منوی اصلی

موسسه قرآن و نهج البلاغه

ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

احکام وضو

احکام وضو


وضو و احکام آن


1ـ در وُضو واجب است (۱) صورت و دستها را بشویند و جلوى سر و روى پاها را مسح کنند (م ۲۳۸.


2ـ درازاى صورت را باید از بالاى پیشانى ـ جایى که موى سر بیرون مى آید ـ تا آخر چانه شُست، و پهناى آن به مقدارى که بین انگشت وسط(۲) و شَست (۴) قرار مى گیرد، باید شسته شود، و اگر مختصرى (= کمى) از این مقدار را نشوید وضو باطل است. و براى آنکه یقین کند(۵) این مقدار کاملاً شسته شده، باید کمى از اطراف آن را هم بشوید (م ۲۳۹.


3ـ بعد از شستن صورت باید دست راست و بعد از آن دست چپ را از آرنج تا سر انگشتها بشوید(۶) (م ۲۴۷.


4ـ بعد از شستن هر دو دست باید جلوى سر را با تَرى آب وضو که در دست مانده مَسح (۷) کند(۸) (وبکِشد)، و لازم نیست با دست راست باشد یا از بالا به پایین مسح نماید(۹) (م ۲۵۱.


5ـ بعد از مسح سر باید باترى آب وضو که در دست مانده، روى پاها را از سر یکى از انگشتها تا برآمدگى روى پا مسح کند(۱۴۵ (م ۲۵۴.
توجه
اگر احتمال دهد چرک یا چیز دیگرى در ابروها و گوشه هاى چشم و لب او هست که نمى گذارد آب به آنها برسد، چنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد، باید پیش از وضو(۱۰) بررسى کند که اگر هست برطرف نماید(۱۱) (م ۲۴۱. اگر دست را تر کند و به صورت و دستها بکشد،(۱۲) چنانچه (۱۳) ترى دست به قدرى باشد که به واسطه ء کشیدن دست، آب کمى بر آنها جارى شود کافى است (م ۲۴۶. شستن توى بینى و مقدارى از لب و چشم که در وقت بستن دیده نمى شود واجب نیست (۱۴)، ولى براى رآنکه یقین کند از جاهایى که باید شسته شود چیزى باقى نمانده است، مقدارى از آنها را هم بشوید(۱۵) (م ۲۴۴. باید صورت (۱۶) را بنابر احتیاط واجب از بالا به پایین شُست، و اگر از پایین به بالا بشوید وضو باطل است، دستها را باید از مِرفَق (= آرنج) به طرف سرانگشتان بشوید(۱۷) (م ۲۴۵. براى آنکه یقین کند آرنج را کاملاً شسته، باید مقدارى بالاتر از آرنج را هم بشوید(۱۸) (م ۲۴۸. کسى که پیش از شستن
صورت، دستهاى خود را تا مچ شسته، در موقع وضو باید تا سرانگشتان را بشوید، و اگر فقط تا مچ را بشوید وضوى او باطل است (م ۲۴۹ یک قسمت از چهار قسمت سر که مقابل پیشانى است جاى مسح مى باشد، و هر جاى این قسمت را به هر – اندازه مسح کند کافى است (۱۹) (م ۲۵۲. لازم نیست مسح سر بر پوست آن باشد، بلکه بر موى جلوى سر هم صحیح است. ولى کسى که موى جلوى سر او به اندازه اى بلند است که اگر مثلاً شانه کند(۲۰) روى قسمتى از پیشانى مى ریزد، یا به جاهاى دیگر سر
مى رسد، باید(۲۱) بیخ موها را مسح کند(۲۲)، یا فرق سر را باز کرده پوست سر را مسح نماید. و اگر موهایى را که  به صورت مى ریزد یا به جاهاى دیگر سر مى رسد جلوى سر جمع کند و بر آنها مسح نماید، یا بر موى جاهاى دیگر سر که جلوى آن آمده مسح کند باطل است (م ۲۵۳. پهناى مسح پا به هر اندازه باشد کافى است (۲۳) (م ۲۵۵. بنابر احتیاط واجب باید در مسح پا دست را بر سر انگشتها بگذارد و روى پا را بتدریج مسح کند، و اگر همه دست را روى پا بگذارد و کمى بکشد صحیح نمى باشد(۲۴) (م ۲۵۶. در مسح سر و روى پا باید دست را روى آنها بکشد، و اگر دست را نگه دارد و سر یا پا را حرکت دهد(۲۵) وضو باطل است (۲۶)، ولى اگر موقعى که دست را مى کشد سر یا پا مختصرى حرکت کند اشکال ندارد (م ۲۵۷. جاى مسح با
ید خشک باشد(۲۷)، و اگر به قدرى تر باشد که رطوبت کف دست به آن اثر نکند مسح باطل چاست، ولى اگر ترى آن به قدرى کم باشد که رطوبتى که بعد از مسح در آن دیده مى شود بگویند فقط از ترى کف دست است اشکال ندارد (م ۲۵۸. یادآورى غیر از وضوى ترتیبى وضوى دیگرى وجود دارد که با فرو بردن صورت و دستها در آب انجام مى شود و به آن <وضوى اِرتِماسى> مى گویند. براى دانستن احکام و جزئیات آن به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
۱ـ بهجت: واجب است با نیّت صورت و دستها را بشویند… (م ۲۳۷.
۲ـ تبریزى: … به مقدارى که بین انگشت وسط قرار مى گیرد… (م ۲۴۳.
۳ـ بهجت: … بین انگشت وسط و شَست یعنى انگشت بزرگ که ابهام و انگشت میانى که وُسطى است قرارمى گیرد… (م ۲۳۸.
۴ـ زنجانى: از عبارت (و براى آنکه یقین کند…) تا آخر مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد (م ۲۴۳.
۵ـ بهجت: … بشوید به طورى که تمام دستها شسته شود (م ۲۴۵.
۶ـ مَسح = دست کشیدن.
۷ـ تبریزى: … و احتیاط واجب آن است که با دست راست مسح نماید (م ۲۵۵ مکارم: … و بنابر احتیاط واجب، لازم است با دست راست باشد… (م ۲۶۹.
۸ـ بهجت: … و احتیاط واجب در مسح سر از بالا به پایین است و با دست راست اَولى (و بهتر) است (م ۲۴۹ زنجانى: و احتیاط آن است که با داخل دست راست مسح نماید و مسح را از بالا به پایین انجام دهد(م ۲۵۵.
۹ـ تبریزى: … و احتیاط واجب آن است که تا مَفصَل (انتهاى روى پا) مسح نماید. و پاى راست را با دست راست و بعد پاى چپ را با دست چپ مسح کند (م ۲۵۸ زنجانى: و احتیاط آن است که تا مَفصَل را هم مسح نماید (م ۲۵۸.
۱۰ـ بهجت: یا وقت شستن آنها را وارسى کند (م ۲۳۹.
۱۱ـ مکارم: صورت و دستها را باید آنچنان شُست که آب به پوست بدن برسد، و اگر موانعى وجود دارد بایدبرطرف کند، حتى اگر احتمال مانع مى دهد باید وارسى نماید (م ۲۵۹.
۱۲ـ بهجت: باید بنا بر احتیاط ترى دست به قدرى باشد که به واسطهء کشیدن دست، کمى آب بر آنها جارى شود (م ۲۴۴.
۱۳ـ مکارم: … چنانچه ترى دست به قدرى باشد که به آن شستن گفته شود کافى است (م ۲۶۵.
۱۴ـ مکارم: از اینجا به بعد در رسالهء ایشان دیده نشد (م ۲۶۲ زنجانى: و شستن ظاهر بینى و مقدارى از لب و چشم که در وقت بستن دیده مى شود لازم
است (م ۲۴۸.
۱۵ـ بهجت: و کسى که نمى دانسته باید این مقدار را بشوید، اگر نداند در وضوهایى که گرفته این مقدار راشسته یا نه، نمازهایى که خوانده صحیح است (م ۲۴۲ تبریزى: و کسى که نمى دانسته باید این مقدار را بشوید،اگر نداند در وضوهایى که گرفته این مقدار را شسته یا نه، نمازى را که با آن وضو خوانده و وقتش باقى است باوضوى جدید اعاده نماید (و دوباره بخواند) و قضاى نمازهایى که وقتش گذشته، واجب نیست (م ۲۴۸.
۱۶ـ زنجانى (م ۲۵۰ و تبریزى (م ۲۴۹ و مکارم (م ۲۶۴: باید صورت و دستها را از بالا به پایین شست.
۱۷ـ بهجت: باید صورت و دستها را از بالا به پایین شست، و اگر از پایین به بالا بشوید و به همان شستن اکتفاکند، بلکه مطلقاً در بعضى موارد، وضو باطل است. و احتیاط واجب آن است که در هر عضو ابتدا قسمتهاى بالاتر وسپس قسمتهاى پایین تر را بشوید، و رعایت ترتیب عرفى کافى است (م ۲۴۳.
۱۸ـ زنجانى: این مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد.
۱۹ـ بهجت: و واجب است در صورت امکان مسح با کف دست باشد نه با پشت آن (م ۲۵۰ زنجانى: و هرجاى این قسمت را مسح کند کافى است، و بنابر احتیاط از پهنا به اندازهء پهناى سه انگشت بسته مسح نماید…(م ۲۵۶.
۲۰ـ بهجت (م ۲۵۱ و تبریزى (م ۲۵۷ و زنجانى (م ۲۵۷: که اگر مثلاً شانه کند به صورتش مى ریزد…
۲۱ـ زنجانى: باید قسمتى از موها را که پس شانه کردن در جلو سر قرار مى گیرد مسح کند… (م ۲۵۷. ۲۲ـ مکارم: از اینجا به بعد در رسالهء ایشان دیده نشد (م ۲۷۱.
۲۳ـ مکارم: از نظر عرض کافى است به اندازهء یک انگشت مسح کند (م ۲۷۳ زنجانى: احتیاط آن است که مسح پا به اندازهء پهناى سه انگشت بسته باشد… (م ۲۵۹.
۲۴ـ بهجت (م ۲۵۴ و مکارم (م ۲۷۳: اگر در مسح پا همهء دست را روى پا بگذارد و کمى بکشد صحیح است تبریزى: احتیاط واجب آن است که در مسح پا دست را بر سر انگشتها بگذارد و بعد به پشت پا بکشد یا آنکه دست را به مفصل گذاشته و تاسر انگشتها بکشد، نه آنکه تمام دست را روى پا بگذارد و کمى بکشد (م ۲۶۰ زنجانى: احتیاط آن است که در مسح پا دست را بر سر انگشتان بگذارد و بعد به پشت پا بکشد، یا آنکه دست را به مفصل گذاشته و تا سر انگشتان بکشد، نه آنکه تمام دست را روى پا بگذارد و کمى بکشد (م ۲۶۰.
۲۵ـ زنجانى: و سر یا پا را به آن بکشد وضو باطل است… (م ۲۶۱.
۲۶ـ م
کارم: بنابر احتیاط واجب (م ۲۷۴.
۲۷ـ مکارم: ولى اگر مختصرى رطوبت داشته باشد به طورى که آب دست هنگام مسح بر آن غلبه کند اشکال ندارد (م ۲۷۵.


چیزهایى که باید براى آنها وضو گرفت


براى شش چیز وضو گرفتن واجب است. برخى از آنها عبارتند از: ۱ـ براى نمازهاى واجب غیر از نماز مَیِّت (= مُرده ).(۱)


2ـ براى طَواف واجب خانهء کعبه (= براى دور خوردن واجب به دور خانهء خدا).


3ـ اگر (انسان ) نذر یا عهد کرده یا قسم خورده باشد که وضو بگیرد.(۲)


4ـ اگر(۳) (انسان ) نذر کرده باشد که جایى از بدن خود را به خط قرآن برساند (م ۳۱۸. براى دانستن موارد دیگر به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
توجه
مَسّ نمودن خط قرآن، یعنى رساندن جایى از بدن به خط قرآن براى کسى که وضو ندارد حرام است (۴)، ولى اگر قرآن را به زبان فارسى یا به زبان دیگر ترجمه (و معنا) کنند، مس آن اشکال ندارد (م ۳۱۹. جلوگیرى بچه و دیوانه از مس خط قرآن (۵) واجب نیست، ولى اگر مس نمودن آنان بى احترامى به قرآن (۶) باشد باید از آنان جلوگیرى کنند (م ۳۲۰. کسى که وضو ندارد، خوب است (۷) اسم خداوند مُتَعال (= بزرگ ) را به هر زبانى که نوشته شده باشد،مس ننماید (م ۳۲۱. ۱- تبریزى (م ۳۲۲ و زنجانى (م ۳۲۲: در نمازهاى مستحب، وضو فقط شرط صحت است.
۲ـ زنجانى: یا به جهت اجاره یا شرط در معاملات یا دستور کسى که اطاعت آن لازم است، وضو واجب شده باشد (م ۳۲۲.
۳ـ زنجانى: اگر نذر یا عهد کرده یا قسم خورده باشد که جایى از بدن خود را به خط قرآن و مانند آن، که مس آنها بدون وضو جایز نیست، یا به جهت اجاره یا شرط یا دستور کسى که اطاعت آن لازم است، رساندن جایى ازبدن خود به خط قرآن و مانند آن بر او لازم شده باشد (م ۳۲۲.
۴ـ بهجت: ولى تماس موى انسان با خط قرآن بنابر اظهر مانعى ندارد، حتى اگر کوتاه باشد (م ۳۲۱. ۵ـ زنجانى: مس خط قرآن و مانند آن واجب نیست… (م ۳۲۴.
۶ـ زنجانى: بى احترامى به قرآن و مانند آن باشد… (م ۳۲۴.
۷ـ بهجت: حرام است مس نماید. و احتیاط واجب آن است که اسم پیغمبر۶و امام ۷و حضرت زهرا۳را هم مس ننماید (م ۳۲۳ تبریزى: بنابر احتیاط حرام است مس نماید، و بهتر آن است که اسم مبارک پیغمبر و اما
م و حضرت زهرا: را هم مس ننماید (م ۳۲۵ مکارم: حرام است بنابر احتیاط واجب و مس اسم مبارک پیامبر۶و ائمهء هدى و حضرت زهرا: نیز اگر هتک حُرمت و بى احترامى باشد حرام است (م ۳۴۰ زنجانى: کسى که وضو ندارد بنابر احتیاط حرام است اسم خداوند متعال و صفات خاصهء او (مانند رحمان ) را ـ به هر زبانى که نوشته شود ـ مس نماید، بلکه بنابر احتیاط مستحب اسم مبارک پیغمبر و امام و حضرت زهرا: راهم مس ننمایند (م ۳۲۵.


شرایط صحیح بودن وضو


شرایط صحیح بودن وضو چند چیز است. برخى از آنها عبارتند از: ۱ـ آنکه آب وضو پاک باشد (و نجس نباشد). ۲ـ آنکه آب وضو مطلق باشد (و مضاف نباشد). ۳ـ آنکه اعضاى وضو (مانند مچ دست) موقع شستن و مسح کردن پاک باشند(۱). ۴ـ آنکه به قصد قُربَت (۲)، یعنى (۳) براى انجام فرمان خداوند عالَم وضو بگیرد، و اگر براى خنک شدن ویا به قصد دیگرى وضو بگیرد باطل است (۴). ۵ـ آنکه وضو را به ترتیبى که گفته شد به جا آورد، یعنى اول صورت و بعد دست راست و بعد دست چپ رابشوید و بعد از آن، سر و بعد پاها را مسح نماید، و بنابر احتیاط واجب (۵) باید پاى راست را پیش از پاى چپ مسح کند(۶)، و اگر به این ترتیب وضو نگیرد باطل است. ۶ـ آنکه کارهاى وضو را پشت سر هم (و بدون فاصله ) انجام دهد. ۷ـ آنکه استعمال آب براى او مانعى نداشته باشد (مثلاً استفاده از آب براى او ضرر نداشته باشد و او را مریض نکند). ۸ـ آنکه در اعضاى وضو مانعى از رسیدن آب نباشد (مثلاً لکهء رنگ روى کف دست یا
لاک، روى ناخن نباشد)(م ۲۶۷تا ۲۹۲. وضو شرایط دیگرى نیز دارد. براى دانستن آنها به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
توجه
اگر زیر ناخن چرک باشد وضو اشکال ندارد، ولى اگر ناخن را بگیرند باید براى وضو آن چرک را(۷) برطرف کنند. و نیز اگر ناخن بیشتر از معمول بلند باشد(۸) و چرک زیر آن جزء ظاهر به حساب آید(۹)، بایدچرک زیر مقدارى را که از معمول بلندتر است برطرف نمایند (م ۲۹۳.
یادآورى
اگر (انسان) شک کند که وضوى او باطل شده یا نه، بنا مى گذارد که وضوى او باقى است… (م ۳۰۲. کسى که شک دارد وضو گرفته یا نه، باید وضو بگیرد (م ۳۰۳. اگر (انسان ) بعد از نماز شک کند که وضو گرفته یا نه (۱۰)، نماز او صحیح است، ولى (۱۱) باید براى “نمازهاى بعد وضو بگیرد (م ۳۰۵. اگر (انسان ) در بین نماز شک کند که وضو گرفته یا نه (۱۲)، نماز او باطل است و باید وضو بگیرد و نماز را%(دوباره ) بخواند(۱۳) (م ۳۰۶. اگر (انسان ) بعد از نماز شک کند که قبل از نماز وضوى او باطل شده یا بعد از نماز، نمازى که خوانده صحیح است (۱۴) (م ۳۰۷.
۱ـ بهجت: مگر اینکه به وسیلهء وضو گرفتن و شستن صورت و یا دستها، اعضاى وضو خود به خود پاک شود (پس از: م ۲۷۸ مکارم: اما اگر بعد از تمام شدن وضوى یک عضو، همان عضو نجس شود، وضو صحیح است (م ۲۹۸.
۲ـ قُربَت یعنى نزدیک شدن، و قصد قربت یعنى قصد نزدیک شدن به سوى خدا و انجام فرمان او.
۳ـ زنجانى: یعنى براى رضاى خداوند عالم وضو بگیرد… (پس از: م ۲۸۷.
۴ـ بهجت: ولى اگر به قصد قربت وضو بگیرد و قصد دیگرى مثل خنک شدن تابع (و به دنبال ) قصد وضو باشد، اشکال ندارد. (پس از: م ۲۸۴ مکارم: ولى اگر تصمیم قطعى دارد که براى اطاعت فرمان خدا وضو بگیرددر ضمن مى داند خنک هم مى شود ضررى ندارد (م ۳۰۴.
۵ـ بهجت: در مسح دو پا احتیاط مستحب آن است که مسح پاى راست را با دست راست بر مسح پاى چپ با دست چپ مقدم بدارد (پس از: م ۲۸۵ زنجانى: و باید پاى چپ را پیش از پاى راست مسح نکند و بنابراحتیاط همزمان نیز مسح ننماید… (پس از: م ۲۸۸.
۶ـ مکارم: بنابر احتیاط پاى چپ را پیش از پاى راست مسح نکند (م ۳۰۷.
۷ـ مکارم: باید آن چرک را که مانع رسیدن آب به بدن است برطرف کنند (م ۳۱۷.
۸ـ مکارم: و چرک زیر آن مانع رسیدن آب وضوست، باید آن ر
ا برطرف سازد (م ۳۱۷.
۹ـ این قسمت از مسأله، یعنى (چرک زیر آن جزء ظاهر به حساب آید) در رسالهء مراجع دیگر دیده نشد. ۱۰ـ تبریزى: در صورتى که احتمال بدهد که در حال شروع به نماز مُلتفت (و متوجه ) حالش بوده است، نمازصحیح است (م ۳۱۰ زنجانى: در صورتى که احتمال بدهد در حال شروع به نماز ملتفت بوده ـ ولَو اِجمالاً ـ که باید وضو داشته باشد، نمازش صحیح است (م ۳۱۰.
۱۱ـ زنجانى: ولى احتیاط آن است که براى نمازهاى دیگر وضو بگیرد (م ۳۱۰.
۱۲ـ مکارم: بنابر احتیاط واجب نماز را تمام کند و بعد از آن، وضو بگیرد و اِعاده نماید (و دوباره بخواند)(م ۳۲۷.
۱۳ـ زنجانى: اگر در بین نماز شک کند که وضو گرفته یا نه، در صورتى که احتمال بدهد در حال شروع نمازمُلتفت ـ ولو اِجمالاً ـ بوده که باید وضو داشته باشد، نمازش صحیح است، ولى احتیاط مستحب آن است که نمازش را رَجاءً (و به امید آنکه مطلوب پروردگار است) تمام کرده و وضو گرفته و نماز را از سر بخواند، و بنابراحتیاط براى نمازهاى بعد وضو بگیرد (م ۳۱۱ بهجت: مگر اینکه به امید صحیح بودن، نماز را بخواند، بعد اگر فهمید که وضو داشته نمازش بنابر اَظهَر صحیح است. و همچنین است اگر قبل از نماز شک کرد که وضو دارد یانه، ولى گمان به وضو داشت (م ۳۰۹.
۱۴ـ مکارم: این مسأله در رسالهء ایشان دیده نشد زنجانى: اگر بعد از نماز بفهمد که وضوى او باطل شده، ولى شک کند که قبل از نماز باطل شده یا بعد از نماز، چنانچه احتمال بدهد که در هنگام شروع نماز التفات (وتوجه) به شرایط صحت نماز داشته است، نمازى که خوانده صحیح است (م ۳۱۲.


چیزهای که وضو را باطل می کند
هفت چیز وضو را باطل مى ک
نند و از بین مى برند که به آنها <مُبطِلات (۱) وضو> مى گویند. برخى از آنها عبارتند از: اول: بَول (ادرار). دوم: غائِط (مدفوع). سوم: باد معده و روده که از مخرج غائط خارج شود.(۲) چهارم: خوابى که به واسطهء آن چشم نبیند و گوش نشنود، ولى اگر چشم نبیند و گوش بشنود وضو باطل نمى شود.(۳) پنجم: چیزهایى که عقل را از بین مى برد، مانند دیوانگى و مستى و بیهوشى.(۴) ششم: کارى که براى آن باید غسل کرد…(۵) (م ۳۲۵. براى دانستن مورد دیگر از مبطلات وضو به رسالهء توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
۱ـ مُبطِلات = باطل کننده ها; از بین برنده ها.
۲ـ بهجت: یا از غیر مخرج (خارج شود) اگر این عنوان بر آن صدق نماید (م ۳۲۷.
۳ـ بهجت: و همچنین است اگر گوش هم نشنود ولى نخوابیده باشد، مثل اینکه به ادامهء فکر سابق مشغول باشد (م ۳۲۷.
۴ـ مکارم: بنابر احتیاط واجب (م ۳۴۴.
۵ـ بهجت: و بنابر احوط مس میت اگر غسل براى آن کافى نبوده و نیاز به وضو نیز داشته باشد (م ۳۲۷ مکارم: هشتم مس میت انسان (م ۳۴۴ زنجانى: و باطل شدن وضو در مس میت بنابر احتیاط است (م ۳۲۹.


ahkaam.ir

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید