منوی اصلی

موسسه قرآن و نهج البلاغه

ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

محوطه باستانی هگمتانه

محوطه باستانی هگمتانه با مساحت قریب به ۴۰ هکتار در داخل بافت کهن شهر همدان قرار دارد. با توجه به اینکه این محوطه داخل شهر قرار دارد از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۴ تعداد هزار واحد خانه که در این منطقه واقع بودند خریداری شد و حدود پانزده هکتار از آن آزاد گردید و حفاری در آن شروع شد. طی این حفاری دیوار ده متری حصار شهر مشخص گردید و داخل شهر خانه های متعددی با معماری زیبا از دل خاک بیرون آورده شدند. اشیای باستانی مکشوفه در موزه هگمتانه در معرض دید عموم قرار گرفته اند


این شهر پایتخت مادها بود و پس از آنها پایتخت تابستانی هخامنشیان شد.آثار دوره ماد و هخامنشی را نمی توان در این منطقه از هم تفکیک کرد زیرا این دو فرهنگ از هم جدا نیستند و کاملا مشابهند


ریتون طلایی به شکل سر بز – هگمتانه


 










یک گور باستانی درهگمتانه


 












تپه هگمتانه


















ریتون طلایی مکشوفه از هگمتانه نگهداری در موزه ایران باستان




تپه هگمتانه – دیوار هخامنشی صفه مشخص است


 



مادها از اعقاب آریایی ها بودند و پس از اهتمام به زندگی یکجانشینی و اتحاد قبایل خویش در سده هشتم پیش از میلاد، همدان را که پیش از آمدن ایشان اکسایا نام داشت، جهت اسکان دائمی خویش انتخاب کردند و آن را هگمتانه نامیدند. جایگاه این پایتخت باستانی در شمال شهر همدان و انتهای خیابان اکباتان کشف شده است و حدود ۴۰ هکتار وسعت دارد . ” هگمتانه” به معنای محل تجمع است و از دو واژه پارسی باستان “هگمتا” به معنای گردآمدن و پسوند اسم مکان “نا” تشکیل شده است . نام قوم ماد در متون باستانی ازجمله کتیبه های آشوری “مادای” و “آمادای” و در منابع کهن ایرانی “مدی” است و از سرزمین ایشان در زبان عیلامی به عنوان “هال ماتانا” و ماتاپه”، در زبان یونانی
“اکباتانا”، در پارسی باستان “هنگ متنا” و “هگمتان”، در منابع کلیمی “احمتا” و در منابع اسلامی به شکل “همذان” و “همدان” یاد شده است
 . مورخان بسیاری در باب هگمتانه نگاشته اند. مهمترین ماخذ تاریخی در این مورد، روایات هردوت، تاریخ نگار یونانی سده پنجم بیش از میلاد است که براساس آن دیوکس(۷۲۸ ق.م)، نخستین پادشاه ماد، فرمان داد تا کاخی عظیم برای وی بسازند و برگرد آن هفت حصار برپا کنند. حصارهای هفتگانه به طبقه های ممتاز اجتماعی تعلق داشت و هر یک به رنگ یکی از اجرام فلکی، به ترتیب سفید، سیاه، ارغوانی، نیلگون و نارنجی بود. کنگره های دو باروی داخلی آن نیز با ورقه های سیمین و زرین پوشانده شده بود. این باروها برای مراقبت از کاخ و گنجینه فرمانروا به کار می رفت و مردم عادی باید خانه های خود را بیرون از دیوارها می ساختند. پس از انقراض دولت ماد در سده ۵۵۰ ق.م و تاسیس دولت هخامنشی، هگمتانه جهت تختگاه ییلاقی مورد توجه ویژه این دولت قرار گرفت. هگمتانه در دوره های سلوکی، پارت، ساسانی و دوره های اسلامی نیز از شهرهای مهم به شمار می رفت . جستجو برای ی
افتن شهر مادها از سال ها پیش آغاز شده است. ژ.دمرگان و ژ. کیتر از جمله کسانی هستند که بیشتر از دیگران به هکمتانه توجه داشته اند. شارل فوسی نیز در سال ۱۹۱۳ میلادی در گودال معروف به شتر خواب یا گودال فرانسوی ها که مقابل موزه هگمتانه قرار دارد، دست به کاوش هایی زد که متاسفانه هیچ گونه گزارشی از نتایج آن در دست نیست. پس از یک وقفه نسبتا طولانی، سرانجام مرکز باستان شناسی ایران به منظور تسهیل کار عملیات باستان شناسی، در سال های ۱۳۴۷ و ۱۳۴۸ اقدام به خرید منازل مسکونی موجود بر روی تپه هگمتانه کرد و در سال ۱۳۵۲ هیاتی به سرپرستی مهندس مهریار با عنوان “هیات آماده سازی تپه هکمتانه تا حدودی کار حصارکشی دیوار خشتی و تخریب بازمانده های منازل مسکونی را به انجام رساند. پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی کاوش های باستان شناسی در سال ۱۳۶۲ از سوی یک هیات ایرانی به سرپرستی دکتر محمدرحیم صراف آغاز شد. این پژوهش ها تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت و پس از یک وقفه پنج ساله، بار دیگر از سال ۱۳۷۳ دنبال شد و تا سال ۱۳۷۹ استمرار داشت . در تحقیقات علمی مذکور تراشه های متعددی به منظور شناسایی وضعیت تاریخی هکمتانه در اطراف و مرکز تپه، ایجاد شد. در طول این عملیات، گروه کاوش موفق شد شهر بزرگی را که با بهره گیری از سیستم عظیم معماری ساخته شده بود، شناسایی و بخش هایی از ان را که در مرکز، شرق و جنوب ردیابی شده بود، به تدریج از خاک آزاد کند. دستاورد فعالیت های گروه باستان شناسی، شناسایی مجموعه ساختمان های مربع شکل در عمق ۲ تا ۵ متری از سطح تپه بود که در ابعاد
x5/5 17/17 متر ساخته شده بود. ورودی هر واحد معماری به یک پیشخوان و تالار مرکزی در وسط و سه اتاق جانبی در دو سو ختم می شود. این بناها در دو ردیف موازی و پشت به یکدیگر به صورت قرینه پیاده شده و بین هر دو ردیف بناهای ساخته شده
معبری به عرض ۳/۵ متر در جهت شمال شرقی- جنوب غربی ایجاد شده است. مصالح به کار رفته برای ساخت شهر، خشت و آجر در ابعاد متفاوت است . همچنین ادامه عملیات حفاری باعث شد که بخش هایی از حصار عظیم شهر به قطر تقریبی ۹ متر و ارتفاع باقی مانده ۸ تا ۱۲ متر کشف شود. حصار مذکور که در فواصل معین دارای برج های عظیم بود، شهر کهن هگمتانه را در بر می گرفت . در ادامه روند کاوش، بخش هایی از سیستم آبرسانی شهر در قالب جوی های متعدد نمایان شد. بخش هایی از این جوی ها به فاصله نیم متر از حصار کشف شده در شرق هگمتانه و معابر کارگاه جنوبی به دست آمده است . کاوش های باستان شناسی هگمتانه در سال های ۱۳۸۰ و ۸۱ متوقف و بار دیگر در سال ۱۳۸۲ از سوی پژوهشکده باستان شناسی با رویکرد توسعه کیفی (علمی) آغاز شد. در این پروسه که توسط پروفسور کریستف بنش استاد دانشگاه سوربن و با انجام روش های الکتریکی و الکترو مغناطیسی در چندین نقطه تپه باستانی هگمتانه انجام شد، بررسی ژئوفیزیک به عنوان عاملی برای شناخت سطح الارضی و عمقی غیر تخریبی آثار مدنظر قرار گرفت . اما پاسخ بررسی ژئوفیزیک به دلیل وجود لایه های مضطرب شده سطحی منفی بود. در سال ۱۳۸۳ با هدف دستیابی به لایه های باستانی و کرونولوژی تپه برنامه پژوهش لایه نگاری توسط هیات مشترک پژوهشکده باستان شناسی و موسسه پژوهشی دریای اژه و خاور نزدیک، در مرکزمحوطه باستانی انجام شد و تا سال ۱۳۸۴ ادامه یافت. در این پژوهش، هیات جز دستیابی به آثار و بقایای معماری از نوع شطرنجی که قبلا توسط هیات باستان شناسی ایران کشف و ردیابی شده بود، در زیر لایه مذکور اثری از لایه های باستانی مشاهده نکرد.


www.iranatlas.info

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید