ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

سبک های ترجمه قرآن/۱

سبک های ترجمه قرآن/1

 ۱-مقدمه:

 

ترجمه متون مذهبی از دیرباز رونق داشته و پیروان مذاهب مختلف از آن به عنوان وسیله‌ای برای انتشار آراء و عقاید مکتبشان استفاده می‌نموده‌اند. ترجمه کتب آسمانی نیز به همین دلیل به رغم موانع موجود بر سر راه آن، سرانجام جایگاهی یافته است. بیشتر بحث بر سر آن بود که مبادا با ترجمه کتب آسمانی از قداست آنها کاسته شود ولی امروز بحث بر سر این است که تا چه اندازه، می‌توان کلام الهی را به طور صحیح ترجمه نمود و عملاً به برگردانی دقیق دست یافت.

 

متون مذهبی، بخصوص کتب آسمانی را نمی‌توان جدای از قوانین و ضوابط حاکم بر فرآیند کلام این­گونه متون بررسی کرد. در میان کتب آسمانی، قرآن کریم دارای آنچنان ایجاز، اعجاز معنوی و لفظی، بلاغت و شیوایی است که آن را از سایر کتب آسمانی متمایز می‌سازد. بگونه‌ای که بنا بر نص قرآن هیچ کس را یارای تحدی بر آن نیست ولی این کتاب در اوج استواری و بلاغت کلام برای هدایت و راهنمایی مخاطبان خود نازل شده است. اگر چه مخاطبان آن محدوده به دوره و زمان خاصی نیستند. مسلمانانی که در زمان حیات پیامبر اکرم زندگی می‌کردند. آن اندازه که امروز یک عرب زبان ( با تکیه صرف بر دانش زبانی) در فهم و درک قرآن دارد، دشواری نداشته‌اند، درک مسلمانان مرهون عوامل صرفاً زبان نبوده است. آنان با وقوف بر شأن نزول آیات، شرایط محیط، روابط اجتماعی و فرهنگی جامعه عرب، آشنایی با مذاهب قبل از اسلام نظیر مسیحیت و یهودیت و مهم­ترین عامل یعنی وجود پیامبر و ائمه اطهار در درک آن بخش از معنا و پیام قرآن که به جنبه‌های فرا زمانی مربوط می‌شود با دشواری روبرو نبودند. به عنوان مثال، اگر در آیه ۱۰۴ سوره بقره تأمل کنیم: «یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ لَا تَقُولُواْ رَاعِنَا وَ قُولُواْ انظُرْنَا وَ اسْمَعُواْ وَ لِلْکَفِرِینَ عَذَابٌ أَلِیم‏». دانش ما در مورد زبان عربی نمی‌تواند به ما کمک چندانی نماید. اطلاع از شأن نزول این آیه، مخاطبان آن، شرایط محیطی اجتماعی جامعه عرب یهودیت و … به ما کمک می‌کند تا بدانیم مخاطبان آن آیه، مسلمانان مدینه بودند که برای جلب نظر پیامبر (ص) از کلمه «راعنا» (رعایت ما را بکن) استفاده می‌کردند یهودیان با اندکی تصرف در تلفظ این کلمه آن را تبدیل به توهین نمودند که در زمان یهودیان رایج بود و از آن به منظور تمسخر مسلمانان استفاده می‌کردند.

 

 لذا این آیه بدین منظور نازل گردید تا یهودیان را از این حربه خلع سلاح نماید و از مسلمانان خواسته شده تا در هنگام صحبت با پیامبر از کلمه «انظرنا» به جای کلمه «راعنا» استفاده نمایند. حال اگر مترجمی بدون هیچ­گونه تمهیدی، این آیه را لفظ به لفظ ترجمه کند تا چه اندازه در انتقال کلام الهی به زبان دیگر موفق خواهد بود و خواننده تا چه میزان به معنا و پیام آیه پی خواهد برد؟

 

 با توجه به مسائل فوق ترجمه متون مقدس در رأس آن قرآن کریم، از ضروریات تبلیغی دین اسلام به شمار می‌آید و با توجه به رسالت قرآن برای همه زمآنها و مکآنها این ضرورت صدچندان می‌شود. از این رو دانشوران بسیاری در طول تاریخ اسلام اقدام به ترجمه قرآن کرده‌اند و برای این کار از روش­های مختلف سود جسته‌اند بررسی این شیوه‌ها و بیان نقاط قوت و ضعف آنها می‌تواند برای مترجمان بعدی راهگشا باشد و دانش ترجمه قرآن را با اندوه و پویاتر کند. ترجمه قرآن سابقه‌ای دیرینه دارد و از زمان صدر اسلام آغاز می‌شود، اما مبحث روش‌شناسی ترجمه‌های قرآن کریم سابقه‌ای طولانی ندارد. با این حال، دانشوران گوناگون در این باره سخن گفته‌اند. تقسیم روش­های ترجمه به سه روش کلمه به کلمه ( تحت اللفظی) جمله به جمله (هسته به هسته) و روش آزاد (ترجمه تفسیری)، منطقی و مطابق واقعیت خارجی در ترجمه‌های موجود است. هر چند در نامگذاری آنها اختلاف نظر وجود دارد. البته شیوه‌های ترجمه قرآن، می‌تواند تقسیمات متعددی را پذیرا شود، یعنی بر اساس مبنای تقسیم روش­ها و شیوه‌ها و سبک­های متعددی رخ می‌نماید. تقسیم ترجمه‌ها بر اساس هدف مترجم، مخاطبان، زبان ترجمه، وجود یا نبود اضافات، وجود یا نبود گرایش ویژه، اعتبار ترجمه و مترجم و ترجمه‌‌های هنری، مهم
‌ترین سبک­های ترجمه را می‌سازد. از دیگر سو، در ترجمه کلمه به کلمه، دو شیوه ترجمه لغوی یا ترجمه القرآن و ترجمه حرفی وجود دارد. این شیوه امانت در نقل را رعایت می‌کند و برای نوآموزان قرآن نیز بسیار مناسب است، اما مشکلات و معضلاتی نیز پدید می‌آورد. دست کم ده پیامد نادرست و مشکل‌ساز را می‌توان برای چنین ترجمه‌هایی برشمرد. در گونه دیگر ترجمه که ترجمه آزاد یا تفسیری است مترجم همت خویش را صرف واضح کردن پیام کلام می‌‌کند. ترجمه‌‌های فیض‌الاسلام، یاسری، الهی قمشه‌ای، بهبودی، از قرآن کریم، از جمله این گونه ترجمه به شمار می‌آیند. این شیوه نیز محسّناتی دارد، اما در آن ترجمه با توضیحات اضافی و تفسیری می‌آمیزد و نیز مترجم فهم خود را به مخاطب ارائه می‌کند.

 

 به جز این، اشکالات دیگری نیز به این شیوه وارد است و در شیوه سوم ترجمه، یعنی ترجمه­ی جمله به جمله و محتوا به محتوا، کوشش مترجم آن است که بین افراط و تفریط راهی میانه بجوید و ضمن تلاش برای حفظ خصوصیات لفظی متن اصلی، معنای جملات متن را به لباس زبان دوم آراسته کند. در این شیوه ویژگی­های لفظ متن اصلی حفظ می‌شود اضافات تفسیری با ترجمه مخلوط نمی‌گردد و پیام متن بدون افراط و تفریط به مخاطب منتقل می‌شود. مطلوب‌ترین شیوه برای ترجمه قرآن کریم، همین شیوه است. ترجمه‌‌های موجود قرآن از نوع بیانی است اما ترجمه نهایی نیست. همچنین ترجمه قرآن می‌تواند برای عموم مخاطبان باشد یا ترجمه‌ای تخصصی و ویژه به شمار آید.[۱]

 

 ترجمه قرآن کریم می‌تواند به زبان عرفی یا فنی انجام شود و همراه با اضافات تفسیری باشد. بررسی تأثیر گرایش­ها و پیش‌فرض­های ذهنی، کلامی، فلسفی و مذهبی مترجمان در ترجمه و نیز عناصر هنری به کار رفته در ترجمه‌ها، امر بایسته‌ای است که گونه­گونی ترجمه‌ها را باز می‌نماید و آشکار می‌کند.

 

 

 

2- تقسیم روش­ها و سبک­های ترجمه:

 

 شیوه‌های ترجمه قرآن می‌تواند تقسیمات متعددی را پذیرا شود، یعنی بر اساس مبنای تقسیم که انتخاب می‌شود روش­ها و شیوه‌ها و سبک­ها و الوان متعددی رخ می‌نماید که در اینجا ترجمه‌ها را بر اساس روش­ها و سبک­ها تقسیم بندی می‌‌کنیم و در ادامه توضیح می‌دهیم و برخی از آنها را نقد و بررسی می‌‌کنیم:

 

الف ـ روشهای ترجمه قرآن:

 

 روش­های ترجمه قرآن بر اساس گونه‌های انتقال مطلب از زبان مبدأ به زبان مقصد به سه روش تقسیم می‌شود:

 

 ۱ـ ترجمه­ی کلمه به کلمه (تحت اللفظی = حرفی)

 

 ۲ـ ترجمه­ی جمله به جمله (هسته به هسته = معنوی = امین)

 

 ۳ـ ترجمه­ی آزاد (تفسیری = خلاصه التفاسیر)

 

 ب) سبک­های ترجمه­ی قرآن:

 

 همانطور که ترجمه قرآن دارای روش­های اساسی است، از سبک­های متعددی نیز برخوردار است که به ترجمه رنگ و جهت می‌دهد. البته هر کدام از سبک­های ترجمه می‌تواند در قالب روش خاصی ظاهر شود و نیز هر کدام بر مبنای خاص و از جهت و دیدگاه ویژه‌ای تقسیم‌پذیر است که در اینجا به مهم‌ترین سبک­های ترجمه اشاره می‌کنیم:

 

اول ـ تقسیم ترجمه‌ها بر اساس هدف مترجم:

 

 ۱ـ ترجمه­ی جایگزین: ترجمه‌ای که بتواند جایگزین قرآن در زبان مقصد شود.

 

 ۲ـ ترجمه­ی بیانی: ترجمه‌ای که فهم نسبتاً خوبی از متن قرآن ارائه کند هر چند که نتواند جایگزین متن شود.

 

دوم ـ تقسیم ترجمه‌ها بر اساس مخاطبان:

 

 ۱ـ ترجمه برای عموم مردم

 

 ۲ـ ترجمه­ی تخصصی

 

سوم ـ تقسیم ترجمه‌ها بر اساس زبان ترجمه:

 

 ۱ـ ترجمه به زبان عام (زبان عرفی)

 

 ۲ـ ترجمه به زبان خاص (زبان فنی یا ادبی یا …)

 

چهارم: تقسیم ترجمه‌ها بر اساس وجو
د اضافات و عدم آنها
:

 

 ۱ـ ترجمه­ی خالص (بدون توضیحات و دخالت عناصر تقسیم)

 

 ۲ـ ترجمه­ی تفسیری (خلاصه التفاسیر)

 

پنجم: تقسیم ترجمه‌ها بر اساس گرایشات و عدم آنها:

 

 ۱ـ ترجمه­ی بی‌طرف (بدون لحاظ گرایشات کلامی، فلسفی و مذهبی و …)

 

 ۲ـ ترجمه­ی گرایشی (بر اساس گرایش خاص مذهبی، کلامی، فلسفی و …)

 

ششم ـ تقسیم ترجمه‌ها بر اساس اعتبار ترجمه‌ و مترجم:

 

 ۱ـ ترجمه­ی معتبر

 

 ۲ـ ترجمه­ی غیر معتبر

 

هفتم ـ ترجمه‌های هنری:

 

 ۱ـ ترجمه‌های نثر غیرآهنگین

 

 ۲ـ ترجمه‌های هنری (آهنگین، آوایی، و منظوم)

 

 

 

3ـ واحدهای ترجمه:

 

 متنی را که مترجم به ترجمه­ی آن می‌پردازد، جزء به جزء آن را ترجمه می‌کند. این اجزاء را واحدهای ترجمه گویند و آنها سه نوعند: مفردات، ترکیبات و جملات. در ترجمه لفظی مفردات و تک­واژه‌ها و در ترجمه آزاد، جملات و ترک
یب­ها واحدهای ترجمه قرار می‌گیرند. روش­های ترجمه بر اساس گونه انتقال مطلب از زبان مبدأ به زبان مقصد حداقل به سه روش تقسیم می‌شود. در اینجا ترجمه لفظی را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

 

 ۳ـ۱ـ کلمه به کلمه: (ترجمه تحت اللفظی = حرفی = همگون)

 

 یکی از مسائلی که در ترجمه با آن سر و کار داریم و گویا در ترجمه قرآن بیشتر باید روی آن سرمایه‌گذاری کرد بررسی «واژگان» است. بررسی اجمالی آثار ترجمه شده قرآن، اشتباهات فاحش و عمده‌ای را آشکار می‌سازد که ناشی از عدم دقت علمی در بررسی واژه‌ها و آیات قرآن در سطوح مختلف ترجمه و عدم توجه به مؤلفه‌های تعادل ترجمه‌ای می‌باشد. پس می‌توان گفت که نخستین سطح و یکی از مهم­ترین اجزاء برای رسیدن به همطرازی در ترجمه، واژگان است. مترجم برای رسیدن به یک ترجمه سلیس و قابل درک ملزم به واژه‌یابی و ایجاد تعادل در سطح واژگان برای مفردات قرآن می‌باشد.

 

 همانطور که می‌دانیم نخستین روش در ترجمه تحت اللفظی است که مباحث فوق ناظر بر آن می‌باشد. در این شیوه مترجم به جای هر کلمه از زبان مبدأ، کلمه‌‌ای از زبان مقصد را جایگزین می‌کند. در ترجمه حرفی دغدغه اصلی مترجم حفظ امانت است، یعنی مترجم حداکثر تلاش خود را می‌نماید تا در ترجمه چیزی اضافه یا کم نشود و همه کلمات و حروف دقیقاً همانگونه که در زبان مبدأ است به زبان دوم برگردان شود.

 

 باید متذکر شویم این نوع ترجمه، اغلب به دلیل نارسا بودن. نسبت به سایر انواع ترجمه از مقبولیت کمتری برخوردار است و زیآنهای بر آن مترتب است. زیرا ترجمه تحت اللفظی در پاره‌ای موارد، گنگ و رمز ناگشوده است و ارزش ارتباطی آن ناچیز است. علت اصلی پرداختن مترجمان به این شیوه دو مطلب بوده است: نخست آنکه ترس مترجمان مؤمن از اینکه با دور شدن از نص و الفاظ قرآن، از مراد خدا دور شوند و دوم اینکه صناعت ترجمه و شناخت زبان در حد ابتدایی بوده است.

 

 با این توضیحات، مترجمین در این روش چگونه عمل کرده‌اند؟ شیوه اصلی مترجمین بدین­گونه بوده است که مترجم، زیر هر یک از الفاظ مبدأ، لفظی معادل از زبان مقصد می‌آورد البته در صورت و قالبی مشابه صورت و قالب زبان مبدأ هدف اصلی در آن انتقال معنی لغات به زبان مقصد است ولی ضعف آن این است که صورت و معنا از نظر ساختارهای زبانی بسیار ناهنجار و با زبان معیار به شدت بیگانه است. زرقانی و ذهبی راجع به نارسایی و ابهام موجود در ترجمه حرفی آیه ۲۹ سوره اسراء را مطرح می‌سازند: «وَ لَا تجَْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَهً إِلىَ‏ عُنُقِکَ وَ لَا تَبْسُطْهَا کلُ‏َّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا محَّْسُورًا».

 

 ترجمه حرفی مذکور در ذیل آیه، از مرحوم محمد کاظم معزی عبارت است از:

 

 «نگردان دستت را بسته به گردنت و بازش نکن تمام باز»

 

 در ترجمه فوق مراد گوینده، وافی به مقصود نمی‌باشد. مترجم سخنی را در ترجمه این آیه می‌آورد که مخاطب را از بستن دست به گردنش و کامل گشودن و باز کردن آن نهی می‌کند. چنین تعبیری که احیاناً مراد آن برای مخاطب روشن نیست. نمی‌تواند به معنایی که مقصود قرآن کریم است رسا باشد بلکه شخصی که فارسی زبان است چنین وضعی را که خداوند نهی کرده است مورد خرده‌گیری قرار می‌دهد. ولی توجه باید دانست که «غل یدین» در زبان عرب کنایه از بخل وزیدن و «بسط یدین» کنایه از سخاوت است.

 

 برای روش ترجمه­ی کلمه به کلمه (تحت اللفظی، حرفی، همگون) می‌توان دو شیوه و گونه فرعی تصور کرد:

 

 یک ـ ترجمه­ی لغوی یا ترجمان القرآن: در این شیوه لغات عربی قرآن که در فارسی غیرمأنوس است و در حاشیه آیات با ترجمه نگاشته می‌شود، مثل کتاب لسان التنزیل از عالمی ناشناس متعلق به قرن چهارم یا پنجم هجری که مختصری در تفسیر و تأویل است و ر
وش او در ترجمه‌ سوره اخلاص این گونه است.[۲]

 

 هو: وی

 

 احد: یکی

 

 الصمد: پناه نیازمندان

 

 «لم یلد»: نزاد کسی را

 

 از همین نمونه تراجم الاعاجم، (از نویسنده‌ای مجهول در قرن ششم یا هفتم) و نیز ترجمان القرآن اثر میرسید شریف جرجانی (۷۴۰- ۸۱۶ ق) و المستخلص فی ترجمان القرآن، اثر محمد بن نصر البخاری (م ۷۵۷ ق ) است[۳].

 

 دوـ ترجمه تحت اللفظی: در این شیوه معمولاً ترجمه هر کلمه زیر هر کلمه از قرآن نوشته می‌شود. ترجمه تفسیر طبری توسط علمای ماوراءالنهر و ترجمه تفسیر ابوالفتوح رازی از این نمونه است.

 

3ـ۱ـ۱ـ محاسن و نقاط قوت ترجمه­ی تحت اللفظی قرآن:

 

 ۱ـ در این شیوه ترجمه امانت در نقل مطالب و نظم و ترتیب رعایت می‌شود و مطالب بدون کم و زیاد بیان می‌شود و مخاطب و مترجم از نص کتاب دور نمی‌شوند. برخلاف روش ترجمه­ی آزاد و تفسیری که مطالب اضافی ترجمه را از متن اصلی دور می‌سازد.

 

 ۲ـ این شیوه برای آموزش مفاهیم به نوآموزان قرآن بسیار مناسب است یعنی کسانی که زبان عربی را نمی‌دانند می‌توانند با استفاده از ترجمه‌های تحت اللفظی براحتی و بزودی معانی واژه‌‌های قرآنی را بیاموزند.

 

 ۳-۱-۲- اشکالات و نقاط ضعف ترجمه­ی تحت اللفظی قرآن:

 

 ۱ـ یکی از اشکالات مهم در ترجمه‌‌های تحت اللفظی این است که این­گونه ترجمه‌ها از سویی مفاهیم قرآن را محدود و نامفهوم ساخته و از سوی دیگر برخلاف اصل دلنشین و جذاب قرآن، آن را به صورتی ناهماهنگ و نامطلوب درآورده است. چنین ترجمه‌ای در واقع به صیغه و ساختار عربی درآوردن کلمات فارسی است.

 

 در صورتی که ساختمان کلام و نظم موضوع و محمول و متعلقات جمله‌‌ها در عربی برخلاف فارسی است و اصولاً ریشه دو زبان از هم جداست و این نوع ترجمه معمولاً دور از فهم خواننده است، چرا که غالباً قواعد صحیح جمله‌بندی فارسی رعایت نمی‌شود و گاهی بدون حرف ربط و نسبت حکمیه است.[۴]

 

 ۲ـ در این نوع ترجمه، اغلب با اصطلاحات و استعاراتی همراه است که ترجمه­ی کلمه به
کلمه آن را به صورت مبهم یا سست درآورده است و مقصود نویسنده با نوعی خفاء و ابهام همراه است و نمی‌تواند هدف مورد نظر اصل را القاء نماید و هدف از ترجمه را مختل و ناقص می‌کند. برخی قرآن پژوهان ترجمه­ی تحت اللفظی را بدترین نوع ترجمه می‌دانند[۵]. و افراط در حفظ امانت موجب می‌شود تا گاهی مضمون و پیام اصلی کلام به مخاطب القاء نشود، بلکه او مطلب را به صورت ناقص و یا مبهم درآید. مثلاً در ترجمه آیه ۹۳ سوره بقره:

 

 «وَ أُشْرِبُواْ فىِ قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِکُفْرِهِم‏».

 

 ـ بخورانیدند اندر دل­های ایشان گوساله به کافری ایشان. (ترجمه‌ی طبری)

 

 ـ بخور دادند در دل­های ایشان گوساله به کفرشان (ابوالفتوح رازی)

 

 در حالی که مفهوم آیه چنین است: «به سبب کفری که داشتند دل­هایشان با مهر پرستش گوساله سرشته و سیراب شد.»

 

 همان‌طور که ملاحظه می‌شود، مترجمان فعل «اشربوا» را به «خورانیدند» و «بخور دادن» ترجمه کرده‌اند و «قلوب»‌ را به معنای «شکم».

 

 یا مثلاً یکی از ترجمه‌های قرآن معاصر آیه ۱۲ سوره­ی ممتحنه را این گونه ترجمه کرده‌اند: « بَینْ‏َ أَیْدِیهِنَّ
وَ أَرْجُلِهِن
‏» اشاره به «پیش رو و پیش پا» است و ترجمه­ی تحت اللفظی «میان دست­هاشان و پاهاشان» نارسا و ناقص است.

 

 ۳ـ در برخی ترجمه‌ها، مترجمین دقت کافی در انتخاب معادل را نداشته‌اند مثال: «وَ أَرْسَلْنَا الرِّیَاحَ لَوَاقِح‏» (حجر / ۲۲)

 

 ـ و بفرستادیم ما بادها را کنش­های درختان. (طبری)

 

 ـ و فرو می‌گشایم بادهای آبستن کننده. (میبدی)

 

 ـ و فرستادیم بادها را بر دارندگان باران و گویند گشن افکنندگان درختان. (نسفی)

 

 ـ و فرستادیم بادها را آستان به ابر. (منهج و کاشفی)

 

 گاهی یک معادل ـ بخصوص در ترجمه قرآن گویای مطلب نیست. از این رو مترجمین لازم است تا توضیح مختصری در پرانتز اضافه کنند و یا مفهوم جمله با جمله‌ای دیگر بیان شود ولی در این نوع ترجمه این مطلب رعایت نمی‌شود.

 

 ۴- این روش ترجمه موجب تشویق در فهم مراد و گاهی خیانت در امانت است چون موجب تغییر کامل معنی می‌شود.[۶]

 

 ۵ـ در این نوع ترجمه برخی از مترجمان کوشیده‌اند تا کلمات وزین و زیبای آیات را به لغات فارسی سره ترجمه کنند، غافل از اینکه توده مردم فارسی زبان با مفهوم برخی کلمات عربی آشناترند تا به لغات فارسی منتخب آقایان، مانند این­گونه ترجمه‌ها:

 

 «إِن تجَْتَنِبُواْ کَبَائرَ مَا تُنهَْوْنَ عَنْهُ نُکَفِّرْ عَنکُمْ سَیَِّاتِکُمْ وَ نُدْخِلْکُم مُّدْخَلًا کَرِیمًا».(نساء/ ۳۱)

 

 ـ اگر از سهمگین‌ها آنچه از آن برحذر می‌شوید
دوری کنید. (فارسی)

 

 مفهوم گناهان کبیره را به «سهمگین‌ها» ترجمه کرده است.

 

 « آنها لَاحْدَى الْکُبر- وَ کُنَّا نخَُوضُ مَعَ الخَْائضِین‏. »(مدثر ۳۵ و ۴۵)

 

 ـ‌ آن یکی از سترگ‌هاست ـ و با ژاژخایان ژاژخایی می‌کردیم. (خرمشاهی)

 

 ۶ـ در ترجمه­ی تحت اللفظی مترجمان به معنای خاص واژه‌ها و الفاظ در آیات توجه نکرده‌اند. مثال: «فَمَنِ اضْطُرَّ غَیرَْ بَاغٍ وَ لَا عَاد» (بقره/ ۱۷۳، انعام / ۱۴۵، نحل/ ۱۱۵)، در هر سه مورد یک حکم شرعی اراده شده و آن اینکه: استفاده از مردار، خون، گوشت، خوک و آنچه به هنگام ذبح، نام خدا بر آن برده نشده حرام است، جز در صورتی که مصرف‌کننده مضطر وامانده باشد، که در این صورت استفاده از این محرمات بلامانع است. به شرط آنکه: اولاً در استفاده لذت جو نباشد، ثانیاً از حد نیاز تجاوز نکند، یعنی مصرف در حد نیاز، آن هم با بی‌میل در حال اضطرار بلامانع است. اکنون به ترجمه برخی مترجمین اشاره می‌کنیم:

 

 ـ اما کسی که مضطر (به خورد این محرمات) شود بی‌آنکه خواهان لذت باشد یا زیاده‌روی کند گناهی بر او نیست. (مکارم)

 

 اما دیگران بدون توجه به حکم شرعی آیه از معانی دیگر واژه‌ها استفاده نکرده مانند:

 

 ـ اما اگر کسی درمانده باشد و تجاوز کار و زیاده خواه نباشد. (خرمشاهی)

 

 ـ اما اگر کسی درمانده شود در صورتی که ستمگر و متجاوز نباشد. (فولادوند)

 

 ـ اما اگر کسی درمانده شود بی‌آنکه سرکشی کند و از حد بگذرد. (آیتی)

 

 ۷ـ در
ترجمه­ی تحت اللفظی بسیاری از حروف و ظروف و موصولات و روابط و مؤکدات و آنچه تعبیر از آن دقایق و حالات معانی بدان بسته است، در فارسی یا نیست یا اگر هست بدان تنوع و دقت که در عربی وجود دارد، نیست[۷]، بنابراین ترجمه­ی تحت اللفظی کامل به فارسی عملاً ممکن نیست.

 

 ۸ـ در ترجمه­ی تحت اللفظی به کلمات کلیدی، محوری و اصطلاحی قرآن و جایگاه معانی توجه نمی‌شود و خواننده در معانی لغوی محصور می‌شود.[۸]

 

 ۹ـ در این ترجمه برخی کلمات عربی مثل «ال» (با معانی متعدد آن) و «لقد» و مانند آن، یا معادل ندارد یا معادل مناسب ندارد.[۹]

 

 ۱۰ـ برخی
گفته‌‌اند، هدف قرآن دو چیز است: نخست بیان اعجاز و دوم هدایت مردم.

 

 این شیوه ترجمه در بیان هر دو هدف نارساست، چرا که نمی‌توان تمام خصوصیات لفظی قرآن را بازسازی کند و اعجاز قرآن باز نمایاند و هدف دوم هم حاصل نمی‌شود، چون بسیاری از معانی، از معنای ثانوی آنها استنباط می‌شود که در این ترجمه از دست می‌رود و هدایت مردم تحقق نمی‌یابد.[۱۰]

 

 در بخش قبلی، کلمه (واژگان) را به عنوان واحد ترجمه مورد بررسی قرار دادیم، حال در این بخش می‌خواهیم «جمله و عبارت» را به عنوان واحد ترجمه مورد بررسی قرار دهیم. بر این اساس، ترجمه را می‌توان به دو نوع تقسیم‌بندی کرد: ۱) ترجمه­ی محتوایی ۲) ترجمه­ی آزاد.

 

ادامه دارد…

 

 پی نوشت:

 

[1] مصاحبه با دکتر موسوی گرمارودی (۲۹/۲/۸۷)

 

[2] ـ لسان التنزیل (مؤلف مجهول) به اهتمام و تصحیح مهدی محقق، تهران، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۴۴ ص.

 

[3] – به نقل از مقاله روشها و سبکهای ترجمه متون مقدس دکتر محمد علی رضائی اصفهانی در یادگارنامه فیض الاسلام، پیشین، ص ۲۷۱

 

[4] ـ مجتبوی، سید جلال‌الدین، مجله مترجم، شماره ۱۰، ص ۳۶.

 

[5] – ترجمان وحی، شماره ۲، ص ۱۰.

 

[6] – معرفت، محمد هادی، التفسیر و المفسرون، پیشین، ج۱، ص ۱۱۸.

 

[
7] ـ پاینده، ابوالقاسم، مقدمه ترجمه قرآن، ص ۷.

 

[8] ـ بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، قرآن ناطق، پیشین، ج۱، ص ۲۳۹.

 

[9] ـ همان، ص ۲۳۹.

 

[10] – سیدی، سید حسین، مترجم، شماره ۱۰، ص ۱۸۲.

 

www.ido.ir

 

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

 

سبک های ترجمه قرآن/۱ سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱ سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱ سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱ سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱. سبک های ترجمه قرآن/۱.
به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید