ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

توسل یا یاد خدا و اهل بیت‏ علیهم السلام / بخش سوم

معرفت بر یقین انسان مى ‏افزاید
راهِ یقین پیدا نمودن به قدرت اهل بیت‏علیهم السلام، معرفت نسبت به مقام آن‏بزرگواران است. براى آن که یقین و اعتقاد به انجام گرفتن حاجت توسط آن‏بزرگواران داشته باشیم، باید بر معرفت خود نسبت به مقام آن بزرگواران بیفزاییم‏و آگاهى‏هاى لازم و واجب را که داشتن آنها بر ما ضرورى است، کسب کنیم.
مرحوم محدّث قمى که داراى معرفت به دربار اهل بیت‏علیهم السلام بود، نمونه‏اى‏از توسّلات خود را پس از بیان جریان جالبى از مرحوم علاّمه سیّد عبداللَّه شبّرذکر مى‏کند. اینک به گفتار ایشان توجّه کنید:
مرحوم سیّد عبداللَّه شبّر از علماى بزرگى است که بر اثر کثرت تألیفات درزمان خویش به مجلسىِ ثانى شهرت یافت. روزى علامه محقق، مرحوم شیخ‏اسداللَّه، صاحب کتاب مقابس الانوار به دیدار مرحوم سید عبداللَّه شبّر رفت واز کثرت تصنیفات مرحوم شبّر شگفت زده شد. زیرا نوشته‏هاى خودش با فهم‏و دقت علمى زیادى که داشت، اندک بود.
سرّ کثرت تصنیفات مرحوم شبّر را از او پرسید. سیّد گفت: علّت آن که من‏توفیق به نگاشتن کتابهاى زیاد پیدا نموده‏ام، توجه و عنایت حضرت موسى بن‏جعفرعلیهما السلام است. زیرا آن حضرت را در خواب دیدم که قلمى به من عنایت‏نمودند و فرمودند: بنویس. از آن وقت من موفّق به تألیف و نگارش شدم. پس‏هر چه را که من نوشته‏ام، از برکت آن قلم شریف است.
مرحوم محدث قمى پس از نقل جریان فوق، گفته است:
مطلب چنین است که سیّد فرموده؛ زیرا من نیز هر گاه متوسّل به‏اهل‏بیت‏عصمت‏علیهم السلام مى‏شوم، توفیق عظیمى در خود مى‏یابم و
قلم به نوشتن‏جارى مى‏شود و گاهى که توفیق توسّل ندارم، ماه‏ها بر من مى‏گذرد و حال آن‏که نتوانسته‏ام جزوه‏اى بنویسم. پس تمام آنچه نگاشته‏ام از برکات اهل بیت‏اطهار صلوات اللَّه علیهم اجمعین است.(۲۳)
معرفت و شناخت آن بزرگوار، باعث شده است که ایشان با جزم و یقین به‏حقیقتى که آن را بیان نموده است، معتقد باشد.


نقش اضطرار در توسّلات
انقطاع، بریدن دل، شدّت اضطرار و اضطراب و فشارهاى شدید، گاهى آن‏چنان مهمّ و کارساز است که مى‏تواند با همه آلودگیهاى روحى، زنجیرهاى‏گران باطنى را پاره نموده تا روح و روان انسان در فضاى نورانى معنویّت بااولیاء و انبیاء پیوند معنوى برقرار نماید.
براى آن که بدانید چگونه گاهى افراد آلوده حاجت‏هاى خود را با توسّل به‏اهل‏بیت‏علیهم السلام مى‏گیرند و آلودگى‏هاى آنان مانع گرفتن حاجتشان نمى‏شود و باگریه و ناله خود، توجه ائمّه اطهارعلیهم السلام و یا امام زادگان بزرگوارى را که متوسّل‏به آنان شده‏اند، به سوى خود جلب مى‏کنند. مثالى مى‏آوریم تا راز تحقق‏معجزه به خاطر توسّل افرادى که داراى روح پاک نیستند روشن شود.
اگر بخواهند یک سفینه فضایى را بر فراز کره زمین به پرواز درآورند، بایدوسیله قدرتمندى داشته باشند تا توسّط آن بر اثر فشار، سفینه را از جوّ خارج‏کنند. چون هنگامى که سفینه از جوّ خارج مى‏گردد، از قدرت جاذبه زمین رهامى‏شود و به راحتى مى‏تواند در فضا به گردش در آید؛ زیرا تا وقتى که از جاذبه‏زمین رها نش
ده است، قدرت جاذبه، او را به سوى خود مى‏کشد و قدرت سیرو پرواز او را کم مى‏نماید. براى فرار از قدرت جاذبه، باید آن قدر بر سفینه‏فشار وارد شود تا از قید جاذبه زمین خارج شده و آزاد گردد.
نظیر این مطلب در مسائل معنوى و روحى نیز وجود دارد؛ زیرا با آن که‏آلودگیها و گناهان، انسان را از سیر روحى و گرفتن نتیجه معنوى باز مى‏دارد وهمچون جاذبه زمین که سفینه را به سوى خود مى‏کشاند، گناه انسان گناه‏کار را ازپرواز باز مى‏دارد و جاذبه گناهان او را به سوى خود جذب مى‏کند، ولى گاهى‏گرفتاریها و شداید آن چنان زیاد و پرتوان است که فشارِ ناراحتیها مى‏تواندانسان‏را از جاذبه گناهان رهائى بخشیده و با آن که باطن به آلودگیها گرفتار است، اورا از قدرت جاذبه گناهان رهائى بخشد و به گرفتن نتیجه، موفّق نماید.
بنابر این براى موفقیّتِ سریع در توسّلات یا باید انسان باطن خود را تطهیرکند و روح و روان خود را پاک نماید تا قدرت جاذبه گناهانِ گذشته، درهم‏شکسته شود و نتواند او را از پرواز باز دارد و یا باید آنچنان در تحت فشارناراحتى‏هاى شدید قرار گیرد که همچون دستگاهى که سفینه‏هاى فضائى را براثر فشار، از جاذبه زمین رها مى‏کند؛ شدّت گرفتارى‏ها و ناراحتى‏ها، انسان رااز قید و بند گناهان و جاذبه آنها رها کند. در این هنگام مى‏تواند توجّه اهل‏بیت‏علیهم السلام را به خود جلب نماید و عنایت و مرحمت آن بزرگواران را به سوى‏خود جذب کند و شاهد رخ دادن معجزه باشد.
بنابر این براى نتیجه گرفتن از توسّل، اگر انسان مردانه همّت نماید و باطن‏خود را پاک نماید، به مقصود خود دست‏مى‏یابد وهمچنین اگر شدّت‏گرفتارى‏ها به گونه‏اى باشد که بتواند در انسان حالت انقطاع ایجاد کند وهمچون سفینه‏اى که بر اثر فشار از جاذبه زمین دور مى‏شود، او را از جاذبه‏گناهان و آلودگى‏ها رها نماید، در این هنگام نیز توسل او به نتیجه مى‏رسد.


دختر مضطرّ در حرم حضرت ابوالفضل‏ علیه السلام
در مواردى که بر اثر اضطرار، حالت انقطاع پیش مى‏آید، توسّل به آن‏خاندان، اثربخش بوده و داراى اثر فورى است.
از این رو دوستان مکتب اهل بیت‏علیهم السلام در شدائد و گرفتارى‏ها به آن‏بزرگواران پناه برده و اضطرار خود را با توسّل به آنان برطرف مى‏نمایند. نمونه‏جالبى از این گونه توسّلات را براى شما مى‏آوریم.
یکى از بزرگان قم مى‏گوید: روزى در حرم مطهّر حضرت اباالفضل‏علیه السلام‏مشرف بودم، ناگهان دیدم جمعیّت زیادى از اعراب همراه با دخترى سراسیمه‏وارد حرم شدند و حرم مطهّر از انبوه جمعیّت پر شد.
آن دختر شبکه‏هاى ضریح را گرفت و با صداى بلند کلماتى جسورانه گفت‏که توجه زائرین را به خود جلب کرد. ناگهان متوجه شدم آن دختر و سایر مردم‏چنان ساکت شدند که گویا نفَس همه قطع شده است.
یک مرتبه صدائى بلند شد و کلامى به این مضمون به گوش همه رسید:
«پدر من، شوهر مادر من است» این صدا از کودکى برخاست که در شکم دختربود. یک مرتبه صداى هلهله در حرم بلند شد. زنها بسوى دختر هجوم بردند وعده‏اى با کوشش فراوان او را از دست زنها رها کرده و در بقعه‏اى که مرکزکلیددار آستان مقدّس حضرت اباالفضل‏علیه السلام بود، بردند.
پس از آن که دختر را بردند و خلوت شد، چون که من با کلیددار حرم آشنابودم، نزد او رفتم و جریان را از او سئوال کردم. کلیددار حرم گفت:
اینها طائفه‏اى از عربهاى صحرانشین اطراف کربلا هستند، این دختر را به‏عقد پسر عمویش در آورده‏اند و چون در زمان عقد، ارتباط عروس و داماد نزدآنها بسیار زشت و ننگین است، جوان مراقب بوده مخفیانه همسرش راملاقات کند. او پس از آن که با همسرش ملاقات و ارتباط پیدا مى‏کند، دختر باردارمى‏شود. جوان از ترس فرار مى‏کند و مدتى مخفى مى‏شود تا حمل دختر آشکارمى‏شود. نزدیکان دختر از او سئوال مى‏کنند، او مى‏گوید: از شوهرم حامله شده‏ام.آنها جوان را پیدا کرده و از او سئوال مى‏کنند. ا
و از ترس، جریان را انکار مى‏کند.
بستگانِ دختر تصمیم مى‏گیرند دختر را بکشند. او هر چه التماس مى‏کند وخود را بى‏گناه معرفى مى‏کند، فایده‏اى نمى‏بخشد تا سرانجام مى‏گوید:حضرت اباالفضل العبّاس‏علیه السلام را حاکم قرار دهیم هر چه آن بزرگوار حکم‏کردند انجام دهید. از این رو به حرم مشرّف شده و به معجزه حضرت‏عبّاس‏علیه السلام کودک در رحم مادر اقرار به پاکى او نمود.(۲۴)
این نمونه‏اى از هزاران معجزه است که بر اثر عنایات کریمانه خاندان‏رسالت جلوه‏گر شده است.


نکته دیگر
نکته دیگرى که توجّه به آن لازم است، این است که: در برخى از توسّلات،فردى که متوسّل شده است، نه داراى روح پاک است و نه بر اثر اضطرار وفشارهاى شدید از جاذبه گناهان و آلودگیها خود را رها ساخته است؛ بلکه به‏خاطر جهات دیگرى که در آینده و یا گذشته او وجود دارد و ائمّه اطهارعلیهم السلام باآگاهى و علم احاطه‏اى خود، آنها را در نظر دارند و از دید ما نامعلوم است؛ به‏این گونه افراد با چشم مرحمت نگاه مى‏کنند و در لحظه‏اى کوه‏هاى غم و غصه‏را به چمن‏زار سبزِ شادى تبدیل مى‏کنند. زیرا آنان مى‏توانند با یک نظر، ذرّه‏اى‏را همچون خورشید تابان، تابناک کنند.
به ذرّه گر نظر لطف بوتراب کند
به آسمان رود و کار آفتاب کند
با توجّه به این نکته درمى‏یابیم: کسى مى‏تواند ولایت و امامت انسان‏ها را به عهده‏گیرد که تمامى جهات و همه جوانب کار را در نظر داشته باشد و کاملاً محیط
بر آنها باشد؛ دراین صورت مى‏تواند هر گونه خاک تیره را به گوهرى تابناک مبدّل سازد و گرنه ادّعا به تنهایى‏کارساز نیست.


استمداد از عالم غیب
در بسیارى از موارد براى رفع مسائل اضطرارى جز استمداد از عالم غیب‏و کمک گیرى از قدرتهاى نهانِ جهان، راه حلّى وجود ندارد. وقتى که کارد به‏استخوان رسید و همه امکانات مادّى عجز خود را بیان داشتند، چگونه‏مى‏توان با قدرت مادّى که عدم توانایى خود را نشان داده، راه حلّى پیدا نمود؟براى رفع گرفتارى در این گونه موارد حتماً باید به جستجوى کمک از عالم‏غیب شتافت و با استمداد از قدرتهاى عظیم غیبىِ الهى، بیچارگى‏هاى‏طاقت‏فرسا را برطرف نمود.
در این گونه موارد، توسّل و وسیله‏یابى از طریق خاندان وحى که جانشینان‏خدا بر خلق مى‏باشند؛ بهترین، مؤثّرترین و کاملترین نمونه استمداد از عالم‏غیب است.
در این گونه موارد بعضى از افراد بر اثر اضطرار و اضطراب و حالت‏انقطاع، با گفتن «یا على»، «یا حسین» و یا با گفتن یک «یا صاحب الزمان» ازاعماق دل و از ژرفاى قلب، به وسیله نام این بزرگواران با خداوند بزرگ‏ارتباط برقرار مى‏کنند و بوسیله آنان حاجت خود را مى‏گیرند.
تا دلى آتش نگیرد، حرف جانسوزى نگوید
حال ما خواهى بیا از گفته ما جستجو کن
بنابر این توسّل، به معناى جستجوى یافتن وسیله براى ارتباط با خداوند وچاره جویى در مشکلات و یافتن راه حلّ در گرفتاریهاى مادّى و معنوى، توسّطخاندان وحى که سردمداران
قدرتهاى الهى هستند، مى‏باشد. و شیفتگان‏اهل‏بیت‏علیهم السلام در طول تاریخ از انبیاء و پیامبران گرفته تا انسانهاى معمولى و ازابتداء خلقت تا روز قیامت، براى تقرّب به خداوند و یا چاره جویى براى‏مشکلات خویش، دست نیاز به دامنِ لطف این بزرگواران زده و خواهند زد.


توسل براى حلّ مشکلات علمى
مردان بزرگ حتّى براى کشف مجهولات و پى بردن به مسائل مشکل‏علمى دست به توسل مى‏زنند تا در اثر کسب فیوضات معنوى از خاندان‏وحى، گره از مشکلات علمى خود بگشایند.
به عنوان نمونه داستانى را از مرحوم سید على صاحب شرح کبیر، که‏بسیارى از علماى عرب و عجم از شاگردان وى بوده‏اند، ذکر مى‏کنیم.
آن مرحوم با مهارت فراوانى که در علم فقه و اصول داشت، از علم هیئت‏بى‏خبر بود. به این جهت در هنگام نوشتن کتاب «شرح کبیر» در بحث «قبله» که‏در ارتباط با علم هیئت است، دچار اشکال شد. از یکى از شاگردان خود که درعلم هیئت داراى اطلاعات بود، خواست تا مسائل ضرورى مسئله قبله را ازعلم هیئت به وى بیاموزد؛ تا بحث قبله را به صورت کامل در کتاب «شرح‏کبیر» بیاورد.
ولى شاگرد احترام استاد را نگه نداشت و در برابر درخواست استاد چنین‏گفت: همچنان که ما کتاب به زیر بغل گرفته به خدمت شما مى‏رسیم و تلّمذمى‏کنیم، شما نیز کتاب به زیر بغل گرفته در بنده منزل تشریف بیاورید، تامسائل هیئت را فرا گیرید!
پاسخ تندِ شاگرد، که استاد انتظار آن را نداشت، سبب شد که او براى حلّ‏مشکلات علمى
خود به حضرت امام حسین‏علیه السلام متوسل شود. از این جهت‏همان شب به حرم مطهّر آن حضرت مشرّف شد و تا صبح به عبادت خداوندپرداخت و از حضرت سیدالشهداءعلیه السلام رفع مشکلات علمى خود را درخواست‏کرد. بر اثر توسّل او، صبح همان روز، همه مشکلات علمى مورد نیاز، برایش‏روشن شد و بحث قبله را در کتاب «شرح کبیر» به رشته تحریر کشید.(۲۵)



ترک توسّل یا رمز گناه
ارزش و اهمیّت توسّل و تمسّک جستن به اهل بیت عصمت‏علیهم السلام آن قدرزیاد است که در برخى از روایات فرموده‏اند: وسیله اطاعت خداوند فراهم‏نمى‏شود مگر در صورتى که انسان به دامان ولاء آن بزرگواران چنگ زند.
حضرت امیرالمؤمنین‏علیه السلام مى‏فرمایند:
وَلایَقْبَلُ تَوْحیدَهُ إِلاَّ بِالْإِعْتِرافِ لِنَبِیِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ بِنُبُوَّتِهِ،وَلایَقْبَلُ دیناً إِلّا بِوِلایَهِ مَنْ أَمَرَ بِوِلایَتِهِ، وَلایَنْتَظِمُ اَسْبابَ طاعَتِهِ‏إِلاَّ بِالتَّمَسُّکِ بِعِصَمَهِ وَعِصَمِ أَهْلِ وِلایَتِهِ.(۲۶)
خداوند، یگانه پرستى کسى را قبول نمى‏کند، مگر همراه با اعتراف به نبوّت‏پیغمبر اکرم‏صلى الله علیه وآله وسلم باشد. و دینى را نمى‏پذیرد، مگر با ولایت کسى که امر به‏داشتن ولایت او نموده، باشد. و اسباب اطاعت خداوند سامان نمى‏پذیرد، مگربا تمسّک جستن به عصمت خدا و صاحبان ولایت او.
در این فرمایش حضرت امیرالمؤمنین‏علیه السلام فراهم شدن اسباب اطاعت‏خداوند را در صورتى امکان پذیر مى‏دانند که انسان متوسّل و متمسّک به عصمت‏خداوند و آل اللَّه شود و در صورت عدم توجّه به آن بزرگواران که واسطه فیض‏میان خالق و مخلوق هستند، وسیله اطاعت از دستورات خداوند فراهم نمى‏شود.
بنابر این روایت، علّت مهمّ گناهِ گناهکاران، ترک توسّل و تمسّک آنان به‏اهل‏بیت‏علیهم السلام
مى‏باشد. پس اگر توسّل را ترک کنیم، در دام شیطان گرفتار شده ومرتکب معصیت مى‏شویم. این است رمز گناهان.


نتیجه بحث
توسّل، دلهاى زنگار گرفته را صفا مى‏بخشد و یاد خدا را در قلبهاى‏غفلت زده ایجاد مى‏کند. آن گاه که فتنه‏ها و آشوبهاى گوناگون، انسان‏هارا در گرداب بلا گرفتار مى‏کنند، توسّل به اهل بیت عصمت‏علیهم السلام‏همچون کشتى نجات، آنها را به ساحل مى‏رساند.
اگر مى‏خواهید به مقام قرب الهى راه یابید و در نزد پروردگار آبرومندباشید، توسّل، شما را به این هدف مى‏رساند.
مهمترین مسائل اعتقادى ما نسبت به اهل‏بیت‏علیهم السلام همچون ایمان ویقین به علم و آگاهى آنان و قدرت و ولایت آن بزرگواران در مسئله‏توسّل گنجانده شده است.
عالى‏ترین مسائل اخلاقى را همانند تطهیر و پاک سازى قلب، توجّه وتمرکز فکر، در مسئله توسّل مى‏یابید.
مشکل‏ترین مسائل شخصى را مى‏توانید با »توسّل« و توجّه به خاندان‏پاک رسالت که جانشینان خدا و صاحبان ولایت مطلقه هستند، حل‏کنید.
با توسّل به خاندان وحى، وسیله اطاعت خداوند و ترک گناه را براى خودفراهم کنید و به این طریق از قدرتهاى بزرگ خداوند استمداد نموده ونیرو طلب کنید
آنان  که خاک را به نظر  کیمیا کنند
آیا شود که گوشه چشمى به ما کنند


پی نوشت:


1) بحارالانوار: ۶۳/۷۲، از علل الشرایع: ۷۷/۱.
۲) سوره زخرف آیه ۳۶.
۳) بحارالانوار: ۴۶۸/۷۵.
۴) نهج البلاغه خطبه ۵.
۵) شرح غرر الحکم: ۱۸۴/۵.
۶) شرح غرر الحکم: ۳۰۸/۵.
۷) سوره اعراف آیه ۱۸۰.
۸) بحارالانوار: ۶/۹۴، از تفسیر عیّاشى: ۴۲/۲.
۹) سوره مائده آیه ۳۵.
۱۰) بحارالانوار: ۱۶۸/۱۰۱.
۱۱) بحارالانوار: ۲۳۱/۹۸.
۱۲) بحارالانوار: ۵۳/۱۰۲ .
۱۳) فوائد الرضویّه محدث قمّى: ۶۹۵ .
۱۴) بحارالانوار: ۱۶۸/۹۴.
۱۵) بحارالانوار: ۳۶ ح ۳۰۲.
۱۶) سوره آل عمران آیه ۱۶۹.
۱۷) بحارالانوار: ۶۴/۴۰ .
۱۸) بحارالانوار: ۱۹۳/۷۲.
۱۹) بحارالانوار: ۳۲۳/۹۳، از مکارم الاخلاق: ۳۱۴.
۲۰) بحارالانوار: ۲۳/۲۵.
۲۱) بحارالانوار: ۲۲۷/۱۰۱.
۲۲) مفاتیح الجنان، زیارت جامعه کبیره.
۲۳) فوائد الرضویّه: ۲۵۰.
۲۴) جامع الدرر: ۴۰۸/۲.
۲۵) تذکره العلماء مرحوم تنکابنى: ۱۰۴.
۲۶) بحارالانوار: ۱۱۴/۹۷.
سید مرتضی مجتهدی سیستانی


کتاب: اسرار موفقیت


www.sibtayn.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید