ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

عبادتهای حضرت علی علیه السلام-۱

مهدی سلیمانی آشتیانی


مقدمه
یکی از هزاران فضیلت امیر المؤمنین علیه السلام عبادتهای مخلصانه و عاشقانه او است که سخن راندن در این مقوله هر چند ناقص، بسیار مشکل است؛ اما بنا به مثل معروف «مَا لَا یُدْرَکُ کُلُّهُ لَا یُتْرَکُ کُلُّهُ؛ آنچه را که به طور کامل نمی توانی درک کنی، به طور کامل ترک مکن!» توفیق بیان گوشه ای از این فضایل را داشته باشیم.


آب دریا را اگر نتوان کشید               هم به قدر تشنگی باید چشید


عبادتها و گریه های شبانه، راهگشای حل مشکلات روز و منشأ توفیقات الهی است. کسی که به عشق معبود خود از لذت خواب خوش نیمه شب می گذرد و عاشقانه در برابر حضرت حق سر تعظیم فرو می آورد، در زندگی دنیوی و اخروی خود رستگار خواهد بود.
خداوند متعال می فرماید: «وَ اعْبُدْ رَبَّکَ حَتَّی یَأتِیَکَ الْیَقِینُ»؛۲ «پروردگارت را عبادت کن تا تو را یقین فرا رسد.» و بر اساس این آیه شریفه است که حضرت علی علیه السلام عابدترین مردم بود و بیش تر از همه نماز می خواند و روزه می گرفت: «فَکَانَ أَعْبَدَ النَّاسِ وَ أَکْثَرَهُمْ صَلَاهً وَ صَوْماً؛۳ پس (علی علیه السلام) عابدترین مردم بود و بیش ترین نماز و روزه نسبت به مردم.»
شخصیت امیر المؤمنین علی علیه السلام در میدان جنگ، سیاست، اجتماع و… نه تنها او را از عبادت باز نداشت؛ بلکه حضرت در تمامی میدانها ممتازترین به شمار می آید. همچنین وجود مشکلات متعدد در اداره و رهبری کشورهای بزرگ آن زمان، نتوانست او را لحظه ای از یاد خدا غافل سازد.


هو البکّاء فی المحراب لیلاً هو الضحاک اذا اشتد الضراب۴
«او در محراب عبادت به شدت گریان و در شدت جنگ بسیار خندان بود.»
امام علی علیه السلام در
ایمان، تقوا، اخلاص و بندگی منحصر به فرد بود، لذا وقتی در برابر حضرت حق تعالی می ایستاد، چشمش دیگر نمی دید، گوشش نمی شنید، دنیا با تمام وجود از خاطرش محو می شد و تنها خدا را می دید و بس.
او عاشق و دلداده بود، و عشق و شوق خدا را عبادت می کرد؛ زیرا عبادت او برای رفع تکلیف نبود؛ بلکه او محب حقیقی بود و جز جمال دلربای حقیقت چیزی در نظرش جلوه گر نمی شد.
مردی به نام «ذِعْلِب» عرض کرد: یا امیر المؤمنین! آیا پروردگارت را دیده ای؟ آن حضرت فرمود: «وَیْلَکَ مَا کُنْتُ أَعْبُدُ رَبّاً لَمْ أَرَهُ قَالَ وَ کَیْفَ رَأَیْتَهُ قَالَ وَیْلَکَ لَا تُدْرِکُهُ الْعُیُونُ فِی مُشَاهَدَهِ الْأَبْصَارِ وَ لَکِنْ رَأَتْهُ الْقُلُوبُ بِحَقَائِقِ الْإِیمَانِ؛۵ وای بر تو! دیده های ظاهر او را نتواند دید؛ ولی دیده های دل به وسیله حقایق ایمان او را مشاهده می کنند.»


به چشم ظاهر اگر رخصت تماشا نیست                        نه بسته است کسی شاهراه دلها را
وجود مولی الموحدین امیر المؤمنین علی علیه السلام خدا را تمام وجود درک کرده بود که پس از رسول اکرم صلی الله علیه و آله جایگاه شاگرد اولی کلاس بندنگی را به نام خود ثبت کرد و فرمود: «مَا عَبَدْتُکَ خَوْفاً مِنْ نَارِکَ وَ لَا شَوْقاً إِلَى جَنَّتِکَ وَ لَکِنْ رَأیْتُکَ أهْلاً لِلْعِبَادَهِ فَعَبَدْتُکَ؛۶ عبادت نکردم تو را به جهت خوف از آتش و نه به خاطر طمع بهشت تو، ولیکن تو را سزاواز پرستش و اطاعت یافتم، پس عبادتت کردم.»
ز بارگاه قدس حق، یک نفس او کنار نیست
علی است عاشق خدا، بندگیش شعار نیست
عبادت حضرت علی علیه السلام به این جهان مادی منحصر نیست. ایشان به مردم می فرمود: «آیا اقرار می کنید که پسر عمویم پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: من و اهل بیتم نوری بودیم که چهارده هزار سال قبل از آنکه خداوند آدم را خلق کند، در پیشگاه پروردگار مشغول عبادت بودیم. وقتی خداوند آدم را خلق کرد، آن نور را در صلب او قرار داد و او را به زمین فرستاد.»۷
«ابن ابی عیاش» از «سلیم بن قیس» نقل کند که گفت: به ابوذر گفتم: خدای بیامرزدت! شگفت انگیزترین سخنانی را که از رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره علی بن ابی طالب علیه السلام شنیده ای، برایم تعریف کن. گفت: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله می فرماید: پیرامون عرش نود هزار فرشته اند که تسبیح و عبادتی جز فرمانبری از علی بن ابی طالب علیه السلام و بیزاری از دشمنانش و طلب آمرزش برای پیروانش ندارند. گفتم: خدای بیامرزدت! جز این. گفت: شنیدم که می فرمود: خداوند جبرئیل، میکائیل و اسرافیل را به اطاعت از علی علیه السلام و بیزاری از دشمنانش و آمرزش برای پیروانش مخصوص گردانیده است. گفتم: خدای بیامرزدت! جز این. گفت: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله می فرمود: خداوند هماره در هر امتی که پیامبری مرسل داشته، بر آنان به حقانیت علی علیه السلام احتجاج می کند، هر کدامشان که علی شناس تر باشند، بزرگ ترین مقام را نزد خداوند دارند. گفتم: جز این. گفت: از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که: اگر من و علی نبودیم، خداوند شناخته نمی شد. اگر من و علی نبودیم خداوند عبادت نمی شد. اگر من و علی نبودیم، ثواب و عقابی نبود. میان خدا و علی پرده و پوششی در کا
ر نیست.»۸


علی ای همای رحمت، تـو چه آیتـی خدا را                    که به ما سوی فکندی همه سایه هما را


دل اگر خدا شنـاسی همـه در رخ علـی بیـن                  به علی شناختم من به خدا قسم خدا را


نه خدا تونانمش خواند نه بشر توانمش خواند                  متحیّـرم چه نامـم شه ملـک لا فتی را


پیامبر رحمت صلی الله علیه و آله درباره اوج ایمان و عرفان حضرت علی علیه السلام می فرماید: «لَوْ أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وُضِعَتْ فِی کِفَّهٍ وَ وُضِعَ إِیمَانُ عَلِیٍّ علیه السلام فِی کِفَّهٍ لَرَجَحَ إِیمَانُ عَلِیٍّ؛۹ اگر آسمانها و زمین در یک کفه ترازو و ایمان عی در کفه دیگر گذاشته شوند، به طور حتم ایمان علی بر آنها فزونی می کند.»


حضرت علی علیه السلام برای رفع تکلیف عبادت نمی کرد، و نمازهای پنجگانه، زکات، روزه، حجّ و جهاد را به زیباترین وجه بجا می آورد و حالاتش در عبادت از خشوع و خوف خدا بسیار عجیب بود و جز پیامبر خدا صلی الله علیه و آله کسی همتای او نبود، تا آنجا که فرمود: «نشستن در مسجد، نزد من دوست داشتنی تر از بهشت است؛ چرا که لذّت بودن در بهشت برای رضایت نفس است؛ ولی نشستن در مسجد برای کسب رضایت خدا است.»۱۰


هر چند بیان تمام خصوصیات عبادات امام علی علیه السلام امری محال است؛ اما به قدر بضاعت به ذکر مواردی از آن می پردازیم:


عبادتهای شبانه
امام علی علیه السلام ویژگیهای منحصر به فردی دارد؛ زیرا صفات و کمالات متباین و متضاد را در خود جمع کرد. صفاتی مانند: حکومت و تواضع، خوف و خشیت و شجاعت، ثروت و زهد، قدرت و صبر، غضب و حلم و…. او روزها را روزه داشت و با آن همه مجاهدتها، شبها را به عبادت مشغول بود.۱۱


«ابو درداء» که یکی از اصحاب پیغمبر صلی الله علیه و آله است، می گوید: در شب تاریکی از نخلستانی عبور می کردم. نجوای کسی را شنیدم که با خدا مناجات می کرد. چون نزدیک شدم، دیدم علی علیه السلام است. خود را پشت درخت مخفی کردم و دیدم که او با خوف و خشیت تمام و با آهنگ حزین مناجات می کند و از خوف آتش سوزان جهنم گریه می نماید و به خدا پناه برده، طلف عفو و بخشش می کند. آنقدر گریه کرد که بی حس و حرکت بر زمین افتاد! گفتم شاید خوابش برده است، نزدیکش رفتم، چون چوب خشکی افتاده بود. او را تکان دادم، حرکت نکرد. گفتم: حتماً از دنیا رفته است. شتابان به منزلش رفتم و خبر مرگ او را به حضرت زهرا علیها السلام رساندم. ایشان فرمود: مگر او را چگونه دیدی؟ من شرح ما وقع را گفتم. حضرت علیها السلام فرمود: او نمرده؛ بلکه از خوف خدا غش کرده است.»۱۲


ز نخلستان بگوش آید طنینی& lt;/SPAN>              صدای جان فزا و دلنشینی


علی دارد مناجات شبانه                  ندای آتشین و عاشقانه


به روز واقعه ضرّاب میدان                  به نخلستان بود گریان و نالان


در آنجا چون نهنگ بحر تقدیر              در اینجا آتشین آهش جهان گیر


گهی انبان زاد و توشه بر دوش           یتیمان را نمی کردی فراموش


ز تاریکی به شب پوشیده رخسار        سراغ کودکان رفتی پدروار


همان آن دستی که خیبر می گشودی ینیمان را نوازش می نمودی


بسی از دهر دون پرور غمین بود</SPAN&gt ;         شرار آه او بس آتشین بود



نمازهای امام علی علیه السلام


نخستین مردی که با رسول حق صلی الله علیه و آله به نماز ایستاد، حضرت علی علیه ال
سلام بود؛ چرا که رسول مکرم اسلامی روز دوشنبه به پیامبری مبعوث شد و روز سه شنبه امیر مؤمنان علیه السلام به او ایمان آورد.
مگر حضرت علی علیه السلام در غار حرا هنگام بعثت همراه رسول خدا صلی الله علیه و آله نبود؟ پس چطور روز بعد به او ایمان آورده است؟
امام صادق علیه السلام می فرماید: «إِنَّ عَلِیّاً علیه السلام فِی آخِرِ عُمُرِهِ کَانَ یُصَلِّی فِی کُلِّ یَوْمٍ وَ لَیْلَهٍ أَلْفَ رَکْعَهٍ؛۱۳ علی علیه السلام در آخر عمرش در هر روز و شب هزار رکعت نماز می خواند.» و خود می فرماید: «مَا تَرَکْتُ صَلَاهَ اللَّیْلِ مُنْذُ سَمِعْتُ قَوْلَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله صَلَاهُ اللَّیْلِ نُورٌ؛۱۴ از زمانی که از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که نماز شب نور است، نماز شب را ترک نکردم.»
«جبران خلیل جبران»، فیلسوف و شاعر نامدار مسیحی عرب می گوید: «به عقیده من، پسر ابو طالب اولین قدیسی است که با روح کلی ملازم شده و با او همنشینیها داشته است. آهنگهای ابدیت را از روح کلّی شنیده و در گوش قومی که از این گونه نغمه ها نشنیده بودند، منعکس ساخته، هر کس از او خوشش می آید، بر فطرت توحید است و هر که با او دشمن است، از بنای جاهلیت. پسر ابو طالب، شهید راه عظمت خوئد شد. او در حالتی از دنیا رفت که نماز را بر زبان داشت و قلبش از شوق لقای پروردگار سرشار بود. اعراب حقیقت مقام و موقعیت او را نشناختند، تا زمانی که مردانی از ایران ظهور کردند و گوهر و سنگریزه را تشخیص دادند.»۱۵
همه خواهند تو را، مُسلم و ترسا و یهود


راستی بر سر کوی تو عجب غوغایی است


همچنان «فؤاد جرداق مسیحی» می گوید: «هر گاه دشواریهای زندگی به من روی می آورد و از رنج روزگار آزرده می شوم، به آستان علی علیه السلام پناه می برم؛ زیرا او پناهگاه هر ماتمی است.»۱۶


انس امام علی علیه السلام با نماز، حتی در میدان جنگ نیز کمرنگ نمی شود. روزی در جنگ صفین مشغول نبرد بود و میان دو جناح درگیر، منتظر زوال خورشید بود تا نماز را بخواند، ابن عباس عرضه داشت: یا علی! چرا ایستاده ای (و نمی جنگی)؟ فرمود: منتظر دخول وقتم تا نماز بخوانیم! ابن عباس گفت: آیا اکنون وقت این حرفها است، در حالی که ما به کار جنگ مشغولیم؟ امام فرمود: برای چه چیز می جنگیم؟ مگر نه اینکه جنگ ما برای نماز است؟»۱۷


کدام عابدی جز علی علیه السلام سراغ دارید که این چنین عاشقانه در معبود ذوب شده باشد که محراب و میدان نمی شناسد؟
کدام عارفی جز امیر بیان علیه السلام می تواند بگوید: «لَوْ کُشِفَ الْغِطَاءُ مَا ازْدَدْتُ یَقِیناً؛۱۸ اگر تمام حجابهای عالم برداشته شود، ذره ای به یقین او افزوده نمی شود.»
او عابدترین مردم پس از پیامبر صلی الله علیه و آله است و مردم نماز شب، تهجّد، دعا و طرز راز و نیاز با خدا را از او آموخته اند، چنانکه در گرما گرم نبرد سفین ـ که تیر از هر سو مانند باران می بارید و در اطراف امام علیه السلام فرود می آمد ـ از خدای خویش غافل نشد و عادت همیشگی و عبادت را رها نکرد و هنگامی که به خدا توجّه پیدا می کرد، با تمام وجود به سوی او می رفت و از جهان ماده و آنچه در آن است می برید تا جایی که درد را احساس نمی کرد؛ زیرا وقتی می خواستند تیر را از بدن مبارکش بیرون بکشند، منتظر ماندند تا به نماز بایستد و چون مشغول نماز شد و به سوی خدا روی آورد، تیر را بیرون کشیدند و حضرت چیزی احساس نکرد.۱۹


قرائت و تفسیر قرآن
اوّلین۲۰ مؤلّف علوم قرآنی در اسلام امیرالمؤمنین علیه السلام است که با املای پیامبر صلی الله علیه و آله معارف اسلام و تفسیر قرآن ر
ا می نوشت که به نام «کتاب علی علیه السلام» معروف گشت.


در زمانی که حضرت خانه نشین شدند، روزی ابوبکر کسی را سراغ حضر فرستاد تا بیرون آمده و بیعت کند، امام علی علیه السلام جوئاب فرستاد: «من مشغول هستم و با خود قسم یاد کرده ام که عبا بر دوش نیندازم، جز برای نماز، تا آنکه قرآن را تنظیم و جمع آوری نمایم.»۲۱


«ابی مالک» از «ابن عبّاس» نقل می کند: «عبد الرحمن بن عوف» چند تن از اصحاب رسول الله صلی الله علیه و آله را به نماز جماعت دعوت کرد. چون جمع شدند، امام علی علیه السلام را امام جما
عت خویش قرار دادند؛ زیرا آن حضرت قرآن را بهتر از دیگران قرائت می کرد. «ابن فضیل» می گوید: «مَا رَاَیْتُ اَحَداً اَقْرَاُ مِنْ عَلِیّ علیه السلام ؛۲۲ احدی را قاری تر از علی بن ابی طالب علیه السلام ندیدم.» یعنی هیچ کس را ندیدیم قرآن را بهتر از علی علیه السلام تلاوت کند.
«عمر بن خطاب» همیشه می گفت: «اَعْلَمُنَا بِالْقَضَاءِ وَ اَقْرَؤُنَا لِلْقُرْآنِ عَلِیُّ بْنُ اَبِی طَالبٍ علیه السلام ؛۲۳ داناترین فرد به علم قضاوت و قاری ترین شخص به قرآن علی بن ابی طالب علیه السلام است.»


روزه
در روایات آمده است که امام علیه السلام پس از فراغت از جهاد، به آموزش و قضاوت در میان مردم می پرداخت و پس از آن به کار در مزرعه اشتغال داشت و در همان حال به ذکر خدا مشغول بود.۲۴</SPAN& gt;
امیر المؤمنین علی علیه السلام به ابوذر فرمود: «یَا اَبَاذَر! ألْزِمْ قَلْبَکَ الْفِکْرَ وَ لِسَانَکَ الذِّکْرَ وَ جَسَدَکَ الْعِبَادَهَ وَ عَیْنَیْکَ الْبُکَاءَ مِنْ خَشْیَهِ اللهِ وَ لَا تَهْتَمَّ بِرِزْقِ غَدٍ وَ ألْزِمِ الْمَسَاجِدَ عُمَّارَهَا هُمْ أهْلُ اللهِ وَ خَاصَتِهِ قُرَّاءُ کِتَابِهِ الْعَامِلُونَ بِهِ؛۲۵ قلب خود را از فکر جدا مکن و زبان خود را دائماً به ذکر مشغول بدار و بدن خود را به عبادت بگمار و دو چشم خود را به گریه از خوف خدا عادت بده، و در غم روزی فردا مباش، از مساجد جدا مشو، به درستی که تعمیر کنندگان مساجد اهل الله می باشند، و کسانی به مساجد اختصاص دارند که قرآن می خوانند و به آن عمل می کنند.»
ادامه دارد…


http://zitova.ir

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید