ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

درخشانترین دوره ی هنر ایران

دیوارهای این کاخها ازکاشی های خوش آب و رنگ پوشیده شده ومیان مجموع آنها با نقوش نقاشان معروف آن دوره پیوند هست. سقفها و دیوارها نیز غالباً با منبت کاری تزیین میشدند.


دورهء صفویه در معمارى یکى از پررونق‌ترین دوره‌هاست. بناهاى این دوره از جذاب‌ترین و فریبنده‌ترین بناها در سرتاسر مع
مارى ایرانى است.در سال ۹۰۷ قمری (۱۵۰۲م.) شاه اسماعیل، سلسله صفوی را تأسیس کرد. در این دوره مراکز و کانونهای صنعتی و هنری در ایران افزایش یافت، در ابتدای تأسیس این سلسله، تبریز پایتخت بود و به همین سبب این شهر مرکزی شد برای فعالیتهای هنرمندانی مانند خطاطان، تذهیب کاران، نقاشان و صحافان و همچنین هنرمندانی که در دیگر فنون و صنایع کار میکردند و هنرمندانی که درصنایع منسوجات و بافت پارچه به کار می پرداختند.


دراواخر قرن دهم قمری، در زمان شاه عباس پایتخت از قزوین به اصفهان انتقال یافت. با انتخاب پایتخت جدید، این شهر به عنوان یکی ازدرخشانترن شهرهای شرق گسترش پیدا کرد. بازارها، کاخها، مساجد، باغها، پلها در نقشه شهر گنجانیده شده بود. در این زمان همه بناهای مذهبی با تزیینات کاشیکاری آرایش شدند. بناهای مسجد شیخ لطف الله سر در قیصریه و مسجد امام (شاه) درمیدان نقش جهان با کاشیهای معرق مزین شدند. آجرهای مربع کاشی منقوش، معروف به آجرهای «هفت رنگ» در بناها به مقیاس گسترده مورد استفاده قرار گرفت. نقش و نگار کاشیها و رنگهای آنها زینت خاصی به بناهای این دوره بخشیده است. نه تنها دیوارها، بلکه گنبدها، ایوان، طاقنماها سردر ورودیها و مناره با کاشی و موزاییک آراسته شد. ساخت سردرهای بزرگ با ک
اشیهای شفاف و گچبری مقرنس
کاری در عصر صفویه پیشرفت بسیار داشت. ترکیب سردر بزرگ و مناره های طرفین آن با صحن چهار ایوانی و ساختمانهای اطراف آن و قراردادن گنبد به گونهای که با همه ساختمان متناسب باشد، درمعماری زمان صفوی به درجه کمال رسید. با توجه به امنیت ایران در این دوره بناهایی بزرگ و عالی مانند کاخهای عالی قاپو، چهل ستون، هشت بهشت و تالار اشرف در اصفهان و بقعه شاهزاده حسین، سردر عالی قاپو و چهلستون در قزوین ساخته شدند. دیوارهای این کاخها ازکاشی های خوش آب و رنگ پوشیده شده ومیان مجموع آنها با نقوش نقاشان معروف آن دوره پیوند هست. سقفها و دیوارها نیز غالباً با منبت کاری تزیین میشدند.


تزیینات چوبی در بناهای غیرمذهبی دارای نقش اصلی بود و در آنها میزان بیشتری ازتذهیب کاری و نقا
شیهای لاکی استفاده میشد. طرحهای آنها با هنر مینیاتور دارای رابطه نزدیکی بود. نقاشیهای دیواری (فرسک) در کاخ عالی قاپو، قصر اشرف و چهلستون و همچنین آیینه کاری به عنوان نوعی تزیین جدید دربناها، مانند آیینه خانه، مورد استفاده قرار گرفته است.


به طور کلی قرن دهم ویازدهم قمری، به عنوان دوران شکوفایی هنرهای اسلامی ایران، و اصفهان یکی از مهمترین و زیباترین شهرهای این دوره بوده است. بناهای بزرگ شهر اغلب با کاشیکاریهای زیبا تزیین شده اند. وقتی شاه عباس اصفهان را پایتخت خود قرار داد، نقشه جدیدی برای شهر طرح کرد: خیابان بزرگ و معروف چهارباغ را او ساخت و طرفین خیابان را دستور داد درخت بکارند. این خیابان به پل بزرگی که روی زاینده رود است، میرسد. در میانه شهر، میدان بزرگ «نقش جهان» قرار دارد. مسجد امام (شاه) درسمت جنوب و قصر عالیقاپو در مغرب و مسجد شیخ لطف الله در مشرق و سردر بازار قیصریه در شمال آن جای گرفته اند. این میدان جای چوگان بازی بوده و دروازه های سنگی که برای این بازی ساخته شده، هنوز در دو سوی میدان موجود است. در چهار سوی این میدان قریب دویست باب حجرات در دو طبقه ساخته شده است.


قسمت اعظم شاهکارهای معماری دوران صفویه در اصفهان است و این شهر در آن دوره بسیار زیبا و دیدنی بوده است بطوری که سیاحان غربی در سفرنامه‌هایشان از زیبایی اصفهان زیاد تعریف کرده‌اند. از جمله معماری‌های مهم عصر صفوی در اینجا بررسی می‌شود.


چهل ستون


عمارت چهل ستون در عصر شاه عباس دوم ساخته شد. تزئینات این بنا تا سال ۱۳۰۰ باقی بوده و بعدا قسمتی از آن خراب شده است. یکی از نقاشان فرانسوی که در زمان محمدشاه قاجار از این عمارت باز دید به عمل آورد نوشته است که بنا را بدون عیب خرابی دیده است عموم درها از خاتم و منقّش به نقوش زیبا بوده و ستونها که فعلا عاری از تزیین است همه از آینه‌های ریز پوشیده بوده و نقاشیها و مینیاتورهایی بر آن نقش شده بوده است. ایوان جلو دارای بیست ستون و در عقب ایوان جایگاه سلطنت بوده است.


پل خواجو


این پل در زمان شاه عباس دوم ساخته شده است. تاریخ ساختمان دقیق آن معلوم نیست فقط طبق کتیبه‌ای که دارد معلوم می‌شود که در سال ۱۲۹۰ تعمیر گردیده است. این پل با سنگ و آجر ساخته شده و بیست و چهار چشمه دارد.


چهار باغ


شاه عباس کبیر در سال ۱۰۰۶ که یازدهمین سال سلطنتش بود طرح احداث چهار باغ را ریخت و بدین وسیله کاخ شاهی را با باغهای خارج شهر متصل کرد. پل اللّهوردیخان آن را به دو قسمت می‌کرده است. از قصر جهان نما تا پل اللّ وردی خان چهار باغ پایین و از پل مزکور تا قصر هزار جریب چهار باغ بالا نام داشته است. این محل برای گردش و تفریح مردم و بعضی روزها مختص بانوان بوده است.


در طول خیابان چهار ردیف درخت چنار و جویبارها و باغچه‌های گلکاری شده وجود داشته است و مردم اجازه داشتند در باغهای اطراف چهار باغ که متعلق به شاه وارد شوند و از میوه‌های آن استفاده کنند


مسجد شاه


دستور ساختمان این مسجد در سال ۱۰۲۱ هجری بوسیله شاه عباس کبیر داده شد. سر در مسجد که جزو تزیینات میدان شاه بود زودتر ساخته شد و بعدا شروع به پی ریزی مسجد کردند. سر در مسجد دو کتیبه دارد. کتیبه اول به خط علی رضا عباسی و کتیبه دوم به خط محمد رضامی‌باشد. تصور می‌رود که کار مسجد در سال ۱۰۴۰ هجری یعنی دو سال بعد از مرگ شاه عباس به پایان رسیده باشد. در زمان سلطنت محمد شاه قاجار زلزله مسجد را تکان داد و شکافهای عریضی پیدا شد ولی تعمیرات جزیی در این دوره به عمل آمد.


مسجد چهار باغ


این مدرسه در سمت چپ خیابان چهار باغ واقع شده است. سر در مدرسه دارای طاق مقرنس کاری و کاشی کاری زیبا می‌باشد. بعد از سر در دالانی است که به صحن مدرسه متصل می‌شود. کاشی کاری مدرسه بسیار نفیس و ظریف است.


قصر هشت بهشت


قصر هشت بهشت نیز از نظر بُعد مناظر باغ به میزان وسیعتری اهمیت معماری دارد. این قصر را برای جشنهای مجلل درنظر گرفته بودند. شهرت این کاخ گذشته از جنبه معماری وزیبایی، به سبب استفاده ازسنگهای مرمر و طاق مقرنس کاری و نقاشی مناظر کاشیکاری خاص آن است. آیینه کاری این کاخ عامل دیگری در زیبایی بنا بوده است.


تالار اشرف


تالار اشرف، شامل یک تالار بزرگ و دو اتاق در کنار آن است. اهمیت این بنا گذشته از نظر معماری وسقفهای بزرگ ضربی، به خاطر مقرنس کاری و نقاشی و تصاویر طلاکاری سقف و شاهنشین آن است.


با نگرشی کلی به هنرهای این دوره، باید پذیرفت که در دوره صفوی، بار دیگر عصر نوین ودرخشانی در هنر ایران طلوع کرد.


فراوری: طاهره رشیدی، بخش تاریخ ایران و جهان تبیان


منابع: ۱- آرتی / ۲- دانشنامه رشد

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید
پخش ویدئو

مسابقه ی کتابخوانی تفسیر سوره ی انسان

مشاوره رایگان کلاسهای مجازی