ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

عبادتهای حضرت علی علیه السلام-۲

مطیع و جان نثار پیامبر صلی الله علیه و آله
حضرت علی علیه السلام می فرماید: «أنَا مِن رَسوُلِ اللهِ صلی الله علیه و آله کَالعَضُدِ مِن المَنکَبِ وَ کَالذَّرَاعِ مِنَ العَضُدّ…؛۲۶ نسبت من با رسول خدا صلی الله علیه و آله مانند بازو نسبت به شانه و دست به بازوان است. «لَقَدْ کُنْتُ أَتَّبِعُهُ اتِّبَاعَ الْفَصِیلِ أَثَرَ أُمِّه ؛ من مانند بچه شتری که دنبال مادرش می دود، مطیع رسول خدا بودم.»
ام کلثوم، دختر امیر المؤمنین علیه السلام می گوید: در شب نوزدهم ماه رمضان دو قرص نان جو، یک کاسه شیر و مقداری نمک برای افطار خدمت پدرم آوردم. وقتی نمازش را به اتمام رساند، برای افطار آماده شد. هنگامی که نگاهش به غذا افتاد، به فکر فرو رفت. آنگاه سرش را تکان داد و با صدای بلند گریست و فرمود: عزیزم! برای افطار پدرت دو نوع خورشت (شیر و نمک)، آن هم در یک سفره آماده ساخته ای؟ تو با این
عمل می خواهی فردای قیامت برای حساب در محضر خداوند بیش تر بایستم؟ من تصمیم دارم همیشه دنباله رو برادر و پسر عمویم رسول خدا صلی الله علیه و آله باشم.۲۷
فداکاری حضرت برای نجات جان پیامبر صلی الله علیه و آله در «لیله المبیت» از بزرگترین عبادتها است. چهل مرد از قبایل مختلف برای خاموش کردن نور هدایت، نیمه شب به خانه وحی یورش بردند؛ اما با چهره نورانی امیر المؤمنین علیه السلام روبه رو شدند که در بستر پسر عمّ خود، برای نجات جان نادی توحید خوابیده بود. خداوند از این جانفشانی حضرت اینگونه ستایش می کند: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْری نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ»؛۲۸ «در بین مردم کسانی هستند که در راه رضای خدا از جان خویش می گذرند و خدا دوستدار چنین بندگانی است.»


جنگ و جهاد
زمانی که امام علی علیه السلام با نامردان مردنما و دارندگان رؤیاهای کودکانه سخن می گوید، شجاعت خود را به رخ کسانی می کشد که آرزوی دیدن آنها را ندارد: «وَ هَلْ أَحَدٌ مِنْهُمْ أ
َشَدُّ لَهَا مِرَاساً وَ أَقْدَمُ فِیهَا مَقَاماً مِنِّی لَقَدْ نَهَضْتُ فِیهَا وَ مَا بَلَغْتُ الْعِشْرِینَ وَ هَا أَنَا قَدْ ذَرَّفْتُ عَلَى السِّتِّینَ وَ لَکِنْ لَا رَأْیَ لِمَنْ لَا یُطَاعُ؛۲۹ کدام یک از آنان بیش تر از من در میدان جنگ بوده و بیش تر از من نبرد را آزموده است؟ هنوز بیست سال نداشتم که پا در معرکه گذاشتم و اکنون سالیان عمرم از شصت فزون است؛ ولیکن رأی تدبیر ندارد کسی که فرمانش را نمی برند و پیروی از احکامش نمی نمایند.»
هنگامی که رسول خدا صلی الله علیه و آله به پیامبری مبعوث شدند هشتاد و دو جنگ برای ایشان پیش آمد که بنا به نقل مورخان، امیر المؤمنین علیه السلام در اکثر آنها فرمانده بود و همچون قهرمانی دلاور شرکت داشت که به عنوان نمونه به مواردی اشاره می گردد:
۱. جنگ بدر: یکی از جنگهای سرنوشت ساز برای مسلمانان بود که ۷۰ تن کشته و ۷۰ تن اسیر شدند. بسیاری از مقتولین به دست امام علیه السلام کشته شدند.۳۰
۲. در جنگ احد شایعه کردند که رسول خدا صلی الله علیه و آله کشته شد، اکثریت مسلمانان فرار کردند. فرار عثمان قطعی است و عمر و ابوبکر نیز خود اعتراف کرده اند. امام علی علیه السلام فرمود: «هنگامی که قریش بر ما حمله کردند، انصار و مهاجرین راه خانه خود را گرفتند. من با وجود هفتاد زخم، از پیامبر صلی الله علیه و آله دفاع کردم.»۳۱
۳. در جنگ خیبر، امام علی علیه السلام بود که پس از کشتن مرحب یهودی و برادرش، درِ خیبر را از جا درآور
د و دشمن را شکست داد و بدین گونه اسلام را از شرّ انسانهای کینه توز نجات داد.
آن قلعه گشایی که در قلعه خیبر برکند به یک حمله و بگشود، علی بود
۴. «ابن ابی الحدید» در «شرح نهج البلاغه» می نویسد: «شخصی از استادم «ابو هذیل» پرسید: آیا علی علیه السلام نزد خدا افضل است یا ابوبکر؟ شنیدم که گفت: به خدا سوگند! اگر فقط مبارزه علی علیه السلام با «عمرو بن عبدود» در روز خندق با اعمال مهاجرین و ا نصار و تمام عبادتهای آنان معادله و موازنه گردد، آن مبارزه سنگین تر و برتر از تمام آنها می شود، چه رسد به ابوبکر تنها.»۳۲
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در روز جنگ خندق فرمود: «ضَربَهُ عَلیٍ یَومُ الخَندَقِ أَفضَلُ مِن عِبَادَهِ الثِّقلَینِ؛۳۳ ضربت علی علیه السلام از عبادت امتم تا روز قیامت بالاتر است.»
آن شیر دلاور که برای طمع نفس            بر خوانِ جهان پنجه نیالود، علی بود


کمک به ضعفا و فقرا
علامه مجلسی رحمه الله می گوید: صبحگاهی رسول خدا صلی الله علیه و آله به مسجد آمد و مسجد از جمعیت پر بود، پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: امروز کدامین شما برای رضای خدا از مال خود انفاق کرده است؟ همه ساکت ماندند، فقط امام علی علیه السلام عرض کرد: من از خانه بیرون آمدم و دیناری داشتم که می خواستم با آن مقداری آرد بخرم، «مقداد بن اسود» را دیدم و چون اثر گرسنگی را در چهره او مشاهده کردم، دینار خود را به او دادم. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: رحمت خدا بر تو واجب شد.
مرد دیگری برخاست و گفت: من امروز بیش از علی علیه السلام انفاق کرده ام. مخارج سفر مرد و زنی را که قصد سفر داشتند و خرجی نداشتند، هزار درهم پرداختم. پیامبر صلی الله علیه و آله ساکت ماند. حاضران گفتند: ای رسول خدا! چرا به علی علیه السلام فرمودی: رحمت خدا بر تو واجب شد و به این مرد با آنکه بیش تر صدقه داده بود، نفرمودید؟ رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: مگر ندیده اید که گاه پادشاهی خادم خود را که هدیه ناچیزی برایش آورده مقام و موقعیتی نیکو می بخشد و از سوی خادم دیگرش هدیه بزرگی آورده می شود؛ ولی آن را پس می دهد و فرستنده را به چیزی نمی گیرد؟ گفتند: چرا، فرمود: در این مورد نیز همچنین است. رفیق شما (علی) دیناری را در حال طاعت و انقیاد خدا و رفع نیاز فقیری مؤمن بخشید؛ ولی آن رفیق دیگرتان آنچه داد، همه را برای معاندت و دشمنی با برادر رسول خدا داد و می خواست بر علی بن ابی طالب برتری جوید. خداوند نیز عمل او را تباه ساخت و آن را وبال گردن او گردانید. آگاه باشید! اگر با این نیت از فرش تا عرش و سیم و زر به صدقه می داد، جز دوری از رحمت خدا و نزدیکی به خشم او و در آمدن در قهر الهی برای خود نمی افزود.»
فرزند بزرگ روزگـارسـت علی                با مردم رنج دیده یارست علی
بر صفحه روزگار اگر خیره شوی             مفهوم نمود کردگارست علی۳۴
روزی برای پیامبر خدا صلی الله علیه و آله دو شتر بزرگ آوردند. حضرت به اصحاب فرمود: آیا در میان شما کسی هست که دو رکعت نماز بخواند و در آن هیچ گونه فکر دنیا به خود راه ندهد، تا یکی از این دو شتر را به او بدهم؟ این فرمایش را چند بار تکرار فرمود؛ اما کسی از اصحاب پاسخ نداد. امیر المؤمنین علیه السلام به پا خاست و عرض کرد: یا رسول الله! من می توانم آن دو رکعت نماز را بخوانم. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: بسیار خوب. به جای آور! امیر المؤمنین علیه السلام مشغول نماز شد، هنگامی که سلام نماز را داد، جبرئیل نازل شد، عرض کرد: خداوند می فرماید: یکی از شترها را به علی بده!
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: شرط من این بود که هنگام نماز اندیشه ای از امور دنیا را به خود راه ندهد. علی در تشهد نشسته بود، فکر کرد کدام یک از شترها را بگیرد.
جبرئیل گفت: خداوند می فرماید: هدف علی علیه السلام این بود که کدام شتر چاق تر است، آن را بگیرد، بکشد و به فقرا بدهد، پس اندیشه اش برای خدا بود، نه برای خودش و نه برای دنیا. آنگاه پیامبر صلی الله علیه و آله به خاطر تشکر از حضرت علی علیه السلام هر دو شتر را به او داد.»۳۵
امیر المؤمنین علی علیه السلام در زمانها و مکانهای مختلف شیوه عبادت کردن را به مردم آموخته است. لحظاتی در پای درس حضرت در کلاس بندگی زانو می زنیم و از سرچشمه معرفت الهی، جرعه ای می نوشیم.


1. میانه روی در خوردن:
بدون تردید پرخوری مانع شب زنده داری و بپا خاستن برای عبادت شبانه می شود و دشمن بزرگ سلامت است. لذا امام علی علیه السلام فرمود: بر شما باد به میانه روی در خوراکیها، که هم از اسراف بدور است، و هم برای سلامتی بدن مناسب تر، و هم برای عبادت بهتر.۳۶


2. معرفت به خدا:
امام علی علیه السلام فرمود: در جان خود شناخت خدایی را که می پرستید جای دهید، تا حرکتی که برای عبادت انجام می دهید، از روی شناخت باشد و سودمند؛۳۷ زیرا «لَا خَیْرَ فِی عِبَادَهٍ لَیْسَ فِیهَا تَفَقُّهٌ؛۳۸ در عبادتی که آگاهانه نباشد، خیر نیست.»
و گاهی ایشان اعلام خطر می کردند که: «مَنْ عَبَدَ اللهَ بِغَیْرِ عِلْمٍ کَفَرَ مِنْ حَیْثُ لَا یَعْلَم ؛۳۹ هر کس بدون آگاهی و معرفت خدا را عبادت کند، از جایی که خود نمی داند سر از کفر در می آورد.» مصداق بارز این حدیث در تاریخ اسلام، خوارج هستند. شیخ صدوق می نویسد: کسانی که از کثرت سجده و عبادت پیشانیشان پینه داشت و از فرط احتیاط بی جا امیر المؤمنین علیه السلام را تکفیر کردند، از دانه خرمای پوسیده زیر نخل احتراز می کردند و «خباب بن ارت» صحابه پیغمبر را سر می بریدند و شکم زن آبستنش را می دریدند.۴۰
و در جای دیگر فرمودند: «سَکِّنُوا فِی أَنْفُسِکُمْ مَعْرِفَهَ مَا تَعْبُدُونَ حَتَّى یَنْفَعَکُمْ مَا تُحَرِّکُونَ مِنَ الْجَوَارِحِ بِعِبَادَهِ مَنْ تَعْرِفُونَ؛۴۱ معرفت و شناخت آن کس را که می پرستید، در جان خود جای دهید تا حرکتهای بدنی که برای عبادت معبود شناخته شده خویش تحمل می کنید، شما را سود رساند.»


3. عبادت با خشوع و تواضع:
حضرت علی علیه السلام قلب پاک و خشوع را لازمه عبادت می داند. ایشان می فرماید: «یَا کُمَیْلُ لَیْسَ الشَّأْنُ أَنْ تُصَلِّیَ وَ تَصُومَ وَ تَتَصَدَّقَ [إِنَّمَا] الشَّأْنُ أَنْ تَکُونَ الصَّلَاهُ فُعِلَتْ بِقَلْبٍ تَقِیٍّ وَ عَمَلٍ عِنْدَ اللَّهِ مَرْضِیٍّ وَ خُشُوعٍ سَوِیٍّ وَ إِبْقَاءٍ لِلْجِدِّ فِیهَا الْوَصِیَّهَ؛۴۲ ای کمیل! مقام این نیست که نماز گذاری و روزه بگیری و صدقه دهی، مقام آن است که نماز همراه قلب پاک انجام شود و مورد پسند الهی بوده، همراه با خشوع متعادل، و دوام جدّیت باشد.»


4. عبادت خالصانه:
فرمود: «الْعِبَادَهُ الْخَالِصَهُ أنْ لَا یَرْجُوَ الرَّجُلُ إِلَّا رَبَّهُ وَ لَا یَخَافُ إِلَّا ذَنْبَهُ؛۴۳ عبادت خالص آن است که آدمی فقط به پروردگارش امید داشته باشد و جز از گناهش نترسد.»


5. ذکر:
امام علی علیه السلام فرمودند: مؤمن وقت خویش را سه بخش می کند: بخشی که در آن با پروردگار خویش مناجات (و او را عبادت) می کند، بخشی که در آن به دنبال تأمین معاش خویش رود و بخشی که به خلوت (و استراحت) پردازد، تا از آنچه حلال و زیبنده است، لذّت ببرد.»۴۴


6. قرآن:
مردی از حضرت علی علیه السلام درباره شب زنده داری با قرائت قرآن پرسید، حضرت فرمود: مژده باد هر که ده یک از شب خود را برای رضای خدا نماز بخواند، خدای عزّ و جلّ به فرشتگانش فرماید: برای این بنده من به شماره آنچه در نیل از برگ و درخت روید و به شماره هر نی و خوط و چراگاه ثواب نویسند.»۴۵


 فهرست منابع
ـ قرآن کریم
۱. ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبه الله، شرح نهج البلاغه، مکتبه آیه الله المرعشی النجفی، قم، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
۲. ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین، عوالی اللئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه، دار سید الشهداء للنشر، قم، چاپ اول، ۱۴۰۵ ق.
۳. ابن بابویه، محمد بن علی، الامالی (للصدوق)، کتابچی، تهران، چاپ ششم، ۱۳۷۶ش.
۴. ـــــــــــــــــ، الامالی (للصدوق)، ترجمه: کمره ای، محمد باقر، ۱ جلد، کتابچی، تهران، چاپ ششم، ۱۳۷۶ ش.
۵. ابن بابویه، محمد بن علی، الخصال، جامعه مدرسین، قم، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
۶. ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب علیهم السلام (لا
بن شهر آشوب)، علامه، قم، چاپ اول، ۱۳۷۹ ق.
۷. تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم (مجموعه من کلمات و حکم الامام علی علیه السلام )، دار الکتاب الاسلامی، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
۸. حسکانی، عبید الله بن عبد الله، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ۲ جلد، التابعه لوزاره الثقافه و الارشاد الاسلامی، مجمع احیاء الثقافه الاسلامیه، تهران، چ اول، ۱۴۱۱ق.
۹. حکیمی، محمدرضا و حکیمی، محمد و حکیمی، علی ـ آرام، احمد، الحیاه، ترجمه احمد آرام، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۰ ش.
۱۰. دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب الی الصواب (للدیلمی)، الشریف الرضی، قم، چاپ اول، ۱۴۱۲ ق.
۱۱. ـــــــــــــــــ، أعلام الدین فی صفات المؤمنین، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، چاپ اول، ۱۴۰۸ ق.
۱۲. سید علی میرشریفی، درسنامه آشنایی با تاریخ اسلام، پیام آور رحمت، نشر مشعر، تهران، چاپ ۱، بهار ۱۳۸۹.
۱۳. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، چاپ اول، ۱۴۰۹ ق.
۱۴. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج علی أهل اللجاج (للطبرسی)، نشر مرتضی، مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۳ ق.
۱۵. کراجکی، محمد بن علی، الرساله العلویه فی فضل أمیر المؤمنین علیه السلام علی سائر البریّه سوی رسول الله صلی الله علیه و آله، دلیل ما ـ ایران، قم، چاپ اول، ۱۴۲۷ ق.
۱۶. کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی، دار الحدیث، قم، چاپ اول، ۱۴۲۹ ق.
۱۷. ـــــــــــــــــ، الکافی، دار الکتب الاسلامیه، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق.
۱۸. مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، بحار الانوار الجامعه لدرر أخبار الائمه الاطهار علیهم السلام، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق.
۱۹. معصومی، رضا، در خلوت علی علیه السلام، حافظ نوین، تهران، چاپ سوم، ۱۳۷۶ش.
۲۰. هاشمی خویی، میرزا حبیب الله، حسن زاده آملی، حسن و کمره ای، محمد باقر، منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه و تکمله منهاج البراعه (خویی)، مکتبه الاسلامیه، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۰ ق.
۲۱. هلالی، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، الهادی، قم، چاپ اول، ۱۴۰۵ق.
 


پی نوشت:


1) منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، خویی، ج ۲، ص ۴۰۹.
۲) حجر / ۹۹.
۳) شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج ۱، ص ۲۷؛ بحار الأنوار، ج ۴۱، ص ۱۴۸.
۴) الرساله العلویه فی فضل أمیر المؤمنین علیه السلام علی سائر البریه، محمد بن علی کراجکی، المقدمه، ص ۱۴.
۵) الکافی، (ط. الاسلامیه)، شیخ کلینی، ج ۱، ص ۹۸.
۶) عوالی اللئالی، العزیزیه فی الأحادیث الدینیه، ابن ابی الجمهور، مقدمه، ج ۱، ص ۲۰.
۷)اسرار آل محمد علیهم السلام، سلیم بن قیس هلالی، ص ۲۸۷.
۸) همان.
۹) مستدرک الوسائل، ج ۱۵، ص ۳۳۹، ح ۱۹.
۱۰) ارشاد القلوب، دیلمی، ج ۲، ص ۲۱۸.
۱۱) همان.
۱۲) امالی، شیخ صدوق، ص ۷۹.
۱۳) الکافی، شیخ کلینی، ج ۷، ص ۶۱۵.
۱۴) مناقب آل ابی طالب، ابن شهر آشوب، ج ۲، ص ۱۲۳.
۱۵) در خلوت علی، رضا معصومی، ص ۲۸.
۱۶) همان.
۱۷) وسائل الشیعه: حر عاملی، ج ۴، ص ۲۴۶.
۱۸) غرر الحکم و دررالکلم،‌ تمیم آمدی، ص ۵۶۶.
۱۹) ارشاد القلوب، دیلمی، ج ۲، ص ۲۱۸.
۲۰) اسرار آل محمد علیهم السلام، ترجمه کتاب سلیم، ص ۵۲.
۲۱) کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ج ۲، ص ۵۱۸.
۲۲) شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، حسکانی، ج ۱، ص ۳۲.
۲۳) همان، ج ۱، ص ۱۸.
۲۴) ارشاد القلوب، دیلمی، ج ۲، ص ۲۱۹.
۲۵) همان، ج ۱، ص ۷۷.
۲۶) شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج ۲۰، ص ۳۱۶.
۲۷) بحار الانوار، علامه مجلسی، ج ۴۲، ص ۲۷۶.
۲۸) بقره / ۲۰۷.
۲۹) الکافی، شیخ کلینی، ج ۵، ص ۶.
۳۰) درسنامه آشنایی با تاریخ اسلام، سید علی میرشریفی، ج ۱، ص ۲۳۱.
۳۱) الخصال، شیخ صدوق، ج ۲،‌ص ۳۶۸.
۳۲) شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج ۱۹، ص ۶۰.
۳۳) الاحتجاج علی اهل اللحاج، طبرسی، ج ۱، ص ۱۲۲.
۳۴) در خلوت علی علیه السلام، رضا معصومی، ص ۵۴۰.
۳۵) شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، عبد الله حسکانی، ج ۲، ص ۲۶۷.
۳۶) الحیاه، ترجمه احمد آرام، ج ۴، ص ۳۵۳.
۳۷) همان، ج ۲، ص ۵۱۴.
۳۸) وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج ۶، ص ۱۷۳.
۳۹) اعلام الدین فی صفات المؤمنین، دیلمی، ص ۹۶.
۴۰) الخصال، شیخ صدوق، ترجمه کمره‌ای، ج ۱، ص ۱۰۰.
& lt;SPAN style=”COLOR: windowtext; TEXT-DECORATION: none; text-underline: none”>41)
بحار الانوار، علامه مجلسی، ج ۷۵، ص ۶۳.
۴۲) مستدرک الوسائل، ج ۴، ص ۹۴، ح ۲.
۴۳) غرر الحکم و درر الکلم، تمیم آمدی، ص ۱۲۲.
۴۴) الحیاه، ترجمه احمد آرام، ج ۵، ص ۴۵۸.
۴۵) امالی صدوق، ترجمه کمره‌ای، ص ۲۹۲.



منبع: ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره۱۵۵.


http://zitova.ir

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید