ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

مقتل منسوب به ابومخنف غلط های زیادی دارد/ بعضی نقل ها شهرت مجالسی دارند نه شهرت منابعی

«آیت الله محمد هادی یوسفی غروی» در نشست “بررسی تحلیلی سیر مقتل نگاری عاشورا”


علما در کتابهای متعددی تذکر داده اند که اولین کسی که اخبار عاشورا را تدوین کرد «لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف» معروف به ابی مخنف در کتاب مقتل ابی مخنف بود.
تاریخ وفات ابی مخنف را ۱۵۷ یا ۱۵۸ ذکر کرده اند ولی تاریخ ولادت وی معلوم نیست. به گمان من ولادت وی در سال هشتاد باشد و ۲۰ سال بعد از عاشورا به دنیا آمده باشد.



ابومخنف اولین کسی بود که اخبار عاشورا را تدوین کرد


ابی مخنف در سن ۲۰ سالگی در کوفه در زادگاه خویش احساس کرد که نشانه هایی برای جمع آوری اخبار حوادث عاشورا وجود دارد چون در کوفیان برای امام حسین(ع) بیعت گرفتند، قیام توابین و مختار در این شهر اتفاق افتاده بود.
کسانی دوست دارند بدانند در شهری که به آن انتساب دارند چه اتفاقاتی افتاده
؛ ابومخنف ۲۰ ساله است و ۴۰ سال از جریان عاشورا می گذرد کسانی که در جریان عاشورا حضور داشتند و زنده مانده اند اکنون به سن پیری رسیده اند، و کسانی نیز هستند که در کربلا حاضر نبودند ولی افرادی که در کربلا بودند را درک کرده اند.

ابومخنف از قبیله “ازد” از قبایل یمنی ساکن کوفه بود. “غامدی ها” که شاخه ای از قبیله ازد هستند با قبیله ازد در کربلا حضور داشتند. ابومخنف که دید زمینه وجود دارد و اگر اخبار راجع به کربلا را جمع نکند فرصت از دست می رود قلم به دست گرفت و از ۵۷ نفر مصاحبه کرد و مشاهدات آنها را نوشت و آنها را تلفیق کرد و هر خبری را که می شنید با استناد دقیق یادداشت می کرد.
اکثر اخبار ابی مخنف دو واسطه دارد و بعضی اخبار با یک واسطه نقل می شود.

ابی مخنف امامت امام سجاد(ع) را ده سال درک کرده است ولی از امام سجاد(ع)  به خاطر اینکه ابی مخنف سن و سال کمی داشته حدیثی نقل نکرده است ولی از امام باقر(ع)، امام صادق و امام کاظم(ع) روایاتی نقل کرده و اخبار وی از امام باقر(ع)  بدون واسطه است.

هیچ دلیلی بر شیعه بودن ابی مخنف نداریم. ابن ابی الحدید نیز بر این مطلب تاکید می کند که وی شیعه نیست و محدث بوده است، ابومخنف شیعه به معنای عام کلمه یعنی محب اهل بیت(ع) بوده ولی شیعه به معنای خاص ـ که به نص و عصمت اعتقاد داشته باشد ـ نبود. نجاشی نیز روایات وی را تحسین، مدح و توثیق می کند و نمی گوید که وی شیعه بود.
لیست کتابهای وی به ۷۰ اثر می رسد از جمله معتبرترین کتابهای وی “مقتل عثمان” است و تنها کتابی است که به صورت اختصاصی حوادث قتل خلیفه سوم را ذکر می کند.

هشام کلبی روایت کننده مقتل ابی مخنف
“هشام کلبی” که شیعی مذهب است و ۲۰۰ کتاب و رساله دارد از روایت کنندگان روایات ابی مخنف و واسطه نقل مقتل ابی مخنف بود. خمیرمایه اصلی، کتاب ابی مخنف بود اما هشام کلبی اخبار تکمیلی را افزود.

طبری و شیخ م
فید تاریخ حوادث کربلا را از روی نسخه کتاب هشام کلبی نوشتند

طبری معروف که صاحب تاریخ و تفسیر است در تاریخ خود که به شیوه سالشماری آن را تدوین کرده، عمده اخبار حوادث کربلا را از کتاب هشام کلبی نقل می کند. وی هشام کلبی را درک نکرد ولی این اخبار را از روی نسخه کتاب هشام کلبی که صحت این کتاب نزد وی توثیق شده بود نقل کرده است.
در مورد سیر تدوین مقتل نگاری عاشورا، صد سال بعد از تدوین کتاب تاریخ طبری، شیخ مفید نه به واسطه طبری بلکه از نسخه ای که طبری از کتاب هشام کلبی نقل کرده حوادث کربلا را در کتاب ارشاد خود می آورد.

شیخ مفید تصریح می کند که من اخبار کربلا را از مدائنی و کلبی نقل می کنم؛ مرحوم شیخ مفید دو کار کرد اول اینکه فکر می کرد کتاب هشام کلبی خواهد ماند و اگر هم از بین رود کتاب طبری وجود دارد، به همین خاطر اخبار را بدون ذکر سلسله سند در کتاب خود می آورد. و اکنون تنها کتابی که سلسله اسناد اخبار کربلا وجود دارد کتاب تاریخ طبری است. دومین کاری که شیخ مفید کرد این بود که بعضی جاها اخبار را به صورت خلاصه بیان می کند.

مقتلی که به ابی مخنف منسوب است غلط های زیادی دارد
امروزه مقتل خوانی از روی نسخه ابی مخنف در میان اعراب جنوب ایران و عراق در عصر تاسوعا و روز عاشورا تبدیل به سنت شده است. این مقتل بازاری که به نام ابومخنف است تحریف شده ، غلط های زیادی داشته و نیاز به تصحیح دارد چون به نام ابی مخنف بوده هر کس حواشی ای بر آن اضافه کرده است. و صحیح آن در تاریخ طبری است.
من تحقیق کردم در کتاب مقتل ابی مخنف بیشتر از ۲۰ غلط وجود دارد، در بیان یکی از غلط های مقتل محرف بازاری، در این کتاب در یکی از نقل ها، ابی مخنف از شیخ کلینی نقل می کند در حالی که کلینی هم عصر ابی مخنف نیست و سالها بعد متولد شده است.

پرسش و پاسخ
در مورد حضور حضرت رقیه(س) در کربلا؛ کهن ترین کتابی که جریان دخترکی از خاندان امام حسین(ع) را نقل می کند که شب هنگام در کاخ یزید بهانه پدر را می گرفت و یزید دستور داد سر پدر را برایش ببرند و وی به محض دیدن سر پدر، وحشت کرد، رنجور و بیمار شد و دو یا سه روز بعد به خاطر بیماری از دنیا رفت، “عمادالدین طبری” در کتاب “کامل بهایی” است.  وی در این کتاب به نام
دختر اشاره ای نکرده است.

اهل بیت(ع) شب را در قصر یزید ماندند و خرابه ای در کار نبود اسم مکانی که اسرا شب در آنجا بودند “محله الخراب” بود نه خرابه، خبر اسکان اسرا در قصر یزید از مسلمات است. بعضی نقل ها شهرت مجالسی دارند نه شهرت منابعی.
در مورد نحوه شهادت علی اصغر در روز عاشورا؛ اینکه امام حسین(ع) طفل را در جلو لشگر دشمن روی دستان خود گرفت و این طفل به وسیله تیر حرمله به شهادت رسید این نقل درست نیست. بنا به روایتی از امام باقر(ع)، در “خیمه گاه” هنگامی که امام حسین(ع) می خواست طفل را ببوسد تیری از حرمله به طفل اصابت می کند و این طفل به شهادت می رسد.


www.abna.ir

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید