ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

شیخ کلینی که بود؟

ابوجعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینی رازی (م ۳۲۹ ق) یکی از بزرگترین و مهمترین محدثان و دانشمندان شیعه می باشد که نویسندۀ کتاب «کافی» نخستین کتاب از کتب اربعه حدیثی و فقهی شیعه است. او در دوران غیبت صغری امام عصر ارواحنا فداه در روستای کُلین (که امروز از توابع حسن آباد شهر ری است) به دنیا آمد و در دامان پدر و دایی بزرگوارش که هر دو از راویان اهل بیت علیهم السلام و دانشمندان مهم آن دیار بودند رشد و تربیت یافت و سپس برای تکمیل دانش خود به ری مسافرت کرد و در آنجا از حضور ابو الحسن محمّد بن اسدی کوفی بهره برد، سپس به قم رفت تا از محدثان و اصحاب ائمه نیز به استماع و فراگیری حدیث بپردازد و در آنجا از حضور بزرگانی چون احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی، احمد بن ادریس اشعری قمی، و عبدالله بن جعفر حمیری (صاحب کتاب قرب الاسناد) استفادۀ فراوانی کرد. او سپس برای تکمیل دانش خود بویژه دانش حدیثی و کلامی به سمت عراق روانه شد و در کوفه از ابن عقدۀ کوفی بیش از یکصد هزار حدیث فرا گرفت و سپس به بغداد رفت و در آنجا به تدوین و تالیف کتابهای مهم برای تشیع پرداخت و در همان شهر به دیار باقی شتافت. او در واقع به شهرهایی مثل مشهد، دمشق، ری، قم، کوفه و بغداد مسافرت کرده بود و در این مسافرتها فراز و نشیب ها و جنجال های فراوان حدیثی، تاریخی و اعتقادی فرقه های مختلف را از نزدیک مشاهده کرد و از محضر اساتید فراوانی بهره برد که مهم ترین اساتید وی عبارتنداز:
۱
ـ پدر بزرگوارش یعقوب بن اسحاق که خ
ودش از راویان تراز اول شیعه به شمار می رود و آرامگاه و مقبره اش در کُلین همواره زیارتگاه شیعیان بوده است. ۲ـ دایی او که ابوالحسن علی بن محمد علّان کلینی نام داشت و او نیز از راویان و محدثان تراز اول آن زمان بود. ۳ـ علی بن ابراهیم بن هاشم قمی. ۴ـ محمد بن یحیی عطار اشعری. ۵ـ ابو الحسین محمد بن علی جعفری سمرقندی. ۶ـ محمد بن احمد خفاف نیشابوری. ۷ـ ابو العباس محمد بن جعفر رزّاز. ۸ـ ابو علی احمد بن ادریس اشعری قمی. ۹ـ ابو سلیمان داود بن کورۀ قمی. ۱۰ـ احمد بن محمد عاصمی. ۱۱ـ ابو الحسن محمد بن اسدی کوفی. ۱۲ـ احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی.
۱۳ـ عبدالله بن جعفر حمیری. ۱۴ـ ابو العباس احمد بن محمد بن سعید ابن عقدۀ کوفی. ۱۵ـ حسن بن فضل بن زید یمانی. ۱۶ـ سهل بن زیاد آدمی. ۱۷ـ محمد بن حسن صفار.
برخی از این محدثان از چنان جایگاهی برخوردارند که حتی مورد توجه و عنایت اهل سنت قرار گرفته اند.
موقعیت علمی کلینی در بغداد به گونه ای بود که شیفتگان فراگیری حدیث از سایر شهرهای جهان اسلام برای استماع احادیث معتبر به بغداد شتافته و از حضورش بهره می بردند. از این رو او به «ثقه الاسلام» شهرت یافته بود. شهرت او آن چنان بود که شیعیان شهرهای اسلامی کلینی را بهتر و بیشتر از نوّاب اربعه امام زمان (ارواحنا فداه) می شناختند. او حتی به فقه و حدیث اهل سنت تسلط داشت و بر اساس فقه چهار فرقه اهل سنت فتوا می داد و همۀ مردم او را مجتهد و محدّثی جامع الشرایط و مورد اعتماد می دانستند. وی شاگردانی نیز تربیت کرده بود که مهمترین آنها عبارتند از:
۱
ـ ابوالقاسم جعفربن محمدبن قولویه قمی. ۲ـ ابوغالب احمد بن محمد زراری. ۳ـ علی بن محمد بن موسی دقّاق. ۴ـ احمد بن احمد کاتب کوفی. ۵ـ ابو سعد کوفی. ۶ـ ابو عبد الله محمد بن ابراهیم بن جعفر نعمانی نویسندۀ کتاب معروف الغیبه که تنها نسخۀ خطی «کتاب کافی» با خط او به جا مانده است. ۷ـ محمد بن محمد بن عاصم کلینی. ۸ـ محمد بن علی ماجیلویه. ۹ـ ابو الفضل شیبانی. ۱۰ـ ابو عبدالله محمد بن احمد بن عبدالله صفوانی. ۱۱ـ ابو عبدالله احمد بن ابراهیم ضمیری (صیمیری یا صیمری). ۱۲ـ عبدالله بن محمد بن ذکوان. ۱۳ـ ابوالقاسم علی بن احمد بن عبدوس.
جایگاه کلینی نزد دانشمندان بزرگ اسلام چنان والاست که حتی امروزه دانشمندان اهل سنت مثل آلوسی به روایتهای او اعتماد می کنند و بزرگانی مثل خطیب بغدادی، ابن عساکر، ابن حجر عسقلانی، و ابن اثیر او را ستوده و احیاگر اندیشۀ ناب شیعه و مکتب خاندان پیامبر اکرم «علیهم السلام» معرفی کرده اند.
کتاب مهم کلینی عبارت است از: الکافی که مهمترین کتاب حدیثی و اولین کتاب از کتب اربعه شیعه می باشد.
البته او کتابهای دیگری مثل رجال، رسائل الائمه، اشعار الائمه و الرد علی القرامطه نیز داشته است که از فتنه آتش سوزی دشمنان معارف اهل بیت «علیهم السلام» در امان نمانده اند.

 

پی نوشت:

 

1ـ خیرالدین زرکلى، الأعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، چ ۸، ۱۹۸۹م، ج ۷، ص ۱۴۵.

 

2ـ علی بن هبه الله بن ماکولا، الإکمال فی رفع الارتیاب عن المؤتلف و المختلف فی الأسماء و الکنى و الأنساب، بیروت، دارالکتب العلمیّه، ۱۴۱۱ق، ج ۷، ص ۱۴۴.</ SPAN>

 

3ـ شمس الدین محمد ابن ناصرالدین قیسی دمشقی، توضیح المشتبه فی ضبط أسماء الرواه و أنسابهم و ألقابهم و کناهم، تحقیق محمد نعیم العرقسوسی، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۹۹۳م، ج ۷، ص ۳۳۷.

 

4ـ شیخ آقا بزرگ تهرانى، الذریعه إلى تصانیف الشیعه، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق، ج ۱۷، ص ۲۴۵؛ ج ۱، ص ۳۱۶.

 

5ـ آیه الله شیخ جعفر سبحانى، موسوعه طبقات الفقهاء، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، ۱۴۱۸ق، ج ۴، ص ۴۷۸، ص ۴۸۰؛ ج ۳، ص ۴۰۰؛ ج ۱، ص ۳۱۶.

 

6ـ ابوسعید سمعانى، الأنساب، تحقیق عبدالرحمن بن یحیى المعلمى الیمانى، حیدرآباد، مجلس دائره المعارف العثمانیه، ۱۳۸۲ق، ج ۶، ص ۲۳، ص ۱۵۴، ص ۲۰۹؛ ج ۸، ص ۲۹۷، ص ۳۱۲؛ ج ۹، ص ۳۳۵؛ ج ۱۱،ص ۲۱۲؛ ج ۱۲، ص ۱۱۳، ص ۳۱۵، ص ۳۸۱؛ ج ۱۳، ص ۸۰، ص ۳۱۱.

 

7ـ ابن کثیر، البدایه و النهایه، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ق، ج ۶، ص ۸۳؛ ج ۷، ص ۳۵۱؛ ج ۱۱، ص ۳۲۷.

 

8ـ ابوالقاسم ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، تحقیق على شیرى، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق، ج ۵۶، ص ۲۹۷.<o:p&gt ;

 

9ـ شمس الدین ذهبى، تاریخ الإسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمرى، بیروت، دارالکتاب العربى، چ۲، ۱۴۱۳ق، ج ۲۴، ص ۲۵۰.

 

10ـ سیدمحمد حسین حسینى جلالى، فهرس التراث، قم، دلیل ما، ۱۴۲۲ق، ج ۱، ص ۳۷۱.

 

11ـ اسماعیل باشا البغدادی، هدیه العارفین، بیروت، دارإحیاء التراث العربی (افست از: استانبول، المعارف الجلیله، ۱۹۵۱م)، ج ۱، ص ۴۶۷.

 

http://makarem.ir

 

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید