ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین علیه السلام

مديريت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع

مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع

یکی از ویژگی‏های مهم مدیریتی امام علی‏علیه السلام که دوست و دشمن به آن اعتراف دارند «مدیریت نظامی» است. ۱ [۱]
امام در تمام نبردها با طرح و برنامه عالی نظامی، بر دشمنان خود پیروز شد و تنها دلاوری است که در تاریخ بشریّت، همواره پیروز و بی شکست می‏باشد.
تمام خطوط دفاعی دشمنان را با نقشه‏های نظامی حساب شده‏ای در هم می‏شکست و هر جا که لشگریان اسلام، و فرماندهان نظامی در حلّ مشکلات نظامی به بن بست می‏رسیدند، حَلاّل مشکل‏ها علی‏علیه السلام بود.
و در مشاوره‏های نظامی خلفاء حضور جدّی و تعیین کننده داشت.
حضرت امیرالمؤمنین‏علیه السلام در کودکی بر حریفان خود غلبه می‏کرد که فرمود:
أَنَا وَضَعْتُ فِی الصِّغَرِ بِکَلَاکِلِ الْعَرَبِ، وَکَسَرْتُ نَوَاجِمَ قُرُونِ رَبِیعَهَ وَمُضَرَ. وَقَدْ عَلِمْتُمْ مَوْضِعِی مِنْ رَسُولِ اللَّهِ‏صلی الله علیه وآله وسلم بِالْقَرَابَهِ الْقَرِیبَهِ، وَالْمَنْزِلَهِ الْخَصِیصَهِ. وَضَعَنِی فِی حِجْرِهِ وَأَنَا وَلَدٌ یَضُمُّنِی إِلَی صَدْرِهِ، وَیَکْنُفُنِی فِی فِرَاشِهِ، وَیُمِسُّنِی جَسَدَهُ، وَیُشِمُّنِی عَرْفَهُ. وَکَانَ یَمْضَغُ الشَّیْ‏ءَ ثُمَّ یُلْقِمُنِیهِ، وَمَا وَجَدَ لِی کَذْبَهً فِی قَوْلٍ، وَلَا خَطْلَهً فِی فِعْلٍ. ۱ [۲] ۴.
«من در خردسالی، بزرگان عرب را بخاک افکندم، و شجاعان دو قبیله معروف «ربیعه» و «مُضر» را درهم شکستم، شما موقعیّت مرا نسبت به رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در خویشاوندی نزدیک، در مقام و منزلت ویژه می‏دانید، پیامبر مرا در اتاق خویش می‏نشاند، در حالی که کودک بودم مرا در آغوش خود می‏گرفت، و در استراحتگاه مخصوص خود می‏خوابانید، بدنش را به بدن من می‏چسباند، و بوی پاکیزه خود را به من می‏بویاند، و گاهی غذایی را لقمه لقمه در دهانم می‏گذارد، هرگز دروغی در گفتار من، و اشتباهی در کردارم نیافت.»
حضرت امیرالمؤمنین‏علیه السلام از هیچ تهدید نظامی نهراسید و قاطعانه هر تهدیدی را پاسخ داد، که نسبت به تهدید سران جنگ جَمَل (ناکثین) فرمود:
وَمِنَ الْعَجَبِ بَعْثُهُمْ إِلَیَّ أَنْ أَبْرُزَ لِلطِّعَانِ! وَأَنْ أَصْبِرَ لِلْجِلادِ! هَبِلَتْهُمُ الْهَبُولُ! لَقَدْ کُنْتُ وَمَا أُهَدَّدُ بِالْحَرْبِ، وَلَا أُرْهَبُ بِالضَّرْبِ! وَإِنِّی لَعَلَی یَقِینٍ مِنْ رَبِّی، وَغَیْرِ شُبْهَهٍ مِنْ دِینِی.
«شگفتا! ازمن خواستند به میدان نبرد آیم و برابر نیزه‏های آنان قرار گیرم و ضربت‏های شمشیر آنها را تحمّل کنم، گریه گ
نندگان بر آنها بگریند، تاکنون کسی مرا از جنگ نترسانده، و از ضربت شمشیر نهراسانده است، من به پروردگار خویش یقین داشته و در دین خود شک و تردیدی ندارم.» ۱ [۳] ۴.
در یک سخنرانی دیگر فرمود:
قَدْ کُنْتُ وَمَا أُهَدَّدُ بِالْحَرْبِ، وَلَا أُرَهَّبُ بِالضَّرْبِ؛ وَأَنَا عَلَی مَا قَدْ وَعَدَنِی رَبِّی مِنَ النَّصْرِ.
«تا بوده‏ام مرا از جنگ نترسانده، و از ضربت شمشیر نهراسانده‏اند، من به وعده پیروزی که پروردگارم داده است استوارم.» ۱ [۴]
و نسبت به شایعات مخالفان که طرح‏های نظامی امام علی‏علیه السلام را زیر سئوال بردند و افشاگرانه فرمود:
قَاتَلَکُمُ اللَّهُ! لَقَدْ مَلَأْتُمْ قَلْبِی قَیْحاً، وَشَحَنْتُمْ صَدْرِی غَیْظَاً، وَجَرَّعْتُمُونِی نُغَبَ التَّهْمَامِ أَنْفَاساً، وَأَفْسَدْتُمْ عَلَیَّ رَأْیِی بِالْعِصْیَانِ وَالْخِذْلَانِ؛ حَتَّی لَقَدْ قَالَتْ قُرَیْشٌ: إِنَّ ابْنَ أَبِی طَالِبٍ رَجُلٌ شُجَاعٌ، وَلکِنْ لَا عِلْمَ لَهُ بِالْحَرْبِ. لِلَّهِ أَبُوهُمْ! وَهَلْ أَحَدٌ مِنْهُمْ أَشَدُّ لَهَا مِرَاساً، وَأَقْدَمُ فِیهَا مَقَاماً مِنِّی! لَقَدْ نَهَضْتُ فِیهَا وَمَا بَلَغْتُ الْعِشْرِینَ، وَهاأَنَذَا قَدْ ذَرَّفْتُ عَلَی السِّتِّینَ! وَلکِنْ لَا رَأْیَ لِمَنْ لَا یُطَاعُ!
«خدا شما را بکشد که دل من از دست شما پر خون، و سینه‏ام از خشم شما مالامال است، کاسه‏های غم و اندوه را، جُرعه جُرعه به من نوشاندید، و با نافرمانی و ذّلت پذیری، رأی و تدبیر مرا تباه کردید، تا آنجا که قریش در حق من گفت:
«بی تردید پسر ابیطالب مردی دلیر است ولی دانش نظامی ندارد»
خدا پدرانشان را مزد دهد، آیا یکی از آنها تجربه‏های جنگی سخت و دشوار مرا دارد؟ یا در پیکار توانست از من پیشی گیرد؟ هنوز بیست ساله نشده، که در میدان نبرد حاضر بودم، هم اکنون که از شصت سال گذشته‏ام.
امّا دریغ، آن کس که فرمانش را اجراء نکنند، رأیی نخواهد داشت.» ۱ [۵]
و آنگاه که معاویه، حضرت امیرالمؤمنین‏علیه السلام را به جنگ تهدید کرد، در پاسخ او نوشت:
وَقَدْ دَعَوْتَ إِلَی الْحَرْبِ، فَدَعِ النَّاسَ جَانِباً وَاخْرُجْ إِلَیَّ، وَأَعْفِ الْفَرِیقَیْنِ مِنَ الْقِتَالِ، لِتَعْلَمَ أَیُّنَا الْمَرِینُ عَلَی قَلْبِهِ، وَالْمُغَطَّی عَلَی بَصَرِهِ!
فَأَنَا أَبُو حَسَنٍ قَ
اتِلُ جَدِّکَ وَأَخِیکَ وَخَالِکَ شَدْخاً یَوْمَ بَدْرٍ، وَذلِکَ السَّیْفُ مَعِی، وَبِذلِکَ الْقَلْبِ أَلْقَی عَدُوِّی، مَا اسْتَبْدَلْتُ دِیناً، وَلَا اسْتَحْدَثْتُ نَبِیّاً. وَإِنِّی لَعَلَی الْمِنْهَاجِ الَّذِی تَرَکْتُمُوهُ طَائِعِینَ، وَدَخَلْتُمْ فِیهِ مُکْرَهِینَ.
وَزَعَمْتَ أَنَّکَ جِئْتَ ثَائِراً بِدَمِ عُثَْمانَ. وَلَقَدْ عَلِمْتَ حَیْثُ وَقَعَ دَمُ عُثَْمانَ فَاطْلُبْهُ مِنْ هُنَاکَ إِنْ کُنْتَ طَالِباً، فَکَأَنِّی قَدْ رَأَیْتُکَ تَضِجُّ مِنَ الْحَرْبِ إِذَا عَضَّتْکَ ضَجِیجَ الْجِمَالِ بِالْأَثْقَالِ، وَکَأَنِّی بِجَمَاعَتِکَ تَدْعُونِی جَزَعاً مِنَ الضَّرْبِ الْمُتَتَابِعِ، وَالْقَضَاءِ الْوَاقِعِ، وَمَصَارِعَ بَعْدَ مَصَارِعَ، إِلَی کِتَابِ اللَّهِ، وَهِیَ کَافِرَهٌ جَاحِدَهٌ، أَوْ مُبَایِعَهٌ حَائِدَهٌ.
(معاویه! مرا به جنگ خوانده‏ای، اگر راست می‏گویی مردم را بگذار و به جنگ من بیا، و دو لشکر را از کشتار بازدار، تا بدانی پرده تاریک بر دل کدام یک از ما کشیده، و دیده چه کس پوشیده است؟ من ابوالحسن، کشنده جدّ و دایی و برادر تو در روز نبرد بدر، ۱ [۶] ۴ می‏باشم که سر آنان را شکافتم، همان شمشیر با من است، و با همان قلب با دشمنانم ملاقات می‏کنم، نه بدعتی در دین گذاشته، و نه پیامبر جدیدی برگزیده‏ام، من بر همان راه راست الهی قرار دارم که شما با اختیار رهایش کرده، و با اکراه پذیرفته بودید.
خیال کردی به خونخواهی عثمان آمده‏ای؟ در حالی که می‏دانی خون او به دست چه کسانی ریخته شده، اگر راست می‏گویی از آنها مطالبه کن، همانا من تو را در جنگ می‏نگرم که چونان شتران زیر بار سنگین مانده، فریاد و ناله سر می‏دهی، و می‏بینم که لشکریانت با بی‏صبری از ضربات پیاپی شمشیرها، و بلاهای سخت، و بر خاک افتادن مداوم تن‏ها، مرا به کتاب خدا می‏خوانند در حالی که لشکریان تو، کافرند و در انکار، از بیعت کنندگانند و پیمان شکن.) ۱ [۷]

 

 

 

عنوان: رهبری و جانشینی

 

در آستانه حرکت برای جنگ تبوک، به رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم گزارش دادند که:
احزاب سیاسی و گروههای منافق، قصد دارند در غیبت تو در شهر مدینه، دست به توطئه‏هائی بزنند و از فرصت به دست آمده سوء استفاده کنند.
رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم برای جانشینی خود در مدینه، و هم برای ریشه کَن شدن توطئه‏ها، امام علی‏علیه السلام را انتخاب کرد تا در مدینه بماند.
و هرگونه توطئه‏ای را سرکوب کند.
با توجّه به لیاقت‏ها و مدیریت عالی حضرت امیرالمؤمنین‏علیه السلام است که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم خطاب به آن حضرت فرمود:
أنْتَ مِنّی بِمَنْزِلَهِ هارُونَ مِنْ مُوسی، الّا اَنَّهُ لا نَبِیَّ بَعْدی
(تو از برای من به منزله هارون برای موسی هستی، جز اینکه پس از من پیغمبری نیست).
آنچه از این حدیث به اثبات می‏رسد تنها رهبری و جانشینی در روزهای غیبت پیامبر از مدینه نیست بلکه ماجرای مانور نظامی به سوی تبوک باعث شد تا امامت و ولایت امام علی‏علیه السلام را به جهانیان ابلاغ فرماید. ۱ [۱]
این سخن پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم را برای علی‏علیه السلام (انتَ مِنّی بِمَنز
لهِ هارونَ مِنْ موسی) جماعتی از صحابه روایت کرده‏اند و در نزد ما از ثابت ترین و صحیح ترین احادیث است؛
الف- و سَعْد بن ابی وقّاص نیز روایت کرده است.
ب- ابن ابی خَیْثَمَه ۱ [۲] و جابربن عبداللَّه و اسماء دختر عمیس ۱ [۳] و ابن عبّاس و ابوسعید خِدری و اُمُّ سَلَمه هم روایت کرده‏اند.
ج- تِرمذی گفته است:
ما را حدیث کرد قاسم بن دینار کوفی از ابونُعیم و او از عبدالسّلام بن حرب و او از یحیی بن سعد بن مُسیِّب و او از سعد بن ابی وقّاص که پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم به امام علی‏علیه السلام فرمود:
اَنْتَ مِنّی بِمَنْزِلَهِ هارُونَ مِنْ مُوسی
و گفت: این حدیث، حدیثی است حَسَن و صحیح.
و گفت:
ما را حدیث کرد محمود بن غَیلان از ابواحمد زُبیری و او از شریک و شریک از عبداللَّه بن محمّد بن عقیل و او از جابربن عبداللّه که پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم به امام علی‏علیه السلام فرمود:
انْتَ مِنّی بِمَنْزِلَهِ هارونَ مِنْ موسی، الاّ اَنَّهُ لا نَبِیَّ بَعْدی.
د- یحیی بن معین ۱ [۴] حدیث کرد که به ما گفت: مروان بن معاویه فزاری و او از موسای جُهنی و او از فاطمه‏علیها السلام که فاطمه‏علیها السلام فرمود:
از اسماء دختر عُمیس شنیدم که می‏گفت: از پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم شنیدم که به علی‏علیه السلام فرمود:
«انتَ مِنّی بِمَنْزِلَهِ هارُونَ مِنْ موسی اءلّا اَنَّهُ لا نَبِیَّ بَعْدی».
برای اطّلاع بیشتر از مدیریت نظامی امام‏علیه السلام به کتاب «امام علی‏علیه السلام و امور نظامی و دفاعی» جلد چهارم این مجموعه مراجعه شود.

 

http://www.akhlagh.net

کانال جامع دو نور در ایتا:
https://eitaa.com/twonoor
کانال جامع دو نور در تلگرام:
https://t.me/twonoor

صفحه اصلی – موسسه قرآن و نهج البلاغه -آموزش مجازی قران ونهج البلاغه

مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع. مدیریت عالی نظامی امیرالمؤمنین ع.
به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید