ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

رجزهای امام حسین‌ علیه‌ السلام و فرزندانش در عاشورا

مقدمه


وقتی رزمندگان در دوران قدیم به میدان جنگ می‌رفتند، خود را معرفی می‌کردند و هماوردی در حد و شأن خود می‌طلبیدند. این معرفی نوعاً شعری بود که رزمنده، خودش سروده و
یا از شعر مناسبی بهره می‌گرفت، به این اشعار «رجز» می‌گویند.


با توجه به موقعیتی که این رجزها خوانده می‌شد و معانی آن، رجز را باید نوعی شعر حماسی دانست که رزمندگان با برشمردن شجاعت خود،‌ قوم،‌ قبیله و یلان قوم، رشادت و دلاوریشان را به رخ دشمن می‌کشیدند. در این میان رجزهای قهرمانان کربلا علاوه بر این خصلتها،‌ سرشار از بیان عقاید و اهداف بلندِ هدایت و سعادت نسل بشر برای طول تاریخ است.


در این مقاله به معرفی رجزهای امام حسین‌علیه‌السلام و فرزندانش در کربلا می‌پردازیم:


امام حسین‌علیه‌السلام


امام حسین‌علیه‌السلام در سوم شعبان سال ۴ هجری، در مدینه منوره دیده به جهان گشود، و در روز جمعه، دهم محرم الحرام (عاشوار) سال ۶۱ هجری،‌ در سن ۵۶ سال و چهار ماه و هفت روز، به شهادت رسید. (۱)


رجز اوّل


بعد از ظهر روز عاشورا وقتی که همه یاران و اصحاب امام‌علیه‌السلام شهید شدند،‌ ایشان از اهل بیتش خداحافظی کرده، به میدان جنگ رفت و چنین استغاثه فرمود: «هَلْ مَنْ نَاصِرٌ ینْصُرُنِی؛ آیا یاوری هست که مرا یاری کند؟»؛ ولی کسی جواب نداد. لشکریان ابن سعد را برای آخرین بار موعظه نمود؛ اما اثر نداشت. فرمود: مردم خودتان را به کشتن ندهید! توجه نکردند. سپس فرمود: چرا می‌خواهید مرا بکشید؟!


گفتند:‌به خاطر کینه‌ای که از پدرت در بدر و حنین داریم. (۲) در این هنگام امام حسین‌علیه‌السلام این رجز بلند و پرصلابت را می‌خواند و می‌جنگید:


کَفَرَ الْقَوْمُ وَ قِدْماً رَغِبُوا                                             عَنْ ثَوَابِ اللَّهِ رَبِّ الثَّقَلَینِ‏


قَتَلُوا الْقَوْمُ عَلِیاً وَ ابْنَهُ                                               حَسَنَ الْخَیرِ کَرِیمَ الْأَبَوَینِ‏


حَنَقاً مِنْهُمْ وَ قَالُوا أَجْمِعُوا                                          احْشُرُوا النَّاسَ إِلَى حَرْبِ الْحُسَین‏


یا لَقَوْمٍ مِنْ أُنَاسٍ رُذَّلٍ                                                جَمَعَ الْجَمْعَ لِأَهْلِ الْحَرَمَینِ‏


ثُمَّ سَارُوا وَ تَوَاصَوْا کُلُّهُمْ                               </B&gt ;             بِاجْتِیاحِی لِرِضَاءِ الْمُلْحِدِینَ‏


لَمْ یخَافُوا اللَّهَ فِی سَفْکِ دَمِی                                   لِعُبَیدِ اللَّهِ نَسْلِ الْکَافِرِینَ‏


وَ ابْنِ سَعْدٍ قَدْ رَمَانِی عَنْوَهً    &am p;nbsp;                                   بِجُنُودٍ کَوُکُوفِ الْهَاطِلِینَ‏


لَا لِشَی‏ءٍ کَانَ مِنِّی قَبْلَ ذَا                                         غَیرَ فَخْرِی بِضِیاءِ النَّیرَینِ‏


بِعَلِی الْخَیرِ مِنْ بَعْدِ النَّبِی&nbs
p;                                          وَ النَّبِی الْقُرَشِی الْوَالِدَینِ‏


خِیرَهِ اللَّهِ مِنَ الْخَلْقِ أَبِی                                           ثُمَّ أُمِّی فَأَنَا ابْنُ الْخَیرَینِ‏


فِضَّهٌ قَدْ خَلَصَتْ مِنْ ذَهَبٍ                                          فَأَنَا الْفِضَّهُ وَ ابْنُ الذَّهَبَینِ‏


مَنْ لَهُ جَدٌّ کَجَدِّی فِی الْوَرَى                                       أَوْ کَشَیخِی فَأَنَا ابْنُ الْعَلَمَینِ‏


فَاطِمُ الزَّهْرَاءُ أُمِّی وَ أَبِی                                            قَاصِمُ الْکُفْرِ بِبَدْرٍ وَ حُنَینٍ‏


عَبَدَ اللَّهَ غُلَاماً یافِعاً                                                   وَ قُرَیشٌ یعْبُدُونَ الْوَثَنَینِ‏


یعْبُدُونَ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى مَعاً      &nbsp
;              
                    وَ عَلِی کَانَ صَلَّى الْقِبْلَتَینِ‏


فَأَبِی شَمْسٌ وَ أُمِّی قَمَرٌ                                            فَأَنَا الْکَوْکَبُ وَ ابْنُ الْقَمَرَینِ‏


وَ لَهُ فِی یوْمِ بَدْرٍ وَقْعَهٌ                                               شَفَتِ الْغِلَّ بِفَضِّ الْعَسْکَرَینِ‏


ثُمَّ فِی الْأَحْزَابِ وَ الْفَتْحِ مَعاً                                        کَانَ فِیهَا حَتْفُ أَهْلِ الْفَیلَقَینِ‏


این قوم کافر شدند، و از سابق، از ثواب الهی، پروردگار جن و انس روی گردان شدند.


این قوم علی‌علیه‌السلام، و فرزندش حسن‌علیه‌السلام را که پدر و مادرش بخشنده و کریم بودند کشتند.


این قوم از روی خشم و کینه به یکدیگر گفتند: مردم را برای جنگ با حسین‌علیه‌السلام گرد آورید!


فریاد از این قوم پست و رذل که جمعیت خود را علیه اهل حرم خداوند و پیامبرش‌صلی‌الله‌علیه‌وآله ‌جمع کردند.


سپس راه افتادند و به یکدیگر سفارش می‌کردند تا مرا برای رضایت کسی که پدر و مادرش ملحد بوده‌اند، به دام بیندازند.


از خدا نمی‏ترسند که می‏خواهند برا
ی خوشنودی عبید اللّهی که از نسل کفّار است خون مرا بریزند.


و برای خوشنودی «عمر سعد» که با قهر و کینه، با سپاهی سیل آسا به سوی من آ‌مده است [،‌ می‌خواهند مرا بکشند]!!


[می‌خواهند مرا بکشند،] نه به دلیل گناهی که مرتکب شده باشم؛ بلکه به دلیل نسبت من به افتخارات آن دو ستاره‌ فروزان (پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله و علی‌‌علیه‌السلام).


[انتساب و افتخارم] به علی‌‌علیه‌السلام‌ که بهترین انسانها بعد از پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله است،‌ و افتخار به پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله که پدر و مادرش قریشی هستند.


پدرم بهترین مخلوق خداوند است و بعد از او مادرم بهترین است، و من فرزند
این دو بهترین مخلوق خداوند هستم.


نقره از طلا به‏دست می‌آید،‌ و من نقره‌ای هستم که فرزند آن دو طلای ناب (امام علی‌علیه‌السلام و حضرت فاطمه علیها السلام) هستم.


جدّ چه کسی مانند جدّ من است و پدر چه کسی مانند پدرم؟ من پسر این دو عَلَم هستم.


فاطمه زهرا علیها السلام مادر من است و پدرم نابودکننده کفر در جنگهای بدر و حنین.


پدرم از نوجوانی خداوند را می‌پرستید، در زمانی که قریشیها دو بت را با هم می‌پرستیدند.


زمانی که آنها بت لات و عزّی را با هم می‌پرستیدند، علی‌علیه‌السلام به سوی دو قبله (بیت المقدس و کعبه) نماز ‌خواند.


پدرم خورشید و مادرم ماه است و من ستاره‌ای هستم که فرزند این دو قمر نورانی هستم.


پدرم در جنگ بدر [با دلاوری و شجاعت،‌ دو جناح] دشمن را درهم شکست و بغض دلهای مسلمین را شفا بخشید.


برای پدرم (امام علی‌علیه‌السلام،) دلاوری در جنگ احزاب و فتح است، او در این دو جنگ انبوهی از لشکریان کفر را کشته است.


بیتهای دهم تا هجدهم اشاره به این روایت دارند: «قال رسول الله‌صلی‌الله‌علیه‌وآله: أَنَا خَیرُ الْمُرْسَلِینَ وَ النَّبِیینَ، وَ فَاطِمَهُ ابْنَتِی سَیدَهُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّهِ، وَ عَلِی وَ بَنُوهُ الْأَوْصِیاءُ خَیرُ الْوَصِیینَ، وَ أَهْلُ بَیتِی خَیرُ أَهْلِ بُیوتَاتِ النَّبِیینَ، وَ ابْنَای سیدی [سَیدَا] شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّهِ؛ (۳) پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: من بهترینِ رسولان و انبیا هستم و دخترم فاطمه علیها السلام از بهترین زنان اهل بهشت، و علی‌علیه‌السلام و پسرانش ـ وصیهای من ـ بهترین وصیها هستند و اهل بیت من بهترین اهل بیت انبیا و فرزندانم سرور جوانان اهل بهشت هستند.»


دومین رجز


امام حسین‌علیه‌السلام، بعد از نبردی سنگین، با شمشیر کشیده در مقابل دشمن ایستاده به‌گونه‌ای که از زندگی دست کشیده و عازم حیات آخرت باشد،‌ هر کسی را که در مقابلش واقع می‌شد، با ضربه شمشیر از پیش ‌رو برمی‌داشت،‌ و در این هنگام این رجز را می‌خواند:


أَنَا ابْنُ عَلِی الطُّهْرِ مِنْ آلِ هَاشِمٍ                                  کَفَانِی بِهَذَا مَفْخَراً حِینَ أَفْخَرُ


وَ جَدِّی رَسُولُ اللَّهِ أَکْرَمُ مَنْ مَضَى                               وَ نَحْنُ سِرَاجُ اللَّهِ فِی الْخَلْقِ نَزْهَرُ


وَ فَاطِمُ أُمِّی مِنْ سُلَالَهِ أَحْمَدَ                                       وَ عَمِّی یدْعَى ذَا الْجَنَاحَینِ جَعْفَرُ


وَ فِینَا کِتَابُ اللَّهِ أُنْزِلَ صَادِقاً                             &l t;SPAN dir=rtl>             وَ فِینَا الْهُدَى وَ الْوَحْی بِالْخَیرِ یذْکَرُ


وَ نَحْنُ أَمَانُ اللَّهِ لِلنَّاسِ کُلِّهِمْ                                       نُسِرُّ بِهَذَا فِی الْأَنَامِ وَ نَجْهَرُ


وَ نَحْنُ وُلَاهُ الْحَوْضِ نَسْقِی وُلَاتَنَا                                 بِکَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ مَا لَیسَ ینْکَرُ


وَ شِیعَتُنَا فِی النَّاسِ أَکْرَمُ شِیعَهٍ                                  وَ مُبْغِضُنَا یوْمَ الْقِیامَهِ یخْسَر (۴)


من پسر علی طاهر‌علیه‌السلام، از آل هاشم هستم. اگر بخواهم فخر کنم همین افتخار مرا کافی است.


و جدّ من رسول الله‌صلی‌الله‌علیه‌وآله ارجمندترین پیامبران است و ما مشعل فروزان الهی برای هدایت خلق هستیم.


و مادرم فاطمه زهرا علیها السلام از سلاله پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله است و عمویم «جعفر طیار»، صاحب دو بال نامیده شده است.


در خاندان ما کتاب الهی (قرآن) نازل شده است که صادق است،‌ و در خاندان ما هدایت و وحی الهی به نیکی یاد می‌شود.


و ما امان الهی برای همه مردم در آشکار و پنهان هستیم.


و ما صاحب حوض کوثریم و محبان خود را با پیاله رسول الله‌صلی‌الله‌علیه‌وآله‌ سیراب می‌کنیم،‌ و در این کار هیچ انکاری وجود ندارد.


پیروان ما در بین مردم بهترین پیروان هستند، و [دشمنان] مبغض ما در روز قیامت زیان‌کاران خواهند بود.


بیت دوم این رجز اشاره به این آیات شریفه دارد: «یا أَیهَا النَّبِی إِنَّا أَرْسَلْناکَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذیراً * وَ دَاعِیاً إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَ سِرجاً مُنیراً»؛ (۵) «ای رسول [گرامی]! ما تو را [به رسالت] فرستادیم تا گواه باشی و مژده بدهی و بترسانی، و به اذن خداوند خلق را بسوی خداوند دعوت کنی و چراغ فروزان عالم باشی.»


امام حسین‌علیه‌السلام به سوی لشکر ابن سعد حمله نمود و صفهای بهم فشرده آنها را شکافت، دشمن پراکنده شد،‌ امام‌علیه‌السلام به شریعه فرات رسید، وارد آن شد، ‌کفی از آب برداشت، دشمن می‌دانست که اگر امام‌علیه‌السلام آب بیاشامد و نیرو بگیرد، کسی را زنده نخواهد گذاشت؛ لذا یکی از دشمنان فریاد زد و گفت: «ای حسین! آب می‌آشامی؟! در صورتی که به خیمه و ناموست حمله شده است!!»


امام‌علیه‌السلام بدون نوشیدن آب از شریعه فرات بیروت آمد و به سرعت خود را به خیمه‌ها رساند، و دید که خیمه‌ها سالم است و دشمن حیله کرده است. آری، این است غیرت حسینی.


سومین و چهارمین رجز


لشکر عمر سعد خود ر
ا به امام حسین‌علیه‌السلام نزدیک می‌کرد. در این زمان‌، هرگاه امام‌علیه‌السلام به راست حمله می‌کرد، این رجز را می‌خواند:


الْمَوْتُ خَیرٌ مِنْ رُکُوبِ الْعَارِ                                      وَ الْعَارُ أَوْلَى مِنْ دُخُولِ النَّارِ


وَ اللَّهِ مَا هَذَا وَ هَذَا جَارِی‏ (۶)


مرگ بهتر از زندگی با ننگ است و ننگ بهتر از جهنم رفتن.


به خداوند سوگند که ننگ و آتشِ جهنم پناهگاه من نخواهد بود.


امام‌علیه‌السلام دشمن را به عقب می‌زد و به جایگاه لشکرش در جلوی خیمه‌ها باز می‌گشت، و پیوسته می‌فرمود: «لا حول ولا قوّه الّا بالله.»


و هرگاه امام حسین‌علیه‌السلام به سمت چپ دشمن حمله می‌کرد، این رجز را می‌خواند:


أَنَا الْحُسَینُ بْنُ عَلِی           &nb
sp;                                     آلَیتُ أَنْ لَا أَنْثَنِی‏


أَحْمِی عِیالَاتِ اَبِی                                                   أَمْضِی عَلَى دِینِ النَّبِی‏ (۷)


من حسین، پسر علی‌علیه‌السلام هستم، سوگند خورده‌ام که در برابر ظلم سر خم نکنم.


و از حریم و خاندان پدرم دفاع کنم، و بر دین نبی اکرم‌صلی‌الله‌علیه‌وآله‌ پایدار بمانم.


امام حسین‌علیه‌السلام وقتی حمله می‌کرد، هر کسی را که در مقابلش قرار می‌گرفت،‌ با شمشیر برمی‌داشت و به جلو می‌رفت. در این هنگام «شمر بن ذی الجوشن» به «عمر سعد» گفت: اگر جنگ به همین صورت ادامه پیدا کند، او تا آخرین نفر ما را خواهد کشت. عمر سعد گفت: چه کنیم؟ شمر گفت: باید سه گروه شویم؛ یک گروه با تیر و کمان، گروه دوم با آتش و سنگ، و گروه سوم با شمشیر و نیزه باشند، و این سه گروه از سه طرف و هماهنگ حمله کنند. (۸)


ابن سعد بر لشکریانش فریاد زد و گفت: می‌دانید در مقابل چه کسی ایستاده‌اید! او پسر علی بن ابی طالب است که پشت بزرگان عرب را به خاک مالیده است،‌ تنها راه چاره، حمله همگانی از سه طرف است.


عمر بن سعد لشکرش را با نقشه شمر آماده کرد و دستور حمله داد. لشکریانش چنان حمله کردند که آسمان را تیر و سنگ و آتش پر کرده بود. سپس، دسته دوم با شمشیر و نیزه از سه طرف حمله کردند. این حملات چنان گسترده بود که بر امام حسین‌علیه‌السلام بیش از ۳۲۰ زخم از تیر و نیزه و شمشیر وارد شد، و اکثر آن زخمها روی سینه حضرت بود.


این زخمهای فراوان که خون از آنها می‌چکید، تشنگی شدید، گرمای سوزان هوا و… امام حسین‌علیه‌السلام را خسته و بی‌رمق کرده بود. ایشان لحظه‌ای ایستادند تا نفسی تازه کنند که سنگی بر پیشانی ایشان نشست، خون از پیشانی جاری شد، خواست خون را پاک کند،‌ تیری بر سینه‌اش نشست، که توان امام را گرفت و این زمانی بود که هنوز سه ساعت تا غروب باقی بود، و امام‌علیه‌السلام در میدان جنگ بی‌رمق مانده بود، لشکر ابن سعد نمی‌دانست که امام‌علیه‌السلام رمق جنگ دارد یا نه؟ در این هنگام از قبیله کِند «مالک بن بشر الکندی» ضربه‌ای بر سر امام‌علیه‌السلام زد که سرش شکافت. امام‌علیه‌السلام فرمود: «صبراً علی قضائک لا اله سواک یا غیاث المستغیثین؛ خدایا! بر قضا [و مقدّرت] صبر می‏کنم. معبودی جز تو نیست‌ای فریادرس استغاثه کنندگان.»


در این زمان لشکر ابن سعد فهمید که امام‌ع
لیه‌السلام توان جنگیدن ندارد؛ لذا از هر طرف حمله کردند و هر کسی با هر وسیله‌ای که داشت، ضربه‌ای می‌زد تا این که حضرتش از اسب افتاد. کم‌تر از سه ساعت به غروب مانده بود که شمر بن ذی الجوشن در گودال قتلگاه سر مبارکش را برید. (۹)


رجزهای علی بن الحسین‌علیه‌السلام


«السلام علیک یا اوّل قتیل من نسل خیر سلیل من سلاله ابراهیم الخلیل؛ (۱۰) سلام بر تو‌ای اولین کشته از نسل بهترین سلاله از سلاله ابراهیم خلیل.»


مادرش لیلی، دختر «ابی مُرّه بن عروه بن مسعود بن متعب بن مالک الثقفی» است که (۱۱) از بزرگان و معروفین در صدر اسلام بوده است.


علی اکبر‌علیه‌السلام در ۱۱ شعبان ۳۸ هـ. ق در کوفه متولد شد (۱۲)، کنیه‌اش «ابا الحسن» است؛ زیرا امام صادق‌علیه‌السلام، با انگشت بر روی قبر ایشان نوشتند: «صلّی الله علیک یا أبا الحسن ثَلاَثاً.» (۱۳)


علی اکبر، جوان زیبایی بود. او در سخن گفتن،‌ شکل و شمایل،‌ اخلاق و سیرت، شبیه‌ترین فرد به پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله‌ بود و در شجاعت وارث حضرت علی‌علیه‌السلام.


امام حسین‌علیه‌السلام فرمود: «هر وقت مشتاق زیارت پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله‌ می‌شدیم، به علی اکبر‌علیه‌السلام نگاه می‌کردیم.» (۱۴)


در مورد سن حضرت علی اکبر‌علیه‌السلام اختلاف است؛ سن ایشان را هفده، هجده و بیست و پنج نوشته‌اند و همچنین اختلاف نظر است که امام سجاد‌علیه‌السلام بزرگ‌تر است یا ایشان؟ بعضیها ایشان را بزرگ‌تر می‌دانند و بعضی امام سجاد‌علیه‌السلام را. (۱۵)


در روز عاشورا،‌ حضرت علی اکبر‌علیه‌السلام اولین فردی بود که در بین فرزندان و نوادگان امیر المؤمنین‌علیه‌السلام و به‌طور کلی در بین بنی هاشم، به میدان جنگ رفت. (۱۶) و اولین مرحله‌ای که به میدان جنگ رفت،‌ این رجز را می‌خواند و می‌جنگید:


أَنَا عَلِی بْنُ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی                                       نَحْنُ وَ بَیتِ اللَّهِ أَوْلَى بِالنَّبِی‏


أَمَا تَرَوْنَ کَیفَ أَحْمِی عَنْ أَ
بِی‏
(۱۷)


من علی فرزند حسین‌علیه‌السلام پسر علی‌علیه‌السلام‌ هستم. قسم به خانه کعبه! ما به پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله سزوارتر و نزدیک‌تر هستیم.


آیا نمی‌بینید که چگونه از پدرم حمایت می‌کنم.


دومین و سومین رجز


علامه مجلسی (۱۸) و ابن طاووس (۱۹) نوشتند، «علی اکبر‌علیه‌السلام در یکی از حمله‌هایش این رجز را می‌خواند»؛ البته شاید این دومین رجز ایشان باشد:


أَنَا عَلِی بْنُ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی                              
         نَحْنُ وَ بَیتِ اللَّهِ أَوْلَى بِالنَّبِی‏


أَطْعَنُکُمْ بِالرُّمْحِ حَتَّى ینْثَنِی                                          أَضْرِبُکُمْ بِالسَّیفِ أَحْمِی عَنْ أَبِی‏


ضَرْبَ غُلَامٍ هَاشِمِی عَرَبِی                         
                 وَ اللَّهِ لَا یحْکُمُ فِینَا ابْنُ الدَّعِی‏


من علی فرزند حسین‌علیه‌السلام، پسر علی‌علیه‌السلام هستم. قسم به خانه کعبه! ما اولی و سزاوارتر به پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله هستیم.


با نیزه چنان بر [سر] شما می‌زنم تا خم شود. شما را در حمایت از پدرم با شمشیر می‌زنم؛ ششمیر زدن جوانمرد هاشمی. قسم به خدا! این زنازاده (عبید الله بن زیاد) نمی‌تواند بر ما حکم کند.


این رجز اشاره به این آیه شریفه دارد: «وَلَنْ یجْعَلَ‌ اللهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ‌ سَبِیلاً»؛ (۲۰) «خداوند هرگز راهی برای تسلّط کافران بر مؤمنان قرار نداده است.»

&# x0D;

مصراع اول از بیت اول این رجز اشاره به این رجز حضرت امیر المؤمنین‌علیه‌السلام دارد:


أَنَا عَلِی وَ ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ                                        نَحْنُ وَ بَیتِ اللَّهِ أَوْلَى بِالْکُتُبِ‏


وَبِالنَّبِی الْمُصْطَفَى غَیرُ کَذِبٍ                 
                    أَهْلُ اللِّوَاءِ وَ الْمَقَامِ وَ الْحُجُبِ‏


نَحْنُ نَصَرْنَاهُ عَلَى کُلِّ الْعَرَب‏ (۲۱)


من علی، پسر [نوه] عبد المطلب هستم. قسم به خداوند ما نزدیک‌تر به قرآن هستیم.


و ما نزدیک‌تر به پیامبر برگزیده صادق صاحب شریعت و دارای مقام و حیا هستیم.


و فقط ما بودیم که در میان اعراب، ایشان را یاری کردیم.


حضرت علی اکبر‌علیه‌السلام چنان جنگ سنگینی با لشکر عمر سعد نمود،‌ که از لشکر آنان به خاطر کشته و زخمیهای زیاد صدای گریه و شیون بلند شده بود. او به هر طرف که حمله می‌کرد،‌ دشمن را به عقب می‌زد و برمی‌گشت و حداقل ۵ بار به دشمن حمله کرد و ۱۲۰ نفر از آنها را کشت؛ اما خودش زخمهای زیادی برداشت و خون زیادی از ایشان می‌رفت. تشنگی بر ایشان فشار آورده بود؛ لذا به نزد امام حسین‌علیه‌السلام بازگشت و عرض کرد: «آیا آبی هست که در مقابل دشمن قوت بگیرم؟» امام حسین‌علیه‌السلام فرمود: «دهانت را باز کن!» زبانش را به دهان علی اکبر و بعد نگین انگشترش را بر دهان او گذاشت و فرمود: «به زودی از دست جدّت چنان سیرآب خواهی شد که هرگز تشنه نشوی.» (۲۲)


چهارمین رجز


حضرت علی اکبر‌علیه‌السلام برای آخرین بار به میدان جنگ رفت،‌ و این رجز را خواند و جنگید:


اَلْحَرْبُ قَدْ بَانَتْ لَهَا الْحَقَائِقُ                                       وَ ظَهَرَتْ مِنْ بَعْدِهَا مَصَادِقُ


وَ اللهِ رَبِّ الْعَرْشِ لاَ نُفَارِقُ       &a mp;nbsp;                                 جُمُوعُکُمْ أَوْ تَغَمَّدَ الْبَوَارِقُ‏


حقایق در جنگ آشکار می‏شود و بعد از جنگ مصداق [جنگجویان] نمایان می‌شود.


به پروردگار عرش سوگند که از شما دست برنمی‌دارم تا اینکه تیغهای شما غلاف شود.


علی اکبر‌علیه‌السلام به دشمن از هر طرف حمله می‌کرد، تا اینکه لشکر عمر سعد ایشان را محاصره کرد و «منقذ بن مره عبدی» از پشت سر بر سرش چنان ضربه‌ای زد که فرقش را شکافت. با این ضربه،‌ توان جنگیدن از حضرت علی اکبر‌علیه‌السلام
گرفته شد. لشکر ابن سعد او را محاصره کردند و هر کس ضربه‌ای می‌زد. منقذ بن مره نیزه‌ای به پهلویش زد که حضرت بر روی اسب خوابید و دستانش را به گردن اسب انداخت. لشکر ابن سعد اسب ایشان را به داخل لشکرشان نهیب کردند، و هر کسی که می‌رسید،‌ ضربه‌ای می‌زد تا اینکه ایشان از اسب افتاد و به شهادت رسید، این اولین شهید از آل علی‌علیه‌السلام (۲۳) و حتی اولین شهید از بنی هاشم بود. (۲۴)


طبرانی می‌نویسد: «سه تن از فرزندان امام حسین‌علیه‌السلام به نامهای علی اکبر، عبد الله، و عبد الله اصغر (علی اصغر) در کربلا شهید شدند.» (۲۵)


ابراهیم بن حسین‌علیه‌السلام


ابراهیم بن حسین‌علیه‌السلام،‌ در سال ۴۸ قمری در مدینه‌ منوره به دنیا آمد،‌ و در کربلا جوانی ۱۴ ساله بود. مادر ایشان کنیز بوده است. (۲۶)


ایشان در روز عاشورا بعد از شهادت «نافع بن هلال»‌ به میدان جنگ وارد شد و این رجز را خواند و ‌جنگید:


اقدم حسین الیوم القی احمدا                                     ثم اباک الطاهر المؤیدا


والحسن المسموم ذاک الأسعدا                      
            وذو الجناحین حلیف الشهدا


وحمزه اللیث الکمی السیدا                                         فی الجنه الفردوس فازو اصعدا (۲۷)


ای حسین‌علیه‌السلام! [آیا اجازه می‌دهید] امروز به ملاقات احمد‌صلی‌الله‌علیه‌وآله بروم، و به ملاقات پدر طیب و طاهرت و مورد تأیید [خداوند] بشتابم؟


و به ملاقات امام حسن مجتبی‌علیه‌السلام،‌ مسموم شده‌ای که خداوند او را نیکبخت قرار داده، و جعفر طیار که همنشین شهدا است،‌ [بروم]؟


و به ملاقات حمزه، سرور جنگجویان که در بهشت برین، در درجات عالی است.


بعضی احتمال داده‌اند که ایشان «ابراهیم بن حصین» باشد؛ ولی کرباسی این قول را نپذیرفته و نوشته است: «ایشان فرزند امام حسین‌علیه‌السلام است.» (۲۸)


& lt;B>پی‌نوشت‌ها: 


(1). مقاتل الطالبین، ابی الفرج الاصفهانی، متوفای ۳۵۶ ق، تحقیق: کاظم المظفر،‌ قم،‌ دار الکتاب،‌ سوم، بی‌تا، ص ۵۱؛ الارشاد، ج ۲، ابی عبد الله محمد بن محمد النعمان العکبری البغدادی، شیخ مفید،‌ (۳۳۶ ـ‌۴۱۳ ق)، قم،‌ المؤتمر العالمی لالفیه المفید، الاولی، ۱۴۱۳ ق، ص ۲۷.


(2). بحار الانوار، علامه محمد باقر مجلسی، بیروت،‌ دار الاحیاء التراث العربی، الثانیه، ۱۴۰۳ ق، ج ۴۴، ص ۴۷ و ۴۸.


(3). کتاب سلیم بن قیس،‌ ابو صادق قیس الهلالی العامری الکوفی، متوفی قرن اول، تحقیق: محمد باقر انصاری زنجانی خوئینی، بی‌تا، ص ۲۳۶.


(4). بحار الانوار، ج ۴۵، پیشین، ص ۴۹.


(5). احزاب / ۴۶ و ۴۵.


(6). بحار الانوار، ج ۴۴، ص ۱۹۶ و ۱۹۲؛ دیوان امام حسین‌علیه‌السلام،‌ پیشین، ص ۱۲۳. و علمای دیگر نیز نقل نمودند: مقتل الحسین او حدیث کربلا، عبد الرزاق موسی المقرّم، قم، مکتبه بصیرتی، پنجم ۱۳۹۴ ق، ص ۳۴۵.


(7). مقتل الحسین او حدیث کربلا، ص ۳۴۵؛ عوالم العلوم، ج ۱۷، ص ۲۹۲؛ بحار الانوار، ج۴۵، ص ۴۹.


(8). مقتل ابی مخنف، بیروت، مؤسسۀ الوفاء، الثانیه، ۱۴۰۱ ق، ص ۱۴۶ ـ ۱۴۰.


(9). الاخبار الطوال، ابی حنیفه، احمد بن داود الدینوری، تحقیق: عبد المنعم عامر، قم،‌ شریف رضی، ۱۴۱۲ ق، ۱۳۷۰ ش، ص ۲۶۰ ـ ۲۵۸؛ منتهی الآمال، ج ۱، ص ۴۷۸ ـ ۴۷۰.


(10). المزار الکبیر، محمد بن المشهدی، تحقیق: جواد القیومی، بی‌جا، القیوم، الاولی ۱۴۱۹ ق، ص ۴۸۷؛ بحار الانوار، ج ۴۵، ص ۶۵.


(11). کتاب السرائر، ج ۱، محمد بن ادریس حلی، متوفای ۵۹۸ ق،‌ قم، مؤسسه النشر الاسلامی، الثانیه، ۱۴۱۰ ق، ص ۶۵۵ و ۶۵۴؛ تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص ۲۴۷؛ الکامل فی التاریخ، ج۴، محمد بن عبد الکریم بن عبد الواحد شیبانی بن الاثیر،‌ بیروت، دار صادر، و دار البیروت، ۱۳۸۵ ق، ۱۹۶۵ م، ص ۷۴.


(12). همان، ص ۳۳۱ و ۳۳۰.


(13). همان، ص ۳۰۲.


(14). بحار الانوار، ج ۴۵، ص ۴۳؛ و منتهی الآمال، ج ۱، ص ۴۵۳.


(15). سرائر، ج ۱، ص ۶۵۷ و ۶۵۵.


(16). الکامل فی التاریخ، ج ۴، ص ۷۴؛ و اخبار الطوال، ص ۲۵۶.


(17). امالی صدوق، ابی جعفر محمد بن علی بن الحسین بن بابویه القمی، شیخ صدوق، متوفای ۳۸۱ ق، بیروت،‌مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، الخامسه، ۱۴۱۰ ق،‌۱۹۹۰ م، ص ۱۳۸.


(18). بحار الانوار، ج ۴۵، ص ۶۵.


(19). اقبال الاعمال، سید ابن طاووس الحسینی (۵۸۹ ـ ‌)،‌ تهران، دار الکتاب الاسلامیه، ۱۳۶۷،‌ ص ۵۷۳.


(20). نساء / ۱۴۵.


(21). دیوان الامام علی‌علیه‌السلام،‌ ص ۱۰۷.</o:p&g t;


(22). بحار الانوار، ج ۴۵، ص ۴۳؛ و منتهی الآمال،‌ ج ۱، ص ۴۵۲ و ۴۵۱؛ و دمع السجوم،‌ ص۱۶۱.


(23). بحار الانوار، ج ۴۵، پیشین، ص ۴۴؛ سرائر، ج ۱، ص ۶۶۵؛ و انساب الاشراف،‌ج ۳، احمد بن یحیی بن جابر البلاذری متوفای ۲۷۹ ق، تحقیق: دکتر سهیل ذکار و دکتر ریاض زرکلی، بیروت، دار الفکر، الاولی ۱۴۱۷ ق، ۱۹۹۶ م، ص ۴۰۶.


(24). بحار الانوار، ج ۴۵، پیشین، ص ۶۵.


(25). مقتل الحسین بن علی بن ابی طالب، ابو القاسم سلیمان بن احمد بن ایوب بن مطیر اللخمی الشامی الطبرانی (۳۶۰ _ ۲۶۰)،‌ تحقیق: محمد شجاع ضیف الله،‌ الکویت، دار الأوراد،‌ ۱۴۱۲ ق، ۱۹۹۲ م،‌ ص ۳۸.

&# x0D;

(26). دائره المعارف الحسینیه، معجم الانصار الحسین، (الهاشمیون)،‌ ج ۱، ص ۲۶۹.


(27). مقتل ابی مخنف، ص ۱۱۰ و ۱۰۹؛ ناسخ التواریخ (در احوالات حضرت سید الشهدا)،‌ ج۲، میرزا محمد تقی سپهر، لسان الملک،‌ تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۵۱،‌ ص ۳۱۰ و ۳۰۹؛ و دائره المعارف الحسینیه، معجم انصار الحسین (الهاشمیون)، ص ۲۷۰.


(28). دائره‌ المعارف الحسینیه، معجم انصار الحسین (الهاشمیون)، ج ۱، ص ۲۷۰.


www.yasinmedia.com

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید