صادق آيينه‌وند، پژوهشگر تاريخ اسلام و استاد دانشگاه، ضمن اعلام اين مطلب گفت: اصلاً نمی‌توان نقدی كه در دانشگاه‌ها و مراكز پژوهشی در جريان است را آسيب‌شناسی كرد؛ چراكه ما در حال حاضر با نقدی جدی در اين مراكز روبرو نيستيم و برخی از نقدهايی هم كه انجام می‌شود، مبتديانه است. بايد در ابتدا نقد جدی علمی داشته باشيم و بعد از آن به آسيب‌های آن پرداخت.
وی با اشاره به اين نكته كه برخی از نقدهای دانشگاهی گرفتار سليقه‌های شخصی و يا گروهی شده است، ادامه داد: اين ديد در جامعه علمی ما خطرناك است؛ زيرا با اين نگاه اثری ارزشمند، ناقص و اثری ضعيف، استوار جلوه می‌كند. اين در حالی است كه منتقد وظيفه دارد به دور از هرگونه نگاه جانب‌دارانه كتب را بررسی و نقاط قوت و ضعف آن را مشخص كند. نقد با اين رويكرد، در جامعه اسلامی تاريخچه‌ای كهن دارد و شيوه‌ای برای معرفی دانشمندان و جداكردن سره از ناسره استفاده می‌شده است.
مولف «مكتب تاريخنگاری طبری» به نظر دانشمندان اسلامی در رابطه با تأليف اشاره و عنوان كرد: در روايات تاريخی اين چنين نقل شده است كه ابوعلی سينا هر كتابی را كه به دستش می‌رسيد، مطالعه می‌كرد، اگر نوآوری در آن بود آن‌ها را ذكر می‌كرد و اگر حرف جديدی برای گفتن نداشت، آن را تنها كاغذ سياه كردن می‌دانست. از نظر اين دانشمند جامعه اسلامی، هر كس كه كتابی را به رشته تحرير درمی‌آورد، دو كار انجام داده است، اگر لطيفه‌ای نو گفته باشد، علم را يك گام به پيش برده، در غير اين صورت، كاغذ باطل كرده است.
به گفته اين استاد تاريخ اسلام، بايد در هر اثری ابداع و نوآوری باشد و نواقص كار گذشتگان را تكميل كنند. رسيدن به اين درجه ميسر نمی‌شود، مگر با رونق بخشيدن به نقد عالمانه و تلاش مضاعف نويسندگان.
فرافکنی موسسات و نویسندگان، خود عاملی در چاپ اثر ضعیف است
وی رسالت نويسندگان دينی و قرآنی را محدود به تأليف و پژوهش ندانست و تصريح كرد: برای چاپ هر اثری، نويسندگان توانا و عالم مختار هستند. دانشمندان و محققان در فرهنگ اسلامی به هركسی اجازه ورود در عرصه علم را نمی‌دادند. بايد گفت ورود آثار ضعيف در حوزه علوم دينی و قرآنی در سال‌های اخير و گسترش روند كتاب‌سازی، تنها نتيجه صدور مجوز از سوی وزارت ارشاد نيست، بلكه بايد قسمتی از اين امر را پيامد فعاليت كم نويسندگان و محققان و كم‌رونقی بازار نقد علمی در كشور دانست. خود پژوهشگران نيز موظف هستند براساس رسالت خود، از ورود آثار ضعيف پيشگيری كنند تا از اين راه حق عالمان ضايع نشود.
| نقد اسلامی، ميراث ماندگار در ارزيابی آثار |
| اگرچه اشكالی براين نيست كه محققان در روند نقد از مولفه‌های نقد غربی بهره ببرند، خود دانشمندان اسلامی شيوه‌ها و مولفه‌های ويژه‌ای برای نقد داشتند. شيوه‌های نقد در ميراث اسلامی را نبايد تضعيف، تحريف و يا تغيير كرد؛ چراكه اين مولفه‌ها در نقد و ارزيابی آثار اسلامی كارآمدتر‌اند. |
آيينه‌وند فرافكنی مؤسسات و نويسندگان در اين امر را از ديگر آسيب‌ها و موانع موجود خواند و يادآور شد: در سال‌های اخير، اين وظيفه به موسسات محول شده و هر اتفاقی كه رخ می‌دهد را از چشم مراكز و موسسات ذی‌ربط ديده می‌شود. متاسفانه بايد گفت كه اخيراً نوعی فرافكنی در اين امر ديده شده، موسسات اين وظيفه را بر عهده نويسندگان می‌دانند و پژوهشگران و محققان بالعكس. درمجموع به اهميت اين موضوع به طور جدی ديده نشده است.
مترجم «سيره اميرمومنان (ع)»، به‌كاربردن مولفه‌های نقد غربی در سنجش آثار اسلامی را آسيب ندانست و افزود: اگرچه اشكالی براين نيست كه محققان در روند نقد از مولفه‌های نقد غربی بهره ببرند، خود دانشمندان اسلامی شيوه‌ها و مولفه‌های ويژه‌ای برای نقد داشتند. شيوه‌های نقد در ميراث اسلامی را نبايد تضعيف، تحريف و يا تغيير كرد؛ چراكه اين مولفه‌ها در نقد و ارزيابی آثار اسلامی كارآمدتر‌اند.
وی از عقيده برخی از نويسندگان درخصوص عدم اجازه ورود به نوقلمان، گله كرد و كفت: ما معمولاً نويسندگان نوقلم را، برخلاف شيوه قدما، تضعيف می‌كنيم و اجازه ورود به عرصه دين‌پژوهشی نمی‌دهيم.
اين پژوهشگر تأكيد كرد: پژوهش مراحل مختلف دارد كه اعم از تأليف، تدوين، تصحيح، ابداع و… است، بايد هر اثر را براساس اين درجات مورد بررسی قرار داد كه ار اين چهارچوب خارج نشوند. در تاريخ اسلامی آثار بر سه مبنای متوسط، مختصر و مطول می‌نوشتند و هر اثری را بر مبنای اين تقسيم‌بندی مورد بررسی و واكاوی قرار می‌گرفت. اگرچه از منظر دانشمندانی چون ابوريحان و ابوعلی سينا، تنها آثار قوی، تحسين می‌شدند، اما نبايد از ورود نوقلمان به عرصه پژوهش‌های دينی و قرآنی پيشگيری كرد.
آيينه‌وند كتاب‌سازی را منحصر به سال‌های اخير ندانست و ادامه داد: سرقت‌های ادبی و علمی تاريخچه‌ای به وسعت نوشتن كتاب دارد و نمی‌توان اين پديده را منحصر به سال‌های اخير كرد، اما با توجه به گسترش صنعت چاپ و تسهيل مراحل نشر، شاهد رشد اين روند هستيم.
iqna :