ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

اهداف تربیتی صحیفه سجادیه

۱. اهداف تربیتی در رابطه انسان با خدا


الف) معرفت به خدا


سپاس و ستایش خدایی را سزاست که دیده های بینندگان از دیدنش ناتوانند و اندیشه های وصف‌کنندگان از عهده وصفش برنیایند. به قدرت و توانایی خود، آفریدگان را آفرید و آنان را به اراده و خواست خویش پدید آورد، بی‌آنکه از روی نمونه ای باشد.[۳]
ب) دست یابی به ایمان کامل
بارخدایا! ایمانم را به پایه کامل ترین ایمان برسان، و باورم را بهترین یقین ها قرار ده، و نیت مرا به نیکوترین نیت ها پایان ده، و کردارم را به بهترین کردارها برسان.[۴]
ج) تقوا
و دلم را از پرهیزکاری خودت مالامال کن.[۵]
بارخدایا! برای ما توشه ای از پرهیزکاری قرار ده.[۶]
یک- آثار تقوا
و مرا از کسانی قرار ده که با بازداری و نگه داری
تو، از گناهان و لغزش ها و خطا بسته و محفوظ مانده اند.[۷]

و ما را برای مقابله در برابر گمراهی شیطان از پرهیزکاری، توشه ده و خلاف راه او که راه تباهی است، ما را به راه پرهیزکاری ببر.[۸]
دو- صفات پرهیزکاران
و زیور پرهیزکاران را به من بپوشان در گستردن عدل و داد، و فرو نشاندن خشم، و خاموش کردن آتش دشمنی، و گردآوردن و الفت دادن پراکندگان، و اصلاح فساد بین مردم، و فاش کردن خیر و نیکی، و پنهان کردن عیب و زشتی، و نرم خویی و فروتنی و خوش‌رفتاری و آرام‌طبعی و سنگینی و خوش خویی و پیش دستی به کمال اخلاقی، و برگزیدن احسان، بی‌آنکه جزای احسانی باشد، و ترک عیب گویی و به غیر مستحق نیکی نکردن، و گفتن حق اگر‌چه سخت باشد و کم شمردن نیکی در گفتار و کردارم اگرچه بسیار باشد، و بسیار شمردن بدی در گفتار و کردارم اگرچه کم باشد.[۹]
د) پرورش روح عبادت و نماز
و شبم را آباد و با برکت گردان، به بیدار کردنم آن برای بندگ
ی ات، و تنها بودنم به شب خیزی برای مناجات با تو.[۱۰]

و مناجات و راز و نیاز با خودت را در تنهایی و در شب و روز برایم آراسته و خوشایند گردان.[۱۱]
ه) شکرگزاری
پس سپاس‌گزارنده ترین بندگانت از سپاس تو ناتوان هستند.[۱۲]
یک- فرهنگ شکرگزاری
– شکرگزاری، تفضل الهی
بارخدایا! کسی به پایان شکر سپاس تو نمی رسد، مگر اینکه از احسان و نیکی تو چیزی برای او فراهم می آید که او را به شکری دیگر وادار می گرداند.[۱۳]
– فراوانی نعمت به سبب شکر
و فرمودی: «هرآینه اگر (مرا بر نعمتی که به شما داده ام) سپاس گزارید، شما را فزونی دهم و اگر ناسپاسی کنید، همانا کیفر من سخت است».[۱۴]
– قرار گرفتن در موضع آزمایش
و نهی کرده تا شکر و سپاس گزاری مان را آزمایش کند.[۱۵]
– حق‌شناسی، مرز تفکیک انسان از حیوان
سپاس خدای را که اگر بندگانش را از شناختن سپاس گزاری خود بر نعمت های پی‌درپی که به ایشان داده و بخشش های پیوسته که برای آنها تمام گردانیده است، بازمی داشت، هرآینه، نعمت هایش را مصرف می کردند و او را سپاس نمی گزاردند…. اگر چنین می بود و شکر نمی کردند، از
حدود انسانیت به مرز حیوانیت روی می آوردند.[۱۶]

دو- آثار تربیتی شکر؛ رسیدن به مقام رضا
پس نمی دانم ای خدای من! کدام یک از این دو حالت به سپاس گزاری تو واجب تر و کدام یک از این دو هنگام، برای ستایش تو سزاوارتر است؛ هنگام تندرستی یا بیماری؟ بارخدایا! بر محمد و آل او درود فرست و آنچه را برایم پسندیده ای، محبوب من گردان.[۱۷]
و) توبه
بارخدایا! به سوی تو بازمی گردم و توبه می کنم؛ توبه کسی که رجوع به گناهی را در دل نمی گذارد و پس از توبه در گناهی بازنمی گردد. توبه خالصی که از شک و دودلی پاکیزه باشد. پس آن را از ما قبول فرما و از ما خشنود شو و ما را بر آن پابرجا گردان.[۱۸]


2. اهداف تربیتی در رابطه انسان با خود
الف) پرورش حس خداجویی
به قدرت و توانایی خود، آفریده ها را نیکو و زیبا آفرید و آنان را به خواست خویش به وجود آورد، بی‌آنکه از روی مثال و نمونه ای باشد. سپس آنان را در راه اراده خویشتن روان گردانید و در راه محبت و دوستی خود برانگیخت.[۱۹]

ب) پرورش حس فضیلت جویی

بارخدایا، عزیز و گرامی ام دار و به کبر و خودپسندی و خودبینی دچارم مکن، و مرا به بندگی خودت توفیق ده، و عبادتم را به خودپسندی تباه مگردان، و خیر و نیکی برای مردم را به دست من روان ساز، و آن را به منت نهادن باطل مفرما، و خوهای پسندیده را به من ببخش، و مرا از به خود نازیدن نگاه‌درا.[۲۰]
ج) پرورش غرایز و خواست های طبیعی آدمی
یک- روزی به اندازه
و از تو می خواهم برای روزی ام، راهی آسان فراهم کنی. پس بر محمد و آل او درود فرست و روزی‌ام را بر من آسان گردان و مرا به اندازه ای که برایم تعیین فرموده ای، قانع و خشنود ساز و به بهره ام در آنچه بهره من گردانیده ای، خشنودم فرما و آنچه از تن و عمرم سپری شده و رفته است، در راه فرمانبرداری ات قرار ده؛ زیرا تو بهترین روزی دهندگانی.[۲۱]
دو- شکر گزاری و سرکشی نکردن
و در رزق و روزی عطا فرموده، فراخی می یافتند و شکرش را به جا نمی‌آوردند و اگر چنین می بودند و شکر نمی کردند، از حدود انسانیت به مرز حیوانیت روی می آوردند.[۲۲]
سه- شرکت دادن دیگران در نعمت های الهی
و ما را در این روز و این شب و همه روزهای‌مان توفیق عطا فرما برای انجام نیکی و کمک کردن به ناتوان.[۲۳]
چهار- هدایت میل جنسی
و شهوت و خواهشم را از هر حرام و منع شده ای بشکن.[۲۴]


3. اهداف تربیتی در رابطه انسان با دیگران
الف) اهداف تربیتی در روابط خانوادگی
یک- وظایف فرزند در برابر والدین
و پدر و مادر مرا به بهترین پاداش که به آن، پدران و مادران بندگان باایمانت را اختصاص داده-ای، امتیاز ده.[۲۵]
بارخدایا! صدایم را در برابر ایشان پایین تر و سخنم را خوشایند و خویم را نرم ساز، و دلم را برای آنها مهربان کن و مرا به ایشان مهربان و دل سوز گردان.[۲۶]
و مرا به وسیله دعا برای ایشان و ایشان را به سبب مهربانی شان به من بیامرز؛ آمرزشی پابرجا.[۲۷]
دو- وظایف والدین در برابر فرزند
بارخدایا! روزی هایشان را برای من و به دست من فراوان گردان، و مرا در پرورش ایشان یاری فرما.[۲۸]
و کیش ها و خوهایشان را برای من سالم بدار و مرا در تربیت ایشان یاری فرما.[۲۹]


4. اهداف تربیتی در
روابط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی

الف) فراهم کردن زمینه ایجاد برادری
و آنان را توفیق ده برای برپاداشتن طریقه و روش حفظ احکام و فراگرفتن اخلاق نیک خود که بندگان را به آن امر فرموده ای.[۳۰]
ب) عمل به وظایف و مسئولیت ها در قبال یکدیگر
و آنان را توفیق ده در فراگرفتن زیبایی های فرهنگ خودت در مهرورزی، و کمک به ناتوانانشان، و بستن شکاف فقر و نیازمند ی‌شان، و رفتن نزد بیمارشان، و راهنمایی کردن راه جو و اندرز دادن مشورت کننده شان، و دیدار از سفر آمده‌شان، و پنهان کردن رازهاشان، و پوشاندن عیب هاشان، و یاری کردن ستم دیده شان، و سود رساندنشان به بخشش فراوان، و دادن آنچه ایشان را واجب و لازم است پیش از درخواست.[۳۱]
ج) امر به معروف و نهی از منکر
بارخدایا! ما را در این روز و این شب و همه روزهامان توفیق عطا فرما برای انجام امر به معروف و نهی از منکر، و حفظ و نگه داری اسلام، و نکوهش باطل و نادرستی، و خوار شمردن آن، و یاری حق و گرامی داشتن آن.[۳۲]
د) انفاق و صدقه
بارخدایا! بر محمد و آل او درود فرست و روزی های مرا از وسایل حلال روان گردان و انفاق و خرج کردنم را در راه های خیر و نیکی بگردان.[۳۳]
ه) فرهنگ بهینه مصرف
و مرا از اسراف و زیاده روی بازدار و به بخشیدن و میان
ه روی در زندگی، مستقیم ساز و روش نیکو در زندگی را به من بیاموز و مرا به لطف خود از بی جا خرج کردن باز دار.[۳۴]


پی نوشت
[۱]. حاج سید علی فیض الاسلام، ترجمه و شرح صحیفه کامله سجادیه، انتشارات فیض الاسلام، زمستان ۱۳۶۸.
[۲]
. نک: علی اصغر ابراهیمی‌فر، بررسی نظام تربیتی صحیفه سجادیه، قم، مرکز پژوهش-های اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۵، چ۱، صص ۱۲۸ – ۱۷۲.
[۳]
. صحیفه سجادیه، دعای ۱، بند ۲ و ۳.
[۴]
. همان، دعای ۲۰، بند ۱.
[۵]
. دعای ۲۱، بند ۹.
[۶]
. دعای ۱۷، بند ۵.
[۷]
. دعای ۲۵، بند ۱۰ و ۱۱.
[۸]
. دعای ۱۷، بند ۵.
[۹]
. دعای ۲۰، بند ۱۰.
[۱۰]
. دعای ۴۷، بند ۱۲۳.
[۱۱]
. دعای ۴۷، بند ۱۱۰.
[۱۲]
. دعای ۳۷، بند ۳.
[۱۳]
. دعای ۳۷، بند ۱.
[۱۴]
. دعای ۴۵، بند ۱۴.
[۱۵]
. دعای ۱، بند ۲۱.
[۱۶]
. دعای ۱، بند ۸ و ۹.
[۱۷]
. دعای ۱۵، ۲، ۳، ۴، و ۶.
[۱۸]
. دعای ۴۵، بند ۵۲.
[۱۹]
. دعای ۱، بند ۳ و ۴.
[۲۰]
. دعای ۲۰، بند ۳.
[۲۱]
. دعای ۳۲، بند ۲۸.
[۲۲]
. دعای ۱، بند ۸ و ۹.
[۲۳]
. دعای ۶، بند ۱۸.
[۲۴]
. دعای ۳۹، بند ۱.
[۲۵]
. دعای ۲۴، بند ۱۲.
[۲۶]
. دعای ۲۴، بند ۶.
[۲۷]
. همان، بند ۱۴.
[۲۸]
. دعای ۲۵، بند ۲ و ۵.
[۲۹]
. همان.
[۳۰]
. دعای ۲۶، بند ۳.
[۳۱]
. همان، بند ۲.
[۳۲]
. دعای ۶، بند ۱۸.
[۳۳]
. دعای ۳۰، بند ۳.
[۳۴]
. همان.

گلبرگ شماره ۱۰۵


 http://muhammadi.org

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید