قطره ای از دریای نهج البلاغه

«در اين خطبه از ستمگرى زمان، اصناف مردم و زهد در دنيا سخن به ميان آمده‏است‏» زير نقاب آخرت دنيا را مى‏طلبند!


اى مردم! ما در روزگارى كينه‏توز و زمانى پركفران واقع شده‏ايم، نيكوكار را بدكردار مى‏شمارد، و بر ستم و سركشى ظالمان مى‏افزايد، از دانش خود بهره نمى‏گيريم و از آنچه نمى‏دانيم پرسش نمى‏كنيم، از حوادث و فتنه‏هاى آينده تا بر ما هجوم نياورده‏اند وحشتى نداريم.


در چنين شرايطى مردم چهار گروهند:


عده‏اى اگر دست‏به فساد نمى‏زنند به خاطر اين است كه: روحشان ناتوان و شمشيرشان كند، و امكانات مالى در اختيار آنها نيست. گروه ديگر آنانند كه شمشير كشيده‏اند و شر و فساد خويش را آشكار اعلام مى‏دارند، لشكرهاى خود از سواره و پياده گرد آورده، و خويشتن را آماده كرده‏اند، دين‏شان را براى ‏اين تباه ساخته‏اند كه ثروتى بيندوزند، و يا فرماندهى جمعيتى را براى خود فراهم سازند و يا به منبرى صعود كرده براى مردم خطبه بخوانند، چه بد تجارتى است كه انسان دنيا را بهاى خويشتن ببيند، و به جاى نعمتها و رضايت پروردگار در آخرت، زندگى اين جهان رابرگزيند.


گروه سوم كسانى هستند كه: (از زير نقاب) كارهاى آخرتى دنيا را مى‏طلبند و آخرت‏را به وسيله كارهاى اين جهان نمى‏طلبند، خود را كوچك و متواضع جلوه مى‏دهند، گامها را كوتاه برمى‏دارند، دامن لباس خويش را جمع مى‏نمايند، خويشتن را به زيور ايمان-داران مى‏آرايند (خود را به شعار مردان صالح آراسته‏اند)و پوشش خدائى را وسيله‏معصيت قرار داده‏اند.


گروه چهارم آنانند كه پستى و بى وسيله‏اى آنان را از رسيدن به جاه و مقام بازداشته‏و دستشان از همه جا كوتاه شده و خود را به زيور قناعت آراسته‏اند و به لباس زاهدان زينت‏داده‏اند(اما حقيقت اين است)كه در هيچ زمان نه بهنگام شب و نه بهنگام روز در سلك‏زاهدان راستين نبوده‏اند!.


راغبان به خدا(در اين ميان) گروهى باقى مانده‏اند كه: ياد قيامت چشمهاشان را فرو افكنده، و ترس بازپسين اشكشان را جارى ساخته، اينان(به خاطر سخنان حقى كه مى‏گويند)يا از جامعه رانده شده‏اند و در خاموشى و تنهائى فرو رفته‏اند و يا ترسان و مقهور مانده، و يا لب ‏از گفتار فرو بسته‏اند، و بعضى هم مخلصانه به كار دعوت بسوى خدا پرداخته‏اند، عده‏اى‏ هم گريان و دردناكند، كه تقيه آنان را از چشم مردم انداخته است، و ناتوانى وجودشان‏ را فرا گرفته(اينان به كسانى مى‏مانند)كه در درياى نمك غوطه‏ورند، دهان‏شان بسته، و قلب‏شان مجروح است (آنقدر) نصيحت كرده‏اند كه خسته شده‏اند، از بس مغلوب شده‏اند ناتوان گشته‏اند و از بس كشته داده‏اند به كمى گرائيده‏اند. بى اعتنائى و زهد در دنيا اى مردم!دنيا در چشم شما بايد كم ارزش‏تر از پوست درخت و اضافيهاى مقراضهائى‏ كه با آن پشم حيوانات را مى‏چينند بوده باشد، از پيشينيان پند بگيريد، پيش از آنكه ‏آيندگان از شما پند بگيرند، اين جهان پست و مذموم را رها كنيد زيرا كه افرادى را كه ازشما شيفته‏تر نسبت‏به آن بوده‏اند رها ساخت!


سيد رضى مى‏گويد:


بعضى از نادانان اين خطبه را به معاويه نسبت داده‏اند، ولى بدون ترديد اين خطبه‏از سخنان امير مؤمنان است:


طلا كجا و خاك كجا؟آب گوارا و شيرين كجا و آب نمك كجا؟


دليل بر اين مطلب سخن‏«عمرو بن بحر، جاحظ‏» است كه ماهر در ادب و نقاد بصير سخن مى‏باشد او اين خطبه را در كتاب ‏«البيان و التبيين‏» آورده و گفته است: آن را به معاويه نسبت‏داده‏اند سپس اضافه كرده كه، اين خطبه به سخن امام(ع) و به روش او در تقسيم مردم‏شبيه‏تر است، و اوست كه به بيان حال مردم: از غلبه، ذلت، تقيه، و ترس واردتر است، سپس مى‏گويد: تاكنون چه موقع ديده‏ايم كه معاويه در يكى از سخنانش مسير زهد پيش گيردو راه و رسم بندگان خدا را انتخاب كند؟!


همانطور كه سيد رضى(ره)فرموده اين خطبه را عمرو بن‏جاحظ در كتاب‏«البيان و التبيين‏»آورده است.(مستدرك و مدارك نهج البلاغه‏صفحه 242) .

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

اشتراک گذاری لینک
ارسال به تلگرام
ارسال به وات ساپ
ارسال به فیس بوک
ارسال به ایمیل
پرینت
ارسال به توییتر
بستن