ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

کیفر فراموشی قرآن

کیفر فراموشی قرآن

زهرا شفیعى

 

ابوالقاسم على بن حسین موسوى (۳۵۵ – ۴۳۶ ق) ملقّب به «مرتضى»، « شریف» و «علم الهدى» از چهره‌هاى علمى و ادبى تشّیع است که در بغداد پس از درگذشت شیخ مفید در سال ۴۱۳ ق، تا گاهِ وفاتش، ریاست سادات علوى و پیشوایى شیعیان را بر عهده داشت. وى کتابهاى بسیارى دارد؛ از جمله آن کتابها یکى غرر الفوائد و درر القلائد است که آن را بیشتر به نام امالى مى شناسند. شریف مرتضى احادیثى را که دانشمندان در تأویل آنها با یکدیگر همسخن نیستند، برگزیده و با همان روشى که به
تأویل آیات پرداخته، در تفسیر و تأویل آنها کوشیده و عقیده همفکران عدلى مذهب خویش را روشن ساخته است.

 

بخشى از مجلس نخستین امالى به تأویل یک حدیث, اختصاص دارد که ترجمه آن را براى خوانندگان گرامى مى‌آوریم:

 

از پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم روایت کرده‌اند که فرمود: «مَن تَعَلَّمَ القُرآنَ ثُمَّ نَسِیَه لَقِیَ اللهُ – تَعَالَى – وَ هُوَ اَجذَم؛ یعنى: هر کس قرآن را فرا گیرد و سپس آن را فراموش کند، بریده دست خداوند بلند مرتبه را دیدار خواهد کرد».(۱)

 

ابوعبیده مسلم بن سلاّم، در کتاب غریب الحدیث خود در مقام تفسیر این عبارت گفته: «اجذم» به معناى بریده دست است. وى سخن متلمّس را گواه عقیده خویش گرفته است:

 

و ما کنت إلاّ مثل قاطع کفّه بکفٍ له اخرى فاصبح اجذما

 

یعنى: «من تنها و تنها بسان کسى بودم که دست خویش را با دست دیگرش بریده و در نتیجه اجذم (بریده دست)شده است».

 

عبدالله بن مسلم بن قتیبه، ابو عبید را در تفسیرش از این حدیث خطاکار دانسته و گفته: اجذم هر چند به معناى بریده دست است، ولى این معنا با اینجا نمى سازد؛ زیرا یقیناً کیفرهاى خداوند متناسب با گناهان و به اندازه آنهاست و دست، در فراموشى قرآن، دخالتى ندارد.

 

بنابراین چگونه آن را در این کار، کیفر دهند! وى سخن خداوند بلند مر
تبه را که مى فرماید: «اَلَّذِینَ یَأکُلُونَ الرِّبَا لاَ یَقُومُونَ إِلاَّ کَمَا یَقُوم الَّذِى یَتَخَبَّطُهُ الشَّیطَان مِنَ المَسَّ بقره/۲۷۵ »، گواه گرفته و گمان برده تأویل آیه این است که ربا را چون بخورند، در شکمشان سنگینى شود و در اندرون آنان افزون گردد و در نتیجه برخاستن آنان به سان کسانى باشد که به افسون شیطان، دیوانه شده و به هنگام برخاستن، افتان و خیزان‌اند و تعادل ندارند. او همچنین روایتى از پیامبر صلى الله علیه و آله را گواه آورده که فرمود: «رَأیْتُ لَیْلَهً أُسْرِیَ بِى قَوماً تُقْرَضُ شِفَاهُهُمْ، وَ کُلَّمَا قُرِضَتْ وَفَت. [فَقُلْتُ: یَا جَبْرَئیِل مَنْ هَولاء؟] فَقَالَ لى جَبْرَئیِلُ: هَؤُلاءِ خُطَبَاءُ اُمَّتِک، تُقْرَضُ شِفَاهُهُم لأنَّهُم یَقُولُونَ مَا لاَ یَفْعَلُونَ ؛یعنى:در شبى که مرا سیر مى‌دادند( شب اسراء ) گروهى دیدم که لبانشان را مى‌بریدند و هر چه مى‌بریدند باز به جایش لب مى‌رویید. [پس گفتم: اى جبرئیل، اینان کیستند؟]جبرئیل به من گفت که اینان خطیبان امّت تواند. چون سخنانى مى‌گویند که خود بدان عمل نمى‌کنند، لبانشان را مى‌برند». ابن قتیبه [سرانجام] گوید: واژه «اجذم»در روایت تنها و تنها به معناى « مجذوم» (جذامى)است و چون جذام (خوره)اندامهاى انسان را بریده و جدا مى‌سازد، رواست که جذامى را «اجذم» بنامند و «جذم» به همان معناى بریدن است.

 

شریف مرتضی- که خداوند از او خشنود باد- گوید: هر دو تن بر خطا رفته و از راه درست، بسیار دور افتاده اند؛ هر چند که لغزش ابن قتیبه بیشتر و زشت تر است؛ زیرا وى براى اشتباه خود، دلیل آورده و دلیل آوردنش، او را به لغزشهاى بسیار گرفتار ساخته است. ما اینک معناى حدیث را روشن مى سازیم:

 

اما معناى حدیث، براى کسى که با شیوه‌هاى سخن گفتن تازیان [عربها]،کمترین آشنایى داشته باشد، آشکار است که تنها هدف پیامبر که فرموده «چنین کسى بریده دست محشور مى گردد»، این است که خواسته در وصف آن کس، مبالغه کند و بگوید: کمال وى از کَفَش مى‌رود و زیور و جمالى را که بر اثر قرآن به دست آورده، از دست مى‌دهد و فراموش کننده قرآن را به «اجذم» (بریده دست)مانند ساختن، تشبیهى نیکو و شگفت آور است؛ زیرا دست از اندامهاى ارجمندى است که بسیارى از کارها انجام نمى‌پذیرد و به بسیارى از سودها دست نمى‌یابند، مگر به وسیله آن. بنابراین کسى که از دست بى بهره گردد، کمالى را که پیش از این داشته از دست مى‌دهد و سودها و برخورداریهایى که دست خود را ابزار رسیدن به آنها قرار مى‌داد، از کَفَش مى‌رود.

 

حالت کسى که قرآن را پس از به خاطر سپردن، فراموش کرده و از دست داده این چنین است؛ زیرا او از تن پوش زیبایى که بر تن داشته و پاداشى که سزاوار آن بوده، بى بهره مى‌گردد. (۲)

 

پى نوشتها:

 

1. مسند احمد بن حنبل،ج ۵، ص۲۸۴و ۲۸۵ و سنن ابو داود،ج۱، ص ۳۳۹.

 

2. به نقل از: بینات،سال چهارم، شماره ۱۳

 

دانشنامه حوزه، تفسیر و علوم قرآنى، قرآن، کلیاتى درباره قرآن، نامه جامعه، مهر ۱۳۸۳، شماره ۱

 

http://quran.al-shia.org

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

 

کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن.کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن. کیفر فراموشی قرآن.
به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید