ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

پرهیز از اسراف






آفریدگار جهان که موجودات جهان را آفرید، برای هر چیز حد و اندازه ای مشخص کرد۱ و آنان را هدایت و ارشاد کرد۲؛ تا هر موجود در راه تکامل خودش قدم بردارد و از آن جا که انسان در میان موجودات از ویژگی انتخاب و گزینش برخوردار است، خداوند علاوه بر هدایت عمومی و تکوین موجودات، برای انسان، حدود و مرزهایی را بیان کرد؛ تا او را با حرکتی هماهنگ با سنت ها و قوانین الهی، به رشد و کمال برساند و از او خواست که از حدود الهی تجاوز ننماید و فرمود: «تلک حدود الله فلا تعتدوها۳؛ اینها حدود الهی است؛ از آنها تجاوز نکنید».
همان گونه که اگر انسان در مورد جسم از حدودش تجاوز نماید، جسم او دچار نابسامانی و در هم ریختگی می شود، روح او نیز بر اثر رعایت نکردن احکام اسلامی دچار بحران و بیماری می شود.
اسراف همان خارج شدن از حد و اندازه است و این معنی گستره ای فراتر از مسائل مالی و مادی دارد؛ گرچه استفاده آن در میان مردم، بیشتر در مسائل مالی و مادی مرسوم است. وقتی معنای اسراف را در قرآن بررسی می کنیم، می بینیم، که اسراف گاهی به معنای مشهور آمده و از آن نهی شده است؛ مثل آن جا که خداوند فرمود:
«کلوا و اشربوا و لا تسرفوا انه لا یحب المسرفین۴؛ بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید که خدا اسراف کاران را دوست ندارد».


در جای دیگر فرمود:


«کلوا و اشربوا من رزق الله و لا تعثوا فی الارض مفسدین۵؛ از روزی پروردگار بخورید و بیاشامید و در زمین به فساد نکوشید».
همچنین در اوصاف بندگان صالح خدا آمده است: آنها کسانی هستند که به هنگام انفاق، نه اسراف می کنند و نه سخت گیری؛ بلکه در میان این دو، حد اعتدال را رعایت می کنند.
بنابراین، اسراف و زیاده روی در هر جایی و هر کاری، در مسائل مادی باشد یا معنوی، جسمی باشد یا روحی، از نظر اسلام، ممنوع است و قرآن با لحن شدیدی به اسراف کاران هشدار داده و فرموده است:
«ان المسرفین هم اصحاب النار۶؛ همانا اسراف کنندگان، از اصحاب و یاران آتش هستند».
معصومین بزرگوار هم در سخنان خود از زیاده روی و اسراف مردم را بر حذر داشته، از عواقب وخیم آن در دنیا و آخرت خبر داده اند و خودشان نیز از آن پرهیز کرده و میانه روی و قناعت را به پیروان خود آموخته اند. در این جا به نمونه ای از سخنان آنان اشاره می کنیم:
۱. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «السرف یورث الفقر۷؛ اسراف، فقر و تنگ‌دستی می آورد».
۲. امیرالمومنین علیه السلام فرمود: «التبذیر عنوان الفاقه۸؛ زیاده روی، مقدمه فقر و تنگ‌دستی است».
۳. امام صادق علیه السلام فرمود: «ان مع الاسراف قله البرکه۹؛ همانا اسراف با کم شدن برکت همراه است» [یعنی اگر مردم اسراف کنند، خداوند برکت را در میان آنان کم می کند].
۴. وی همچنین فرمود: «ان القصد امر یحبه الله و ان السرف امر یبغضه الله۱۰؛ همانا خداوند، میانه روی را دوست و اسراف را دشمن می دارد».
۵. همچنین فرمود: گناهان کبیره عبارتند از: شرک به خدا، کشتن انسان بی گناه… و اسراف و زیاده روی۱۱».
از احادیث اهل بیت علیهم السلام استفاده می شود که دور انداختن یا از بین بردن هر چیزی که قابل استفاده برای خود انسان یا انسان های دیگر یا حتی برای حیوانات باشد، اسراف محسوب می شود و باید از آن پرهیز شود. امام صادق علیه السلام فرمود: پایین ترین مراتب اسراف، عبارتند از:
۱. دور ریختن آبی که از آشامیدن اضافه آمده است.
۲. لباس کار و لباس بیرون، یکی باشد.
نقل شده که امام خمینی رحمه الله علیه هنگامی که آب می نوشید، اگر مقداری آب در لیوان اضافه می ماند، کاغذی روی آن می گذاشت و بعد که تشنه می شد، از آن استفاده می کرد.
آری، اسراف یکی از نمونه های آشکار حرکت های نابخردانه است. امام کاظم علیه السلام فرمود:
یکی از لشکریان عقل، میانه روی و یکی از لشکریان جهل، اسراف است۱۲.
همان گونه که از روایات بر می آید و عقل سلیم حکم می کند، اسراف هر گونه ریخت و پاش و بی توجهی به امکانات مادی و غیر مادی و حتی استفاده بی جا از نعمت ها و استعدادها را شامل می شود که جامعه باید به آنها توجه کند و از آنها پرهیز نماید؛ مثلا استفاده از نیروی کارآمد و متخصص در غیر جایگاه خودش، یک نوع اسراف است. تلف کردن وقت مردم با برنامه های غیر مفید تلویزیونی و برنامه های زیان آور، از موارد اسراف است. سرگرم کردن بیش از حد مردم با برنامه های ورزشی و غیره۱۳ که موجب از دست رفتن اوقات ارزشمند زندگی، به ویژه در نوجوانی و جوانی است و استفاده نکردن از آنها برای به دست آوردن منافع مادی و معنوی و کسب علم و دانش و خودسازی، از مصادیق اسراف می‌باشند که باید همه به ویژه مسئولین به آنها توجه نمایند. همچنین بیان مسائل غیر مفید و تکراری در سخنرانی ها، همایش ها، مساجد و حسینیه ها که اوقات مفید و فرصت های طلایی و پر ارزش حاضران را از بین می برد، از موارد اسراف است.


برخی عوامل اسراف عبارتند از:


۱. عامل جهل و نادانی.
۲. رفاه زدگی.
۳. عوامل روانی؛مانند احساس حقارت و خود کم بینی، وسواس در طهارت و نجاست و رقابت.
۴. عامل خانوادگی.
۵. عامل سیاسی.
اسراف در اموال شخص، گناه و در بیت المال مسلمانان، گناهی بزرگ تر است که امیدواریم با فرصتی که امروز با طرح هدف‌مند کردن یارانه ها توسط دولت به دست آمده، مردم از اسراف و زیاده روی پرهیز کنند؛ تا در دنیا و آخرت، سرافراز و رستگار شوند.


پی نوشتها :


۱. «قد جعل الله لکل شی قدرا» (طلاق، آیه ۳).
۲. «والذی قدر فهدی» (اعلی، آیه ۳).
۳ . بقره، آیه ۲۲۹.
۴ . اعراف، آیه ۳۱.
۵ . بقره، آیه ۶۰.
۶ . غافر، آیه ۴۳.
۷ . شریفی، فروغ حدیث، ج ۱، ص ۲۴۵.
۸ . ری شهری، میزان الحکمه، ج ۱، ح ۱۶۵۹.
۹ . عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۵، ص ۲۶۱.
۱۰ . گفتار رفیع، ج
۱، ص ۱۳۹.
۱۱ . مجلسی، بحارالانوار، ج ۷۹، ص ۹.
۱۲ . حرانی، تحف العقول، ص ۳۰۰.
۱۳ . البته روشن است که اسلام با اصل ورزش و این که همه مردم ورزشکار باشند، موافق است و لازم است که ورزش کردن یک فرهنگ عمومی برای همه مردم بشود؛ اما نگاه کردن به فیلم های ورزشی و هزینه کردن بودجه های هنگفت فقط برای برنده شدن و جایزه گرفتن و مغرور شدن و رسیدن به هوا و هوس ها، مطلوب و مفید نیست.


محمود اقدم
منبع:
www.ayineh.com


www.noorportal.net

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید