ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

نظر اسلام راجع به ثروت‏ چیست؟

ممکن است کسى بپندارد که اسلام اساساً ثروت را مطرود و به عنوان یک امر پلی
د و دور انداختنى مى‏شناسد، چیزى که پلید و مطرود و دور انداختنى است دیگر مقرراتى نمى‏تواند داشته باشد؛


به عبارت دیگر مکتبى که نظرش درباره یک شى‏ء معین این است که آن چیز دور افکندنى است آن مکتب نمى‏تواند مقرراتى درباره آن چیز داشته باشد، همه مقرراتش این خواهد بود که آن چیز را به وجود نیاورید، دست به آن نزنید، دست به دست نکنید، مصرف‏نکنید؛ همچنانکه درباره مشروب چنین مقرراتى آمده است: لَعَنَ اللَّهُ بایِعَها وَ مُشْتَرِیَها وَ آکِلَ ثَمَنِها وَ ساقِیَها وَ شارِبَها ….


جواب این است که اشتباه بزرگى است این اشتباه؛ در اسلام مال و ثروت هیچ وقت تحقیر نشده است، نه تولیدش، نه مبادله‏اش، نه مصرف کردنش؛ بلکه همه اینها تأکید و توصیه شده است و براى آنها شرایط و موازین مقرر شده است و هرگز ثروت از نظر اسلام دور افکندنى نیست بلکه دور افکندنش (اسراف، تبذیر، تضییع مال) حرام قطعى است.


اشتباه از آنجا ناشى شده که اسلام با هدف قرار دادن ثروت، با این که انسان فداى ثروت شود مخالف است و سخت مبارزه کرده است؛


به عبارت دیگر پول پرستى را و اینکه انسان برده پول باشد [محکوم کرده است،] به عبارت دیگر اینکه انسان پول را به خاطر خود پول و براى ذخیره کردن و اندوختن بخواهد که «الَّذینَ یَکْنِزونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّهَ وَ لا یُنْفِقونَها فى سَبیلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ الیمٍ …» «۱» که نام این حالت حرص و آز است و یا پول را فقط براى پر کردن شکم و براى عیاشى و بیکارى و ولگردى بخواهد که نام آن شهوترانى است.


در این حالت پول خواستن توأم است با دنائت و پستى و محو شخصیت انسانى در پول و فقدان هرگونه شخصیت انسانى و شرافت معنوى.نقطه مقابل، این است که انسان پول را به عنوان یک وسیله براى فعالیت و عمل و تسهیل و تولید بخواهد. در این صورت پول تابع آن هدف کلى است که انسان پول را براى آن هدف مى‏خواهد.حدیثى است از رسول اکرم: نِعْمَ الْمالُ الصّالِحُ لِلرَّجُلِ الصّالِحِ. مولوى مضمون این حدیث را به نظم آورده مى‏گوید:


 مال راگر بهر دین باشى حَمول          نِعمَ مالٌ صالحٌ خواندش رسول‏


<P style="TEXT-ALIGN: justify; LINE-HEIGHT: 200%; MARGIN: 0cm 0cm 10pt; unicode-bidi: embed; DIRECTION: rtl; mso-margin-top-alt: auto; mso-margin-bottom-alt: auto" dir=rtl class=MsoNormal align=justify&g t; آب در کشتى هلاک کشتى است      ور بود در زیر کشتى پشتى است‏


 تشبیه ثروت و انسان به دریا و کشتى از آن نظر که در یک وضع او را غرق مى‏کند و در خود محو مى‏کند و شخصیت او را محو مى‏سازد و در صورت دیگر نه تنها ضربه به شخصیت او نمى‏زند، وسیله‏اى منحصر است براى رسیدن به مقصد و تکمیل او شخصیت خود را، فوق العاده تشبیه خوبى است.


آیه کریمه «انَّ الْانْسانَ لَیَطْغى‏. أنْ ر اهُ اسْتَغْنى‏» «۲» نقش پول را در فاسد کردن شخصیت انسانى بیان مى‏کند؛ همچنین آیه کریمه «وَ
لاتُطِعْ کُلَّ حَلّافٍ مَهینٍ. هَمّازٍ مَشّاءٍ بِنَمیمٍ. مَنّاعٍ لِلْخَیْرِ مُعْتَدٍ اثیمٍ. عُتُلٍّ بَعْدَ ذلِکَ زَنیمٍ. انْ کانَ ذا مالٍ و بَنینَ. اذا تُتْلى‏ عَلَیْهِ ایاتُنا قالَ اساطیرُ الْاوَّلینَ» «۳» و آیه کریمه «زُیِّنَ لِلنّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنینَ وَالْقَناطیرِ المُقَنْطَرَهِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّهِ وَ الْخَیْلِ الْمُسَوَّمَهِ» «۴»


همان‏طور که هدف دورانداختن و ترک گفتن عملى زن و فرزند نیست، هدف دور افکندن پول و ثروت هم نیست.اسلام که پول پرستى را محکوم کرده است پول و ثروت را محکوم نکرده است، زیرا:


الف. تولید ثروت (کشاورزى، دامدارى، صنعت و غیره) توصیه شده است.


ب. مبادله ثروت یعنى تجارت و داد و ستد توصیه شده است.


ج. مصرف رساندن از نظر شخصى در حدود احتیاجات فردى خالى از هر نوع تجمل و اسراف که مفسد انسان است توصیه شده است.


د. تبذیر و اسراف و تضییع آن ممنوع است.


ه. مقررات سخت قضایى و جزایى در مورد حیف و میل‏ها و سرقتها و خیانتها وضع شده است.


و. دفاع از مال در حکم جهاد و کشته در این راه «شهید» تلقى شده است: الْمَقْتولُ دُونَ اهْلِهِ وَ مالِهِ ….


ز. براى مال بر انسان حقوقى قائل شده است.


ح. خود ثروت در کمال صراحت در قرآن کریم به عنوان «خیر» نامیده شده است: کُتِبَ عَلَیْکُمْ اذا حَضَرَ احَدَکُمُ الْمَوْتُ انْ تَرَکَ خَیْراً الْوَصِیَّهُ لِلْوالِدَیْنِ وَ الْاقْرَبینَ «۵»


پی نوشتها :    


(۱) توبه/ ۳۴


(۲) علق/ ۶ و ۷


(۳) قلم/ ۱۰- ۱۵


(۴) آل عمران/ ۱۴


(۵) بقره/ ۱۸۰


(مجموعه‏آثاراستادشهیدمطهرى، ج‏۲۰، ص: ۴۰۳)


www.nooremonji.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید