قطره ای از دریای نهج البلاغه

شارحان نهج‏البلاغه راجع به شش جمله اولیه این خطبه تا جمله(و ورثها ابعدها) منظور حضرت امیرالمومنین(ع) را این طور تفسیر کرده‏اند که حضرت در این شش جمله که مردم عراق را تشبیه به زن باردار کرده می‏خواسته است که پنج نکته را بگوید: نکته اول این که مردم عراق آمادگی برای جنگ داشتند و یک زن باردار آماده برای زائیدن و بچه به دنیا آوردن است و چون یک زن سترون نیست که شوهرش امیدی به بچه‏دار شدن او و خود نداشته باشد نکته دوم این است که زن باردار دوران بارداری را به انتها رسانید یعنی سخت ترین دوران را تحمل کرد و به مرحله نهائی رسید و مردم عراق هم دوران سخت قبل از پیروزی را تحمل کردند و به مرحله فتح رسیدند. نکته سوم این است که زن باردار پس از این که به مرحله زائیدن رسید، از روی عمد، جنین خود را سقط کرد و مردم عراق هم پس از این که به مرحله پیروزی رسیدند از روی عمد، فتح و موفقیت خود را مبدل به شکست کردند. نکته چهارم این است که زن باردار که از روی عمد سقط جنین کرد شوهر را هم از دست داد و بدون سرپرست شد و مردم عراق هم که از دستور امیرالمومنین(ع) پیروی نکردند مانند آن زن شوهرمرده آنچه را که مایه قوام و سعادت آنها بود بر اثر سرپیچی از دست دادند و نکته پنجم این که خویشاوندان دوردست زن شوهرمرده که او را بدون سرپرست دیدند درصدد برآمدند که میراث او را تصاحب نمایند و مردم شام هم که مردم عراق را شکست خورده دیدند درصدد تصرف و تصاحب اموالشان برآمدند.

«اما بعد، ای مردم عراق، شما مانند یک زن آبستن هستید که بارداری را تحمل می‏کند و هنگام تولد نوزاد سقط جنین می‏نماید و شوهرش زندگی را بدرود می‏گوید و دوران بدون سرپرستی آن زن طولانی می‏شود به طوری که خویشاوندان دور، وارث او می‏گردند.

به خداوند سوگند که من به اختیار و تمایل خود به طرف شما نیامدم بلکه ناگزیر شدم که به طرف شما بیایم.

به من اطلاع دادند که شما گفته‏اید که من دروغ می‏گویم.

خداوند شما را برای این بهتان ناحق که بر من زده‏اید به هلاکت برساند.

من به که دروغ گفته‏ام؟ آیا می‏خواهید بگویید که من به خدا دروغ گفته‏ام؟ در صورتی که اولین کسی بودم که به خدا ایمان آوردم.

آیا می‏خواهید بگویید که من به پیغمبر او دروغ گفتم؟ در صورتی که من اولین کسی بودم که پیغمبری او را تصدیق کردم.

به خداوند سوگند نه چنین است که می‏گویید.

آنچه من می‏گویم گفتاری است بلیغ و در زمانی که من این گفتار را از رسول خدا فرا می‏گرفتم شما حضور نداشتید و به فرض این که حضور می‏داشتید استعداد فهم آن در شما نبود و مادر آن کس که چون شما بهتان ناحق می‏زند و استعداد ادراک کلام پیغمبر را ندارد در عزایش بنشیند.

اگر مردم قابل را در می‏یافتم که برای کلام حق گوش شنوا داشته باشند کیل(پیمانه) فهمشان را پر می‏کردم بدون این که چشمداشت مزد داشته باشم و در موقع خود صحت نظریه مرا درخواهید یافت.»