قطره ای از دریای نهج البلاغه

بعضی از شارحان نهج‏البلاغه می‏گویند که امیرالمومنین(ع) این خطبه را در آغاز جنگ صفین ایراد کرد و برخی از شارحان برآنند که این خطبه در بامداد روزی ایراد شده که شب قبل از آن (لیله‏الهریر) بود و لیله‏الهریر در تاریخ جنگ طولانی صفین از شبهای معروف آن جنگ است و(هریر) در زبان عربی به معنای زوزه سگ می‏باشد که بخصوص از سرما زوزه بکشد و اعراب فکر می‏کردند که سرما طوری سگ را بی‏تاب می‏کند که زوزه می‏کشد ولی تحقیقات جانورشناسی در قرن اخیر حاکی از این است که سگ در قبال سرما خیلی مقاومت دارد و در هر حال (لیله‏الهریر) در تاریخ جنگ صفین نام شبی است که در آن شب، سربازان معاویه از ترس یا سرما یا هر دو زوزه می‏کشیدند و در این خطبه امیرالمومنین(ع) دستوری را که امروز به اسم دستور تاکتیکی خوانده می‏شود برای سربازان خود صادر می‏نماید و مثل سایر خطبه‏های آن حضرت هر جمله کوتاه آن، دریایی است از معانی وسیع و فی‏المثل جمله سوم این خطبه با این مضمون (و تجلببوالسکینه) با ترجمه تحت اللفظی این معنی را می‏دهد (جامه‏ای بپوشید که شما را آرامش بدهد) ولی همین جمله کوتاه که بیش از سه کلمه ندارد فشرده و عصاره تعالیم تمام سرداران بزرگ دنیا است که به سربازان خود توصیه می‏کنند که در جنگ خون سرد باشند و روحیه خود را حفظ کنند و با خون‏سردی بتوانند بهتر از خود دفاع نمایند و با حفظ روحیه، دشمن را عقب برانند و در پایان جنگ، بر او غلبه کنند.

«این گروه اسلامی بیم از خداوند را برای خود جوشن کنید و جامه‏ای بپوشید که شما را آرامش بدهد.

در جنگ دندانها را به هم بفشارید چون فشردن دندانها بر هم سبب می‏شود که استخوان جمجمه شما، در قبال ضربت شمشیر دشمن بهتر مقاومت نماید.

زره در جنگ مفید است و آن را با سایر ساز و برگ جنگی تکمیل نمایید و شمشیر را در غلاف تکان بدهید تا این که وقتی که می‏خواهید از غلاف بکشید گیر نکند و به سهولت خارج گردد.

دشمن را پیوسته در نظر داشته باشید و از هر طرف(از راست و چپ و پایین و بالا) ضربات سلاح را بر او وارد بیاورید و آگاه باشید که شما تحت نظر خداوند و به اتفاق پسر عموی رسول‏الله(ص) پیکار می‏کنید.

پس بی‏درنگ و پیاپی حمله کنید و از گریختن از میدان جنگ به شدت شرمگین باشید زیرا آن که از میدان کارزار می‏گریزد اعقاب خود را با عمل خویش ننگین می‏کند و در روز جزا دچار کیفر آتش می‏شود.

با خاطری مسرور خود را برای فداکاری آماده کنید و با شادمانی به سوی مرگ بروید.

این شما هستید که بایستی این سپاه بزرگ و آن خیمه افراشته را که ابلیس در گوشه‏های آن جا گرفته است، از بین ببرید. مبادا که ترس بر شما غلبه نماید زیرا اگر وحشت بر شما غالب شود در همه چیز شما تاثیر خواهد کرد ولی اگر بی‏باک و دلیر باشید، وحشت عقب نشینی خواهد نمود و از شما خواهد گریخت.

بر شماست که در جنگ استقامت داشته باشید تا موفق شوید که شالوده حقیقت را دریابید و بدانید که شما نسبت به سایر بندگان، نزد خداوند جامعه برتر هستید و خداوند همواره با شما است و هر کوششی که بکنید ماجور خواهد شد و هرگز چیزی از پاداش شما کاسته نمی‏گردد.»