ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

انسان و سختی ها/۲

ابزارهاى امتحان الهى
یکى از ابزارهاى امتحان الهى, خوف است. و قتى مسئله خوف و ترس پیش مى آید, گروهى خود را مى بازند و به دلیل این ک
ه کوچک ترین ضررى به آن ها نرسد, شانه از زیر بار مسئولیت خالى مى کنند, از جنگ فرار مى کنند, براى حفظ آبروى خویش راه ساز شکارى پیش مى گیرند و با عذرتراشى هایى هم چون: (نَخشى اَن تُصیبنا دائره; ما مى ترسیم ضربه اى به ما متوجه شود), از تکالیف الهى سرباز مى زنند. اما در مقابل این گروه, گروهى دیگر هستند که در برابر عوامل ترس, با ایمان و توکل بیشترى خود را براى هرگونه فداکارى مهیا مى کنند. چنان که در قر آن درباره این گروه آمده است: (الذین
قالَ لهُمُ الناس انّ الناس قد جَمَعوا لکم فاخشوهم فزادهم ایماناً و قالوا حسبنا الله و نعم الوکیل;


وقتى که به مردم با ایمان گفتند: دشمنان شما مجهزند, شما عقب نشینى کنید, بر ایمان و توکل آن ها افزوده شد و گفتند:
خدا ما را کافى است و بهترین حامى است.(آل عمران(۳) آیه ۱۷۳.)


دومین ابزار امتحان الهى, گرسنگى است. تحمل گرسنگى کار دشوارى است. گاهى عواملى هم چون قحطى و گرانى سبب مى شود که عده اى با کمبود مواجه شوند و به ناچار باید گرسنگى را تحمل کنند و براى رفع گرسنگى هر خلافى را مرتکب نشوند و با نیروى ایمان, صبر پیشه کنند تا از این امتحان الهى سربلند بیرون بیایند.
سومین ابزار امتحان الهى, زیان هاى مالى است. انسان براى ادامه حیات خویش نیازمند امکانات مالى است
و مادیات و سیله اى است اجتناب ناپذیر, اما اگر هدف و اقع شود و تمام همت انسان به طرف آن سوق داده شود, حیات معنوى انسان را به مخاطره مى اندازد و او را تا سرحد حیو انیت و یا حتى پست تر از آن سوق مى دهد و به سقوط و انحطاط مى کشاند.
خداوند تبارک و تعالى در سوره کهف آیه ۴۶ مال و فرزندان را زینت حیات دنیا معرفى مى کند و مى فرماید: (المال و البَنون زینه الحیوه الدنیا) و یا در سوره انفال آیه ۲۸ مى فرماید: (واعلموا انّما اموالکم و اولادکم فتنه; بدانید و آگاه باشید اموال و
فرزندان شما و سیله آزمایش هستند.) در این باره شاعر چه زیبا سروده است:
انسان عاقل, مملوک مال دنیا نیست, بلکه مالک آن است و در مقابل زیان ها و سودهاى آن خود را نمى بازد.
چهارمین ابزار امتحان الهى, آزمایش جانى است. اولین نعمتى که خداوند به انسان ارزانى داشته, نعمت حیات است و انسان فطرتاً جان را دوست دارد و حبّ نفس جزء ذات انسان است و انسان مسئولیت حفاظت از جان خویش را بر عهده دارد و حفظ جان از واجبات الهى است. اما گاهى خداوند بندگان خاص خویش را با این مهم ترین نعمت مورد آزمایش قرار مى دهد و مخیر مى شود بین حفظ جان خویش و جانفشانى براى پاسدارى از حریم حق, که نمونه بارز آن در صحراى تفتیده کربلا براى امام حسین(ع) و یارانش پیش آمد, که فرمودند: مرا مخیر کرده اند بین عزت شهادت و ذلت سازش. سپس فرمودند: دور باد از ما ذلت و پذیرش ننگ سازش با باطل. این یک امتحان الهى است که سرفرازى در آن از هر کسى
ساخته نیست, ایمانى قوى و دلى عاشق مى خواهد که عاشقانه از جان بگذرد و به وصال یار برسد و این از کسانى چون حسین(ع) برمى آید که عاشقانه سر ببازند تا به جانان وصل شوند.


 


مصایب, سنتى از سنت هاى الهى
مجراى تحقق اراده الهى در جهان, قانون هاى ثابت جهان مى باشد که در تمام هستى برقرار است. این قانون ها در واقع روابط بین علت ها و معلول ها است. از این قوانین در عرف دینى به سنت الهى تعبیر مى شود. مصایب و بلاها به عنوان سنتى از سنت هاى الهى نردبان کمال را بر اى انسان مهیا مى کنند. و در اینجا ست که انسان در مواجه با سنت های الهی دو وظیفه دارد. وقتی خداوند برای امتحان اورا دچار بلا و مصیبتی کرد صبر و استقامت کند و و قتی نعمتی به او داد شکر کند بنابر این هرآنچه خداوند می دهد اعم از بلا و درد و یا نعمت و آسایش هردو برای امتحان است و انسان مومن نه بابت از دست
دادن چیزی اندوهگین می شود و نه و قتی امکانات و نعمت به او می رسد فرحناک می گردد.”لکیلا تاسواعلی ما فاتکم و لاتفرحوا بما اتاکم “(قران کریم- حدید ۲۳)


 


تلازم بین سختى و آسایش
قرآن کریم مى فرماید: (یولج اللیل فى النهار و یولج النهار فى اللیل; خدا شب را در شکم روز فرو مى برد و روز را در شکم
شب.)
در شکم گرفتارى ها و مصیبت ها, نیک بختى ها و سعادت ها نهفته است; هم چنان که گاهى هم در درون سعادت ها, بدبختى ها تکوین مى یابند و این فرمول جهان است.
ضرب المثل معروف: (پایان شب سیه, سپید است), تلازم قطعى بین تحمل رنج و نیل به سعادت را بیان مى کند. گویى سپیدى ها از سیاهى ها زاییده مى شوند; هم چنان که سفیدى نیز در شرایط انحرافى, سیاهى تولید مى کند. قرآن براى بیان تلازم سختى ها و آسایش ها مى فرماید: (فان مع العسر یسراً* ان مع العسر یسراً پس حتماً با سختى آسانى است, حتماً با
سختى آسانى است.)(انشراح(۹۴) آیه ۵و۶.)
قرآن نمى فرماید که بعد از سختى, آسانى است; تعبیر قرآن این است که با سختى آسانى است; یعنى آسانى در شکم سختى و همراه آن است.
زندگى در مُـردن و در محنـت است آب حیوان در درون ظلمت است.


روزى پیامبر اکرم(ص) به خانه یکى از مسلمانان دعوت شدند, و قتى وارد منزل شدند مرغى را دیدند که در بالاى دیوار تخم کرد و تخم مرغ افتاد و نشکست. رسول اکرم(ص) در شگفت شدند.
صاحب خانه گفت: آیا تعجب فرمودید؟ قسم به خدایى که تو را به پیامبرى برانگیخته است, به من هرگز آسیبى نرسیده است. رسول اکرم برخاستند و از خانه آن مرد رفتند, گفتند: کسى که هرگز مصیبتى نبیند, مورد لطف خدا نیست. ( بحارالانوار, ج۱۵, ص۵۶.)
فلسفه بعضى دشوارى ها در این جهان همین است که خفتگان را تکان بدهد و بیدار کند و این فقط در این جهان بینى درست مى آید که معتقد باشیم که در این جهان خوابى هست و بیدارى و نظارتى, و خداوند گاه آدمیان را با تکان هاى سخت از خواب بیدار مى کند, هم چنان که بر بعضى عذاب خواب و مرده گى فرو مى فرستد. مولان
ا هم از داغ کشیدن و به باغ کشیدن, چنین درکى داشت; یعنى باز شدن چشم را نتیجه مى گرفت:
ییک لحظه داغم مى کشى, یک دم به باغم مى کشى
پیش چراغم مى کشى تا واشود چشمان من
چون منزل ما خاک نیست, گر تن بریزد باک نیست
اندیشه ام افلاک نیست, اى و صل تو کیوان من
اندر طبیعت اسـت که باید شود ذلیل هر ملتى که به راحتى و عیش خوکند


نیچه می گوید : (تو را به قدرى دوست مى دارم که رنج و آشفتگى و سرشکستگى برایت آرزو مى کنم, به تو رحم نمى کنم, چون تو را دوست دارم. مى دانى چرا؟ آرزو دارم که نیروهاى خفته تو بیدار گردد تا در شداید روزگار با روحى مسلح پایدار باشى.)( جعفر سبحانى, رمز پیروزى مردان بزرگ, ص۱۵۹.)


حضرت على(ع) در نهج البلاغه, قصار۹۳ مى فرماید: نگویید خدایا به تو از فتنه ها و گرفتارى ها پناه مى برم, زیرا هیچ کس نیست که با گرفتارى ها مواجه نباشد. بگویید: خدایا از فتنه هاى گمراه کننده و از آن جنبه گمراه کننده فتنه ها به تو پناه مى برم.


تقسیم بندی مردم در برابر شداید و حوادث


دربرخورد با سختی ها و شداید مردم چهار دسته اند:
۱. گروهى همین که با حوادث تلخ روبرو شدند, داد و فریاد راه مى اندازند و به لطف و حکمت خداوند و به نظام آفرینش بد مى گویند: (اذا مسهُ الشرُّ جزوعاً).(معارج(۷۰) آیه ۲۰.)

۲. دسته دوم کسانى هستند که سختى ها را با روح استقامت و پشتکار تحمل مى کنند و با زبان دل مى گویند: ما همه از خداییم و به سوى او باز مى گردیم: (انا لله و انا الیه راجعون).(بقره(۲) آیه ۱۵۵.)

۳. دسته اى دیگر کسانى هستند که حتى از گروه دوم بیشتر رشد کرده اند و در برابر سختى ها شکر هم مى کنند. در زیارت نامه عاشورا مى خوانیم: (اللهم لک الحمد حمد الشاکرین لک على مصابهم).(از جملاتى است که در سجده پس از زیارت عاشورا خوانده مى شود.)

۴. دسته چهارم آنانند که هنگام برخورد با ناگوارى ها نه تنها به عدل خدا بدبین نمى شوند و نه تنها شکر مى کنند, بلکه عاشقانه به سراغ ناگوارى ها مى روند: (واجعلنى فى میادین السابقین. قسمتى از دعاى کمیل )


پیامبر اعظم (ص)و حضرت على(ع) و سایر ائمه اطهار و اولیاء الهی در این طیف قرار دارند.


 


سختی ها و شداید وسیله ای برای تکامل


دانشمندان و عالمان دین, سختى ها و مشکلات طبیعى را سبب تکامل و پویایى انسان مى دانند و بر این باورند که شداید و
گرفتارى ها, انسان را همانند تعلیمات آسمانى به سوى کمال رهنمون مى کند.
خداوند منان مصایب و مشکلات را وسیله تکامل انسان قرار داده است, زیرا انسان گرفتار, هماره به فکر چاره جویى است و سعى مى کند از استعدادهاى نهان وجود خود یارى بجوید و آن را در جهت رهایى از سختى ها و گرفتارى ها به کار بندد. ناپلئون مى گوید: (شداید و آلام, هوش انسان را تیزتر و محصول خیزتر مى سازد.).(به نقل از بیست گفتار, شهید مطهرى)

انسان طبیعتاً راحت طلب و آسایش دوست است. به همین دلیل غالباً غافل و مغرور مى شود و حتى به بیراهه کشیده مى شود. از این رو خداوند متعال او را به سختى و مشکلات گرفتار مى کند تا از خواب غفلت بیدار شود و به و اقع به او هشدار مى دهد که در معرض امتحان الهى قرار دارد و نباید خدا را فراموش کند.
شداید و بلاها به مثابه کوره اى است که جسم و روح انسان را آب دیده مى کند و این به معناى بى عدالتى و ظلم و خشم خداوندى نیست, بلکه لطف و نعمت الهى است که خداوند به علاقه مندانش عطا مى کند. امام مى فرماید: (ان الله اذا احب عبداَ غته بالبلاء غتاً ) ( بحارالانوار, ج۶۴, ص۲۰۸);


به راستى خداوند هنگامى که شخصى را دوست داشته باشد, او را در سختى ها فرو مى برد.) چون بیرون آمدن از شداید راه
شکیبایى و استقامت در برابر حوادث و مصایب را براى او آسان مى سازد
هرچند مشکلات و شداید همانند امواجى سهمگین به حسب ظاهر, جلو پیش رفت, تکامل و پویایى انسان را مى گیرد, و لى تحمل مشقت و صبر و شکیبایى پیشه کردن در نهایت به نتایجى والا و مطلوب منتهى مى شود, و این, یک اصل عمومى, مقبول و عقلایى است.
خداوند به پیامبر اسلام(ص) مى فرماید: (فانَّ مع العسر یُسراً اِنَّ مع العسر یٍسرا فاذا فرغتَ فانصب و الى ربّک فارغب; ( انشراح (۹۴) آیه ۸ ـ ۵.)
رسیدن به کمال, کار آسانى نیست و هیچ کس به راحتى به هدف عالى و کمال انسانى دست نمى یابد, مگر این که با صبر و شیکیابى, موانع پیش رفت خود را یکى پس از دیگرى برچیند و با استقامت در برابر شداید به کمال برسد. امام على(ع) مى فرماید: (بالتّعب الشدید تُدرک الدرجات الرفیعه و الراحَه الدائمه.(غررالحکم و دررالکلم, ص۳۳۸.)


با تحمل دشوارى ها و رنج هاى سخت, انسان به آسایش همیشگى و پایدار و پایه هاى بلند زندگى نایل مى گردد.
نابرده رنج گنج میسر نمى شود مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد (سعدی)
در سختى ها و گرفتارى ها روحیه خداپرستى و تقرب به خدا در وجود انسان تقویت مى شود و به فضل او امیدوارتر مى گردد و از غیر خدا دست مى کشد و فقط دست به سوى منبع فیض دراز مى کند.
خداوند متعال نیز درهاى امید و رحمت را به رویش مى گشاید.

امام على(ع) فرمود: (عند تناهى الشدائد یکون توقع الفرج(غررالحکم و دررالکلم ص ۹۴)هرچه عرصه شداید و گرفتارى ها بر انسان تنگ تر شود, دریچه امید و آسایش به روى انسان بازتر مى شود.


انسان طبیعتاً راحت طلب و آسایش دوست است. به همین دلیل غالباً غافل و مغرور مى شود و حتى به بیراهه کشیده مى شود. از این رو خداوند متعال او را به سختى و مشکلات گرفتار مى کند تا از خواب غفلت بیدار شود و به و اقع به او هشدار مى دهد که در معرض امتحان الهى قرار دارد و نباید خدا را فراموش کند.
شداید و بلاها به مثابه کوره اى است که جسم و روح انسان را آب دیده مى کند و این به معناى بى عدالتى و ظلم و خشم خداوندى نیست, بلکه لطف و نعمت الهى است که خداوند به علاقه مندانش عطا مى کند. امام مى فرماید: (ان الله اذا احب عبداَ غته بالبلاء غتاً (بحارالانوار, ج۶۴, ص۲۰۸); به راستى خداوند هنگامى که شخصى را دوست داشته باشد, او را در سختى ها فرو مى برد.) چون بیرون آمدن از شداید راه شکیبایى و استقامت در برابر حوادث و مصایب را براى او آسان مى سازد


خداوند متعال قدرت مواجه شدن با مصایب و مشکلات را در وجود هر انسانى به و دیعت گذاشته و این انسان است که بایستى از موهبت و نعمت الهى بهره بگیرد و هرچه به کار ببندد, قدرت مندتر مى شود. از این رو نباید هنگام بروز بلاها و گرفتارى ها از حرکت باز ایست
د و از آن گریزان مى شود, بلکه باید عاقلانه و مدبرانه با این مسائل مبارزه کند. متأسفانه افراد زیادى هستند که در مقابل مشکلات شانه خالى مى کنند, آشفته مى شوند و ناسزا مى گویند و حتى بعضى در مصیبت هاى بزرگ مانند از دست دادن عزیزان خود, پا را فراتر نهاده و خداوند را بى عدالت و بى رحم مى دانند, که این خود گناهى بزرگ است. البته تحمل ناپذیرى این دسته از افراد داراى عواملى است; عدم اعتماد به نفس, نازپروردگى, سست ایمانى و ندانستن فلسفه سختى ها و … از جمله عواملى هستند که موجب مى شوند افراد توان تحمل مشکلات و شداید را نداشته باشند و به همین دلیل روحیه صبر, استقامت و شکیبایى در آنان وجود ندارد. شهید مطهرى مى نویسد: (به هر نسبت که مواجهه با شداید, مربى و مکمل و صیقل ده و جلابخش و کیمیا اثر است, پرهیز کردن, اثر مخالف دارد, لهذا دانشمندان گفته اند: بزرگ ترین دشمنى هایى که درباره اطفال و کودکان مى شود, همان ها است که پدران و مادرانِ نادان به عنوان محبت و از روى کمال علاقه انجام مى دهند; یعنى نوازش هاى بى حساب, مانع شدن از برخورد با سختى, نازپرورده کردن آن ها; این ها است که طفل را بیچاره و ناتوان بار مى آورد و او را از صح نه زندگى خلع سلاح مى کند, کارى مى کند که کوچک ترین ناملایمى, آن ها را از پا درآورد و کم ترین تغییر وضعى, سبب نابودى آن ها گردد (اخلاق در قرآن, آیهاللّه مکارم شیرازى.ص ۲۱۱)


نتیجه گیری


همیشه روش های شگفت انگیزی برای یافتن امید در موقعیت های دشوار زندگی وجود دارد.


وقتی زندگی بر و فق مرادتان است امید داشتن کار سختی نیست. اما و قتی این روزگار مشکلاتی را بر سر راهتان قرار می دهد هم می توانید امیدوار باشید.


خوشبختانه، امیدی که خداوند به ما ارزانی می کند بیش از یک احساس ساده است: امید واقعیت وجود خداوند در کنار شماست. این امید را می توانید در هر موقعیتی احساس کنید حتی و قتی سلامتیتان به خطر می افتد، کارتان را از دست می دهید، همسرتان ترکتان می کند یا هر مشکل دیگری برایتان اتفاق می افتد. می خواهیم به شما نشان دهیم چطور می توانید همیشه امیدوار باشید.


octormortezaee.blogfa.comd


http://emamemobin.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید