ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

امر به معروف و نهی از منکر از دیدگاه ائمه علیهم السلام

الف) جایگاه امربه معروف ونهی از منکر


قال الباقرعلیه السلام:
«ان الامربالمعروف والنهی عن المنکر سبیل الانبیاء ومنهاج الصالحین، فریضه عظیمه بها تقام الفرائض وتأمن المذاهب وتحل المکاسب وترد المظالم وتعمر الارض ونتیصب الاعداء ویستقیم الامر
امربه معروف ونهی ازمنکر، راه انبیاء روش صالحان است، فریضه بزرگی است که فرائض دیگر به وسیله آن اقامه می شود و راه و روش انسان را مصون ازخطا و کسب و کار او را حلال می کند، ستمها را جبران و زمین را آباد می سازد، به وسیله این فریضه از دشمنان، عدالت و انصاف خواسته می شود و همه امور استوار و در مسیر درست قرار گیرد».
قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم):
«ما اعمال البر عند الجهاد فی سبیل الله الاکنفثه فی بحر بحی و ما جمیع اعمال البر و الجهاد فی سبیل الله عند الامر بالمعروف والنهی عن المنکر الا کنفثه فی بحرلجی٢
همه کارهای نیک نسبت به جهاد در راه خدا، مانند قطره ای است در برابر دریای پهناور، و همه کارهای نیک به جهاد در راه خدا دربرابر امربه معروف ونهی ازمنکر چون قطره ای در برابر دریای پهناور».۲


ب) جایگاه آمر به معروف و ناهی ازمنکر


قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم):
«من امر بالمعروف ونهی عن المنکر فهو خلیفه الله فی الارضه وخلیفه رسول الله وخلیفه کتابه ٣
کسی که امربه معروف و نهی از منکر کند، جانشین خداوند در زمین و جانشین رسول خدا و جانشین کتاب خدا می باشد».
قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم):
«من امربالمعروف او نهی عن المنکر اودل علی خیر اوالثاربه، فهو شریک۴
کسی که امربه معروف یا نهی از منکر نماید یا برکار خیر راهنمایی کند یا اشاره به آن نماید، او (آمریاناهی)درآن کارنیک با انجام دهنده اش شریک خواهد بود.
قال علی علیه السلام:
«من کانت فیه ثلاث سلمت لله الدنیا والاخره، یأمربالمعروف ویأتمربه و ینهی عن المنکر وینتهی عنه و یحافظ علی حدود الله اجل علا۵
هرکس سه خصلت دراوباشد، دنیا و آخرتش سالم می شود
اول؛ امربه معروف کند و خود نیز بدان عمل نماید.
دوم؛ نهی ازمنکر کند و خود هم ترک نماید.
سوم؛ نگهبان حدود خداوند بزرگ باشد».


ج) ویژگی آمربه معروف وناهی ازمنکر


قال الصادق علیه السلام:
«صاحب الامر بالمعروف یحتاج إلی ان یکون عالمًا بالحلال والحرام ۶
آمر به معروف
درکار خود، نیازمند به شناخت حلال و حرام می باشد».
سئل ابوعبدالله علیه االسلام:
عن الامربالمعروف والنهی عن المنکی أواجب علی الامه جمیعًا؟
قال لا، فقیل لم؟ قال؛ انماهو علی التقوی المطاع بالمعروف من المنکر لا علی لاضعیف الذی لا یهتدی سبی لا٧
ازحضرت امام صادق علیه السلام سؤال شد:
که آیا امربه معروف ونهی ازمنکر به عموم امت واجب است؟ آن حضرت فرمودند، چند سؤال شد پسبرچه کسانی واجب است، آن حضرت فرمود؛ این تکلیف برعهده کسی است که، توانمند، مورد اطاعات، عالم به معروف ومنکر باشد، نه برفرد ضعیفی که خود، راه به جایی نمی برد».
قال الصادق علیه السلام:
«الامر بالمعروف والنهی عن المنکر واجبان علی من امکنه ذلک، ولم یخف علی نفسه ولا علی» اصحابه٨
امربه معروف ونهی ازمنکر به کسی که واجب است که قدرت براقامه آن داشته باشد وهمچنین برخود (وبراصحاب خود نترسد) یعنی خوف ضرر جانی برای خودش ونزدیکانش نداشته باشد».
قال علی علیه السلام:
«کن أمراً بالمعروف وعام لا به ولا تکن ممن یأمر وینهی عنه فتبؤ باثمه وتتعرض ربه ٩
همواره امرکننده به معروف ونیکیها باش وهمچنین خودت عامل به معروف باش نکند که توازکسانی باشی که مردم را به نیکی دعوت کنی درحالی که خودت ترک کننده معروف باشی که دراین صورت رفتار گناهی شدی که به واسطه آن مورد خشم پروردگارت قرار خواهی گرفت».
قال علی علیه السلام:
«لعن الله الامرین بالمعروف،التارکین له والناهین عن المنکر العاملین به١٠
نفرین خدا برآنان باد که امربه معروف می کنند وخود، آن را ترک می نمایند ونهی ازمنکر می کنند وخود مرتکب آن می شوند».


د) ارتباط دین به امربه معروف ونهی ازمنکر


قال علی علیه السلام:
«غایه الدین، الامر بالمعروف والنهی عن المنکر واقامه الحدود ١١
نهایت دین، امربه معروف به خوبیها ونهی ازمنکر گناه وزشتیها وبرپاداشتن حدود الهی است».
قال علی علیه السلام:
«قوام الشریعه الامربالمعروف والنهی عن المنکر واقامه الحدود ١٢
قوام وپایداری دین به امربه معروف ونهی ازمنکر واقامه حدود الهی می باشد».


ه) ارتباط دین داری با امربه معروف ونهی ازمنکر


قال الصادق علیه السلام:
«لا دین لمن یدین الله بالامر بالمعروف والنهی عن المنکر ١٣
کسی که با اقامه امربه معروف ونهی ازمنکر به وظیفه و تکلیف الهی خود عمل نکند دین ندارد ».
قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم):
«ان الله یبفض المؤمن الضعیف الذی لا دین له، فقیل و ما المؤمن الضعیف الذی لا دین له؟ قال، الذی لا ینهی عن المنکر١۴
بدرستیکه خداوند متعال مومن ضعیفی را که دین ندارد دشمن می دارد، ازپیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) سؤال شد، یا رسول الله مومن ضعیفی که دین ندارد چه کسی است، آن حضرت فرمودند،(مؤمن ضعیف بی دین) کسی است که نهی ازمنکر نمیکند». قال رسول الله (صلی الل
ه علیه و آله و سلم):
«لا ینبغی لنفس مؤمنه تری من یعصی الله فلا تنکر علیه ١۵
شایسته نیست که مؤمنی ببیند که معصیت خدا انجام می شود و نهی ازآن معصیت بکند».


و) آثار امربه معروف و نهی از منکر


قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم):
«لا یزال الناس بخیر ما امروا بالمعروف و نهوا عن المنکر و تعاونوا علی البروالتقوی١۶
خیر و برکت درمیان مردم ازبین نمی رود تا زمانی که امربه معروف و نهی ازمنکر کنند و همدیگر را برخوبی یاری دهند».
قال الصادق علیه السلام:
«ان للجنه بابًا یقول له باب المعروف فلا یدخله الااهل المعروف ١٧
بهشت را دربی است بنام درب معروف، که جزاهل معروف ازآن وارد نمی شوند».
قال الباقر علیه السلام:
«الامر بالمعروف و النهی عن المنکر خلقان من خلق الله فمن نصرها اغره الله و من خذلهما خذاء الله ١٨
امربه معروف و نهی ازمنکر دوخلق و خوی ازاخلاق الهی هستند، هرکس با علش آندو را یاری کند
خداوند اورا عزیز می گرداند و آن کس که به این دوفریضه بی اعتنا باشد خداوند اورا ذلیل خواهدکرد».


ز (آثار ترک امربه معروف و نهی ازمنکر


قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم):
«اذا لم یأمروا بالمعروف و لم ینهوا عن المنکر، و لم یتبعوا الاخیار من اهل بیتی، سلط الله علیهم اشرارهم، فیدعوا عند ذلک خیاد هم فلا ستجاب لهدر١٩
هرزمان که امربه معروف و نهی ازمنکر انجام نشود(ترک شود) و ازبرگزیدگان ازاهل بیت من بیعت شود، خداوند اشرار رابرآن مردم مسلط خواهد کرد و دراین زمان حتی اگر نیکان آنها نیز دعا کنند خداوند دعایشان را مستجاب نخواهد کرد».
قال الصادق علیه السلام:
«من کان له جار و یعمل بالمعاصی فلم ینهه فهو شریکه ٢٠
هرکس همسایه ای دارد که اهل معصیت است و اورا نهی نمی کند درگناه اوشریک است ».
قال الصادق علیه السلام:
«إذا رأی المنکر فلم ینکره و هو یقدر علیه، فقد اجب ان یعصی الله،و من اجل ان یعصی الله فقد بارز الله بالعداوه٢١
قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم):
«کیف بکم إذا فسدت نسائکم و فسق شبابکم و هم تأمروا بالمعروف و لم تنهوا عن المنکر؟ فقیل له ویکون ذلک یا رسول الله؟ قال نعم و شر من ذلک، کیف بکم إذا امرتم بالمنکر و نهیتم عن المعروف؟فقیل له یا رسول الله و یکون ذلک؟ قال نعم و شر من ذلک، کیف بکم إذا رایتم المعروف منکراً و المنکر معروفًا٢٢
چگونه خواهید بود، وقتی که زنهای شما فاسد شوند و جوانهای شما فاسق، درحالی که امربه معروف و نهی ازمنکر ننمائید؟ گفته شد؛ یا رسول الله آیا واقعًا چنین خواهد شد؟ آن حضرت فرمودند؛ بلی و حتی بدتر ازاین هم خواهد شد چگونه خواهید بود دروقتی که امربه معروف و زشتی کنید و نهی از خوبی نمائید. گفته شد؛ یا رسول الله آیا چنین خواهد شد؟ آن حضرت فرمود: آری و بدتر از این هم خواهد شد و آن وقتی است که خوبی و معروف را زشتی قلمداد کنید و منکر زشت
ی راخوب».
قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم):
«اذا ترکت امتی الامربالمعروف و النهی عن المنکر فلیؤدن بوقاع من الله جل الله ٢٣
قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم):
«لا تزال لا اله الا الله تنفع من قالها و ترد علیهم العذاب و النقمه، مالم یستخفوا بحقها قالوا یا رسول الله و ما الاستخفاف بحقها؟ قال یظهر العمل بمعاصی الله فلا ینکر و لا یغیر٢۴
همواره کلمه لا اله الا الله برای گوینده اش نفع دارد و عذاب و بلاها را دفع می کند مگر اینکه حق اینکلمه مراعات نگردد، سؤال شد، یارسول الله، چه موقع حق این کلمه مراعات نمی گردد، آن حضرت فرمودند:زمانی که عمل به گناه ها آشکار گردد و کسی نهی ازآن نکند وآنرا تغییرندهند ».
قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم):
«لایزال الناس بخیر ماامروا بالمعروف و نهوا عن المنکر و تعاونوا علی البر و التقوی فاذا لم یفعلوا ذلک نزعت عنهم البرکات و تسلط بعضهم علی بعض و لم یکن لهم ناصر فی الارض و لا فی السماء٢۵
خیروبرکت درمیان مردم ازبین نمی رود تازمانی که امربه معروف و نهی ازمنکر کنندوهمدیگر را برخوبی یاری دهند و هرگاه این امور را انجام ندهند، برکات ازآنها گرفته می شود و بعضی ازآنها بر بعض دیگر سلطه پیدا می کنند و هیچ یاوری درزمین و آسمان برای آنها نخواهد بود».
قال علی علیه السلام:
«من ترک انکار المنکر بقلبه و یده و لسانه فهو میت بین الاحیاء٢۶
کسی که انکار منکر را با قلب و دست و زبانش ترک کند در واقع مرده ای است دربین زندگان ».


ح) آثار سکوت و رضایت برانجام منکر


قال علی علیه السلام:
«الراضی بفعل قوم کالداخل فیه معهم و علی کل داخل فی باطل اثمان، اثم العمل به و اثم الرضا به٢٧
آن کسی که به کار جمعیتی راضی باشد . همچون کسی است که درآن کاردخالت دارد با این تفاوت که آن کس که درکارباطل دخالت دارد و گناه می کند: ١- گناه عمل ٢- گناه رضایت»
قال علی علیه السلام:
«ما من قوم عملوا بالمعاصی و بینهم من بقدر این ینکر علیهم فلم یفعل الا یوشک ان یعمهم الله بعذاب من عنده٢٨
وهیچ قومی معصیت نمی کند درحالی که دربین آنان کسی هست که قدرت جلوگیری ازگناه آنان رادارد و اقوام به پیشگیری ازمعصیت آنان نمی کند مگر آنکه ممکن ا ست عذاب خداوند عموم مردم را دربرگیرد».
قال علی علیه السلام:
«من استحسن قبیحًا کان شریکًا فیه ٢٩
هرکس کارزشتی را، زیبا بداند، درگناه انجام آن کار زشت شریک می باشد.»
قال الباقر علیه السلام:
«من شهد امراً فکرهه کان کمن غاب عنه، و من غاب عن أمر فریضه کان کمن شهده ٣٠
کسیکه شاهد گناهی باشد و نسبت به آن ناخوشایند باشد مثل کسی است که حضور درکنار این امرقبیح نداد و کسیکه حضور درزمان انجام گناه ندارد اما بعد که فهمید راضی و خشنود ازانجام آن باشد مثل این است که درزمان گناه شاهد برانجام آن بوده است».


ط) با اهل معاصی چگونه برخورد کنیم


قال علی علیه السلام:
«أمرنا رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) ان نلقی اهل المعاصی بوجوه مکفهره٣١
رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) مارا فرمان داده است تا با گناهکاران با جریان خشمگین برخورد کنیم ».
قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم)
«تقربوا الی الله ببغض اهل المعاصی، و ألقوهم بوجوه مکفهره و اتمسوا رضا الله بسخطهم، و تقربوا الی الله بالتباعد منهم٣٢
با دشمنی اهل گناه به خداوند متعال تقرب و نزدیکی بجویید و با آنان(اهل گناه) باچهره ای خشمگینی برخورد نمایید و رضای خدا را درناراحتی اهل معصیت طلب نمایند و با دوری از آنان (اهل گناه) به خداوند متعال نزدیک شوید .


ی) ارتباط بین عمل آمروناهی ازمنکر دروجوب امرو نهی


قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم)
«امروا بالمعروف و ان لم تفعلوه و انهوا عن المنکر و ان لم تجنبوه کله ٣٣
امربه معروف کنید اگر چه به آن عمل نمی کنید و نهی ازمنکر کنید اگر چه همه منکرات راترک نمی کنید».
قیل یا رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم):
«لا نامربالمعروف حتی نعمل به کله و لا ننهی عن المنکر حتی ننتهی،عنه کله فقال(صلی الله علیه و آله و سلم) لا، بل تامروا بالمعروف و ان لم تنتهوا عن کله، و انهوا عن المنکر و ان لم تنتهوا عن کله٣۴
درمحضر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) گفته شد:
مابه معروفی امرمی کنیم که خود،آن را هیچ
ترک نکرده باشیم و ازمنکری نهی می نمائیم که خویشتن هیچ وقت آن مرتکب نشده باشیم، آن حضرت فرمود: این کار را نکنید بلکه به معروفی که احیانًا ترکش کرده اید هم امر کنید و از منکری کنید که گاهی مرتکبش می شوید نهی نمائید و نهی ازمنکر کنید اگر چه ازهمه بدیها اجتناب نمی کنید».


ک) امربه منکر و نهی ازمعروف !!


قال الصادق علیه السلام:
«ویل لمن یأمر بالمنکر و ینهی عن المعروف ٣۵
وای برحال کسیکه امربه زشتیها و گناه و نهی ازخوبیها و واجبات می کنند».
قال رجل:
یا رسول الله فاخبر نی ای الاعمال ابغض الی الله قال رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) الشرک بالله، قال ثم ماذا؟ قال قطیعه الرحم قال،ثم ماذا؟ قال، الامربالمنکر و النهی عن المنکر٣۶
مردی به رسول الله عرضه داشت بمن خبربده که مبغوض ترین و دشمن ترین اعمال پیش خدا چه عملی است؟ آن حضرت فرمود شرکت به خدا سپس آن مرد عرضه داشت پس ازشرکت چه عملی مبغوض ترین است .آن حضرت فرمود: قطع رحم و ترک خویشاوندان سپس آن مرد گفت: پس از آنچه عملی، آن حضرت فرمود، امربه زشتی و نهی ازخوبی».


ل) امربه معروف و نهی ازمنکر موجب تقویت مؤمنان است


قال علی علیه السلام:
«فمن امر بالمعروف شه ظهور المومنین و من نهی، عن المنکر ادغم النوف المنافقین ٣٧
پس هرکس امربه معروف کند موجب قدرتمندی مومنین می شود و هرکس نهی ازمنکر نماید موجب به خاک مالیدن بینی منافقین خواهد شد».


م) امربه معروف و نهی ازمنکر موجب نقصان روزی و رسیدن اجل نمی شود


قال علی علیه السلام:
«ان الامر بالمعروف و النهی، عن المنکر لخلقان، من خلق الله سبحانه، و انهما لا یقربان من اجل، و لا ینقصان من رزق٣٨
همانا امربه معروف و نهی ازمنکر دو صفت ازاوصاف الهی است این دو فریضه نه اجل انسان رانزدیک می کند و نه روزی راکم می کند».


ن) امربه معروف و نهی ازمنکر و نیاز به صبر


قال علی علیه السلام:
«قال قوله تعالی، و اصبرعلی ما اصابک …
من المشقه و الأذی فی الامر بالمعروف و نهی عن المنکر٣٩
درتفسیر آیه فرمودند: منظور ازنیاز به صبر، صبر درمقابل سختیها و آزارهایی است که درامر به معروف و نهی ازمنکر می باشد».


س) امربه معروف و نهی ازمنکر فلسفه قیام عاشورا


قال الحسین بن علی علیه السلام:
«هذا ما او فی به الحسین بن علی علیهما السلام الی اخیه محمد بن الحنفیه؛ انما خرجت لطلب … الاصلاح فی امه جدی ارید ان امربالمعروف و النهی عن المنکر
وصیت امام حسین به برادرش محمد بن حنفیه
همانا من فقط خارج می شوم برای اصلاح امت جدم و قصد و اراده کردم که امربه معروف و نهی ازمنکرنمایم».</SPAN&g t;


پی نوشت:


. ١ وسائل الشیعه ج ١١ ص ٣٩۵
. ٢ وافى، ج ٢ ص ٢٨
. ٣ تفسیرمجمع البیان ج ٢، ص ۴٨۴
. ۴ وسائل الشیعه ج ١١ ص ٣٩٨
. ۵ شرح غرر الحکم ج ۵ ص ۴۴٠
. ۶ مصباح الشریعه ص ٢٧٢
. ٧ وسائل الشیعه ج ١١ ص ۴٠٠
. ٨ وسائل الشیعه ج ١١ ص ٣٩٨
. ٩ ﻧﻬج البلاغه،حکمت ١٢٨
. ١٠ ﻧﻬج البلاغه،خطبه ١٢٩
. ١١ غرر الحکم، روایت، ۶٣٧٣
. ١٢ مستدرک الوسائل ج ٢ ص ٣۵٩
. ١٣ بحارالانوار ج ١٠ ص ٨۶
. ١۴ وسائل الشیعه ج ١١ ص ٣٩٩
. ١۵ کترالعمال ج ٣
. ١۶ وسائل الشیعه ج ١١ ص ٣٩٨
. ١٧ وسائل الشیعه ج ١١ ص ۵٢٩
. ١٨ وسائل الشیعه ج ١١ ص ٣٩٨
. ١٩ لئالى الاخبارج ۵ ص ٢۶٣
. ٢٠ لئالى الاخبار ج ۵ ص ٢۶٣
. ٢١ مستدرک الوسائل ج ٢ص ٢۵٧
. ٢٢ وسائل الشیعه ج ۶ ص ٢٩۶
. ٢٣ وسائل الشیعه ج ١١ ص ٣٩۴ بحارالانوار ج ١٠ ص ٧٨
٢۴ الترغیب والترهیب ج ٣ ص ٢٣١ میزان الحکمه ج ۶ .
. ٢۵ وسائل الشیعه ج ١١ ص ٣٩٩
. ٢۶ محجه البیضاء ج ۴ ص ١٠۵
. ٢٧ ﻧﻬج البلاغه، حکمت ١۵۴
٢٨ وسائل الشیعه ج ١١ ص.
. ٢٩ بحارالانوار ج ٧٨ ص ٨٢
. ٣٠ بحارالانوار ج ١٠٠، ص ٨١
. ٣١ وسائل الشیعه ج ١١ ص ۴١٣
٣٢ کترالعمال ج ٣ ص میزان الحکمه ج ۶ .
٣٣ کترالعمال ج ٣ ص میزان الحکمه ج ۶ .
. ٣۴ وسائل الشیعه ج ١١ ص ۴٢٠
. ٣۵ بحار
الانوار ج ١٠٠ ص ٨٧
. ٣۶ وسائل الشیعه ج ۶ ص ٣٩۶
. ٣٧ ﻧﻬج البلاغه حکمت ٣
. ٣٨ ﻧﻬج البلاغه حکمت ٣۶۶
. ٣٩ تفسیرنور الثقلین ج ۴ ص ٢٠٧


http://salat.ir

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید