ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

توسل یا یاد خدا و اهل بیت علیهم السلام/ بخش دوم

توسّل مایه قرب انسان به خداوند است
توسل به اهل بیت عصمت‏علیهم السلام انسان را در درگاه خداوندِ بزرگ، آبرومندمى‏سازد و منشاء تقرب او در نزد پروردگار متعال مى‏شود. به همین جهت دربعضى از ادعیه و مناجات، از خداوند درخواست مى‏کنیم به خاطر توسّل به‏اهل‏بیت‏علیهم السلام ما را در درگاه خود آبرومند نموده و از مقام قربِ خود بهره‏مندفرماید.
در مناجات انجیلیّه امام سجادعلیه السلام آمده است:
اَللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَیْتِهِ الطَّاهِرینَ وَاجْعَلْنی بِحُبِّه
ِمْ یَوْمَ‏الْعَرْضِ عَلَیْکَ نَبیهاً وَمِنَ الْأَنْجاسِ وَالْأَرَجاسِ نَزیهاً وَبِالتَّوَسُّلِ بِهِمْ‏إِلَیْکَ مُقَرَّباً وَجیهاً.(۱۴)
خداوندا، درود و رحمت خود را بر محمّد وأهل‏بیت پاک او نازل فرما و مرا به‏خاطر محبّت آنان، در روز ورود بر تو، گرامى دار و از نجاستها و پلیدیها پاک‏گردان و با توسّل به آنان، در نزد خود مقرّب و آبرومند قرار ده.


توسّل باعث مستجاب شدن دعاست
پیغمبر اکرم‏صلى الله علیه وآله وسلم به امیرالمؤمنین‏علیه السلام فرمودند:
یاعَلیُّ مَنْ تَوَسَّلَ إِلَى اللَّهِ بِحُبِّکُمْ فَحَقٌّ عَلَى اللَّهِ أَنْ لایَرُدَّهُ، یا عَلیّ‏مَنْ أَحَبَّکُمْ وَتَمَسَّکَ بِکُمْ، فَقَدْ تَمَسَّکَ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقى.(۱۵)
یا على هر کس به خداوند بوسیله محبّت شما خاندان توسل جوید، پس حقّ‏است بر خدا که او را ردّ نکند. یا على هر کس شما را دوست داشته باشد و به‏شما خاندان متمسّک شود، به ریسمان محکم چنگ زده است.


مسائل اعتقادى در توسّل
کسى که متوسّل به خاندان وحى مى‏شود، در حقیقت ناخودآگاه ایمان خودرا به یک سرى مسائل اعتقادى مهمّ اظهار و تقویت مى‏نماید.
۱- عقیده به حیات اهل بیت‏علیهم السلام پس از رحلت و درگذشت آنان از جهان‏فانى. خداوند کریم مى‏فرماید:
«وَلاتَحْسَبَنَّ الَّذینَ قُتِلوُا فی سَبیلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ‏یُرْزَقوُنَ»(۱۶)
آنان را که در راه خدا کشته شده‏اند، مرده نپندارید، بلکه آنان زنده هستند، درنزد پروردگارشان روزى داده مى‏شوند.
۲- عقیده به علم و آگاهى معصومین‏علیهم السلام و اعتقاد به این نکته که انسان درهر گوشه جهان که باشد، مى‏تواند به این بزرگواران متوسّل شود و آنان ازحاجت و خواسته همه با اطّلاع و آگاه هستند؛ زیرا توسّل به اهل بیت‏علیهم السلام درصورتى متین است که معتقد باشیم از هر کجا که به آنان روى آوریم و آنان رابخوانیم، علم و آگاهى کامل نسبت به حاجت ما دارند.
۳- عقیده به قدرت و ولایت معصومین‏علیهم السلام از طرف خداوند. این حقیقت‏دیگرى است که در ضمن توسّل، ایمان و اعتقاد باطنى خود را نسبت به آن‏ظاهر مى‏کنیم؛ زیرا از نظر عقلى از کسى باید استمداد نمود که قدرت کمک ودستگیرى داشته باشد و معناى توسّل ما به این بزرگواران، علم و اعتقاد ما به‏این حقیقت است و به آن افتخار مى‏کنیم، همان گونه که موجودات آسمانى به‏آن افتخار مى‏کنند.
پیغمبر اکرم‏صلى الله علیه وآله وسلم به امیرالمؤمنین‏علیه السلام فرمودند:
یا عَلیُّ یَتَفاخَروُنَ أَهْلُ السَّماءِ بِمَعْرِفَتِکَ وَیَتَوَسَّلوُنَ إِلى اللَّهِ‏بِمَعْرِفَتِکَ وَانْتِظارِ أَمْرِکَ.(۱۷)
یا على، موجودات آسمانى به معرفت تو افتخار مى‏نمایند و به وسیله شناخت‏تو و انتظار امر تو، متوسّل به خداوند مى‏شوند.
بنابراین، معرفت اهل آسمانها مایه افتخار و شناخت و انتظار ساکنین‏آسمانها، سبب توسّل آنان مى‏باشد.
آرى، حتى موجودات آسمانى در انتظار فرا رسیدن روزى هستند که ولایت مطلقه‏حضرت امیرالمؤمنین‏علیه السلام سراسر جهان هستى را فرا مى‏گیرد و با دست قدرتمند حضرت‏بقیهاللَّه ارواحنا فداه، نشانه‏اى از جبت و طاغوت و قدرتهاى شیطانى باقى نمى‏ماند. در آن‏روز، غم به خانه‏اى راه نخواهد یافت و انوار معارف اهل‏بیت‏علیهم السلام بساط سرور و شادمانى رإے؛لدر سراسر جهان مى‏گستراند.


چند نکته اساسى درباره توسّل
آنان که دوست دارند با توسّل به أهل بیت‏علیهم السلام، قدرتها و نیروهاى غیبى رابه سوى خود جذب کنند و توسّلاتشان همیشه مؤثّر و پرثمر باشد، باید به‏نکات بسیار مهم و ارزنده‏اى که درباره توسّل و شرائط تأثیر آن وجود دارد،کاملاً توجّه داشته باشند و آن گاه که به توسّل مى‏پردازند، آنها را رعایت کنند؛ تاعلاوه بر آن که از ثواب و بهره‏هاى معنوى در جهان آخرت برخوردارمى‏شوند، در دنیا نیز به نتیجه برسند و حاجتى را که به خاطر آن متوسّل‏شده‏اند، به دست آورند. و گرنه بدون توجّه به نکات و شرایطى که یادآورى‏مى‏نمائیم؛ اگر چه  به ثواب و اجر معنوى نائل مى‏شوند، ولى ممکن است – جزبعضى از موارد – حاجتى را که در نظر گرفته‏اند، روا نشود و آن گونه که دوست‏دارند به مقصود خود نرسند.
اینک به شرائطى که زمینه ساز تأثیر توسّل مى‏باشند، توجّه کنید:
۱- تطهیر قلب
پاکسازى درون و تطهیر قلب، از شرائط بسیار مهم براى توجّه به امورمعنوى است. نه تنها در توس
ّل؛ بلکه در دعاها و مناجات نیز پاک بودن دل ازآلودگیهاى روحى، داراى نقش بسیار مهمّى است.
به همین دلیل دعا و توسّل اولیاء خدا و شخصیتهایى که در دربار خداوندداراى تقرّب هستند، داراى آثار شگفت مى‏باشد و از آن نتیجه‏هاى عالى گرفته‏مى‏شود. ولى توسّل افرادى که داراى کردار صحیح نیستند، این گونه نیست. ازاین جهت در مواردى که تعداد آنها کم نیست، مى‏بینیم توسّل آنها، آن گونه‏تأثیرى که باید داشته باشد، ندارد.
یکى از رازهاى مهمّى که باعث مى‏شود دعاى افرادِ مستجاب الدعوه،مستجاب شود؛ پاکى درون و باطن آنها از آلودگیها است. پاک بودن نفس آنان،باعث مى‏شود که هیچ گونه غرضهاى شخصى در دعاها و توسّلات آنان وجودنداشته باشد.
اخلاق ناپسند و آلودگیهاى روحى، روح و روان انسان را در بند مى‏کشد ونمى‏گذارد روح انسان به پرواز درآید. ولى مردان خدا که سوخته‏اند و خود راساخته‏اند، این زنجیرهاى گران را از روح و روان خود دور نموده‏اند. به همین‏خاطر هیچ گاه دعا و توسّل آنان بر اساس تظاهر، خودنمایى و سایر گناهانى که‏همچون زنجیرى گران، تأثیر نَفَس انسان را مى‏رباید، نیست. به این جهت آنان‏در توسّلاتى که دارند، موفّق هستند.
اگر شما نیز دوست دارید با توسّل به اهل بیت‏علیهم السلام از قدرتهاى نامرئى و نیروهاى غیبى‏خداوند بهره‏مند شوید و توسّلات شما پرثمر باشد، حتماً به این نکته بسیار مهمّ »تطهیرباطن« توجّه داشته باشید. با پاک ساختن باطن خویش از آلودگیها، موانع را از سر راه خویش‏بردارید. آن گاه به حبل‏اللَّه المتین چنگ زنید و در صراط مستقیم معنوى گامهاى پرنتیجه‏بردارید. بنابر این از این نکته حیاتى وحسّاس غفلت نورزید و عمر گرانبهاى خود را باآغشته بودن باطن به پایان نرسانید! اگر باطن خود را پاک کنید، کلید موفقیت در دست‏شماست و مى‏توانید در دعاها وتوسّلات از آن استفاده کنید.
۲- توجّه و تمرکز فکر در توسّل
تمرکز فکر، توجّه و دقّت کامل در انجام هر گونه عبادت، بر تأثیر آن‏مى‏افزاید و آن را پرثمر مى‏نماید. جریانى که ذکر مى‏کنیم دلیل بر اهمیّت توجّه‏در دعا و توسّلات است:
شخصى از بزرگان با یکى از اولیاء خدا در ارتباط بود و گاه گاه مطالب نهان‏را از گذشته و آینده از او جویا مى‏شد و صدق و راستى و درستى او براى ایشان‏ثابت و حتمى بود.
از او پرسیدم: ایشان چگونه به این مقام رسیده است و اسرار
ى را که بیان‏کردید، چگونه متوجّه مى‏شود؟
ایشان فرمود: این شخص قبلاً از شاگردان خودم بود و گاهى اذکارى را ازمن مى‏گرفت و آنها را انجام مى‏داد. اگرچه او ساعات زیادى را به انجام این‏اذکار نمى‏پرداخت، زیرا آنها اذکار و یا دعاهاى طولانى نبودند؛ ولى‏خصیصه‏اى در این شخص وجود داشت که به خاطر آن، این همه پیشرفت نمود واینک او استاد من است. بطورى که گاهى من مجهولاتم را از او سئوال مى‏کنم‏و او پاسخ صحیح آنها را برایم مى‏آورد. حتّى در موارد متعددى بدون آن که من‏به او ابراز نمایم، پاسخ مطالبى را که لازم داشتم، برایم بیان نموده است.
سپس ایشان فرمودند: خصوصیتى که در ایشان وجود دارد، این است که هردعا یا ذکرى را که به او مى‏گویم و او مى‏خواند با توجّه کامل انجام مى‏دهد. حالت‏توجّه و حالت حضور و دقّت او، او را به این مقامات عالیه رسانده است.
اینک به این کلام کوتاه؛ ولى باعظمت حضرت امیرالمؤمنین‏علیه السلام توجّه کنیدو اهمیّت دقّت و توجه را دریابید. آن بزرگوار مى‏فرمایند:
الدِّقَّهُ اِسْتِکانَهٌ.(۱۸)
دقّت، فروتنى و تواضع است.
کسى که در برابر خداوند و اهل‏بیت‏علیهم السلام فروتنى کند، خدا او را سربلندمى‏سازد و امورى که به ظاهر غیر ممکن است، به دست او جارى مى‏شود.
آرى دقّت و توجّه، غیر ممکن را براى شما ممکن مى‏سازد و شما را به‏مقامات ارزنده‏اى که شاید آن را محال بدانید، مى‏رساند. همان گونه که یک‏شخص عادى که به جریان او اشاره کردیم بر اثر توجّه در حال دعا و توسّل، به‏مقام ارتباط با عالم غیب رسیده بود.
به همین جهت حضرت امام صادق علیه السلام مى‏فرمایند:
فَإِذا دَعَوْتَ فَأَقْبِلْ بِقَلْبِکَ ثُمَّ اسْتَیْقِنْ بِالْإِجابَهِ.(۱۹)
هر گاه دعا نمودى با حالت توجّه و اقبالِ قلبى دعا کن، آن گاه یقین به اجابت‏داشته باش.
توجّه و اقبال قلب در دعا و توسّل، آن چنان مؤثّر و پرثمر است که امام‏صادق‏علیه السلام مى‏فرمایند: پس از دارا بودن حالت توجّه، به اجابت آن یقین پیدا کن!
بنابر این پس از تطهیر باطن و پاکسازى درون، مسئله تمرکز فکر و توجّه‏حواسّ در دعاها، مناجات و توسّلات نقش بسیار مهمّى را داراست.
همان گونه که عبادتهاى بدون توجّه، اثرات مهمّى ندارد؛ توسّلاتى که درآن توجّهى وجود ندارد نیز داراى اثر کلّى نیست و آن گونه که بای
د آدمى را به‏مقصد و حاجتى که دارد، نمى‏رساند.
توسّلى پرثمر و داراى اثرات کلّى است که در آن توجّه وجود داشته باشد؛زیرا توسّل در صورتى که با توجّه باشد و از درون دلى پاک بجوشد، رمزارتباط با خداوند و خاندان وحى است. بر اثر این گونه توسّل، راه‏هاى بسته‏شده گشوده مى‏شوند و دربهاى قفل شده، باز مى‏شوند. و آن گاه که ارتباط باخدا و اهل‏بیت‏علیهم السلام برقرار شد، هیچ گونه دعا و توسّلى بى‏پاسخ نمى‏ماند.
بنابر این اگر مى‏خواهید توسّل شما اثر فورى داشته باشد و داراى نتیجه‏عالى باشد، علاوه بر خودسازى سعى کنید در هنگام توسّل، توجّه شما به این‏سو و آن سو جلب نشود و با تمرکز و توجّه کامل دست به دامان خاندان وحى‏شوید و آنان را وسیله برآوردن حاجات خود بدانید.
پیغمبر اکرم صلى الله علیه وآله وسلم مى‏فرمایند:
نَحْنُ الْوَسیلَهُ إِلَى اللَّهِ.(۲۰)
ما، وسیله به سوى خداوند هستیم.
آرى اعتقاد هر انسانِ آگاه و روشن دل، این است که خاندان وحى پشتیبان ووسیله او به سوى خداوند هستند. در یکى از زیارات امام حسین‏علیه السلام واردشده:
بِکُمْ یا آلَ مُحَمَّدٍ أَتَوَّسَلُ، اَلْاخِرُ مِنْکُمْ وَالْأَوَّلُ.(۲۱)
اى آل محمّد، بوسیله شما من متوسّل مى‏شوم؛ به اوّلین شما تا آخرینتان.
نه گاه‏گاه، بلکه براى رسیدن به همه حاجتها و مشکلات باید به این‏بزرگواران متوسل شویم.
در زیارت جامعه کبیره که حضرت امام هادى علیه السلام دریاهایى از نور را بابیانى کوتاه آورده‏اند، مى‏خوانیم:
وَمَنْ قَصَدَهُ تَوَجَّهَ بِکُمْ.(۲۲)
کسى که خداوند را قصد نماید، به سوى شما متوجّه مى‏شود.
با بیانات گذشته، روشن شد براى گرفتن حاجتها و برآورده شدن نیازهاعلاوه بر پاکى دل، توجّه و تمرکز اندیشه لازم است. بنابراین از راه‏هاى مهمّ‏تأثیر توسّل، »تطهیر باطن« و »توجّه فکر« است. با این بیان بنگرید که توسّل ازچه عظمت والائى برخوردار است، وکسى که به توسّل دست مى‏زند، بایدداراى چه حالاتِ مهمّ روحى باشد؟
اگر افرادى مغرض همچون وهّابیان بى‏بها، ارزش و بهائى براى توسّل‏نمى‏بینند، پندار باطل آنان از کوتاهى فکر و عدم آگاهى خودشان سرچشمه‏مى‏گیرد و گرنه کسى که مى‏داند توسّل یعنى چه و توسّل بر چه اساسى بنیان‏گذارى شده‏است، چگونه مى‏تواند به انکار بزرگترین و بهترین حالات
روحى انسان بپردازد، و ناآگاهانه‏گنجینه‏هاى عظیم روحى را بى‏بها جلوه دهد؟
انسان متفکّر چگونه مى‏تواند جذّاب‏ترین حالات روحى را به دلیل آن که خود آن رانیافته است، ردّ نماید؟!


نقش یقین در توسّلات
زدودن شک و ایجاد حالت یقین، از مسائلى است که بحث تطهیر قلب،شامل آن مى‏شود؛ ولى به خاطر اهمیّتى که دارد، به توضیح آن مى‏پردازیم و راه‏ازدیاد آن را بیان مى‏کنیم:
اعتقاد و یقین به لطف و عنایت أهل بیت‏علیهم السلام در توسّلات نقش بسیارعمده‏اى را داراست. اگر در توسّلات یقین به عنایت آن بزرگواران وجودداشته باشد، و قطع به عنایت و لطف آن بزرگواران داشته باشیم، نوعاً به‏مقصود مى‏رسیم و حاجت خود را مى‏گیریم.
اثر اعتقاد و یقین به لطف آن بزرگواران آن قدر زیاد است که در مواردزیادى افرادى که به حاجت خود دست مى‏یابند، داراى تطهیر قلب – که قبلاًاهمیّت آن را ذکر کردیم – نیستند. ولى قطع و یقین آنان کمبود آن را جبران‏مى‏کند و با آن که داراى قلبى پاک از گناه نیستند، قطع و یقین آنان به عنایات‏اهل بیت‏علیهم السلام، باعث مى‏شود به زودى به نتیجه توسّلات خود دست یابند.
در سال ۱۳۴۸ شمسى که چند ماه توفیق زیارت عتبات عالیات را داشتم،مکرّر در حرم حضرت اباالفضل‏علیه السلام شاهد شفاگرفتن بیماران و روا شدن‏حاجت گرفتاران بودم.
گاهى از اوقات افرادى که مریض خود را به ضریح مقدّس آن حضرت‏دخیل مى‏بستند؛ در کمتر از یک ساعت، حاجت خود را مى‏
گرفتند. و زنان‏عرب طبق رسم خودشان پس از گرفتن حاجت خود به هلهله مى‏پرداختند وبه سوى ضریح مطهّر و زوّار نقل مى‏پاشیدند و شور و شعف فضاى حرم مطهّررا فرا مى‏گرفت. گاهى از اوقات براى آن که بیشتر اظهار تشکر نمایند، همراهِ‏نقل، «فلس» که پول رائج عراق است، مى‏ریختند.
اعتقاد و یقین آنان در آن حدّ بود که گاهى همراه با مریض، نقل و فلس را نیزبا خود مى‏آوردند و در لحظه‏اى که مریضشان شفا مى‏یافت، فورى به هلهله‏مى‏پرداختند و به پاشیدن نقل و فلس مشغول مى‏شدند و به شادى و اظهارتشکّر مى‏پرداختند و مى‏گفتند: «ابوفاضل نشکرک».
روزى جوان دیوانه‏اى را به حرم مطهّر آوردند و تا سه روز به ضریح،دخیل بسته و بستگانش اطراف او را گرفته بودند. این باعث تعجّب بود که‏چگونه در این مدّت طولانى آنها نتوانسته‏اند حاجت خود را بگیرند!
شفا نیافتن یک مریض به مدت سه روز مایه تعجّب بود، چون خلاف‏معمول بود؛ زیرا طبق متعارف کسانى که به آن حضرت متوسل مى‏شدند،اعتقاد عجیبى داشتند و احتیاج به زمان طولانى و وقت زیاد نداشتند. آنان بایقین کامل اظهار مى‏داشتند: «ابوفاضل باب الحوائج» و حضرت اباالفضل‏علیه السلام‏حاجت آنان را مى‏دادند؛ چون با یقین به لطف حضرت اباالفضل‏علیه السلام به آن‏بزرگوار متوسّل مى‏شدند.
مقصود از بیان این مطالب این است که در بسیارى از توسّلات، جهاتى‏دیگرى وجود دارد که جایگزین تطهیر قلب مى‏شود. در مواردى لطف‏اهل‏بیت‏علیهم السلام و در مواردى دیگر، یقین و اعتقاد مردم، باعث عنایت آن‏بزرگواران مى‏گردد.
ادامه دارد…


www.sibtayn.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید