره برده شود و نتیجه گفتار نادرست در قالب برنامه‌های تلویزیونی، کارتون، تئاتر یا دیگر رشته‌های هنری نمایش داده شود، کودکان خواهند فهمید که دروغگویی ممکن است در کوتاه مدت سودمند باشد ولی در بلندمدت شخص، خانواده و جامعه را متضرر خواهد کرد.


محمد طاهری، روزنامه آرمان


www.shafaqna.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید