ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

حکمت ۳ موانع و ابزار رشد و کمال

شگفتی های بدن انسان

موانع و ابزار رشد و کمال

حکمت ۳

موانع و ابزار رشد و کمال: و قال(ع) : الْبُخْلُ عَارٌ وَ الْجُبْنُ مَنْقَصَهٌ وَ الْفَقْرُ یُخْرِسُ الْفَطِنَ عَنْ حُجَّتِهِ وَ الْمُقِلُّ غَرِیبٌ فِی بَلْدَتِهِ وَ الْعَجْزُ آفَهٌ وَ الصَّبْرُ شُجَاعَهٌ وَ الزُّهْدُ ثَرْوَهٌ وَ الْوَرَعُ جُنَّهٌ.

واژگان مهم 

واژگان: جُبن: ترسو بودن مَنْقَصَه: کاستی، نقص یُخرِس : لال می‌کند
فِطَن : زیرک جُنَّهٌ: سپر مُقِلُّ: لال می‌کند
ترجمه: بخل و تنگ چشمی ننگ است، و ترسو بودن نقص و کاستی است و تنگدستی زیرک را از [بیان] حجت و دلیلش لال می‌کند، و آن کس که فقیر است حتی در

شهر خود غریب است و عجز و واماندگی آفت و بیچارگی است،‌ و شکیبایی دلاوری است،‌ و زهد دارایی است،‌ و خویشتن‎داری [و دوری از گناهان] سپر است.

چکیده مفاهیم

در این حکمت به سه ابزار رشد و کمال و نیز چهار مانع آن اشاره شده است. موانع عبارتند از: ۱. بخل که مایه ننگ است؛ ۲. ترس که مایه نقص و کاستی آدمی است؛

۳. آسیب اجتماعی فقر و تهی‏‎دستی که باعث می‎شود فقیر به ضعف در گفتار و کندی در بیان دچار شده و حتی بستگان او، همچون غریبه با او رفتار کنند؛

۴. ناتوانی جسمی و روحی که بلا و آفت بزرگی برای انسان است. امام(ع) در فراز پایانی به توصیفِ سه صفت پسندیده یعنی شکیبایی، زهد و خویشتن‏داری پرداخته است

که در حقیقت ابزار توانمندی روحی و روانی به شمار می‎آیند و به نوعی موانع پیشین را از بین می‎برد:
* صبر، شجاعت است و ضد ترس؛
* ثروت حقیقی زهد است که با آن می‏توان از آثار سوء فقر دور شد.
* اگر چه عجز، آفت است و آسیب، اما عاجز و آسیب دیده واقعی کسی است که سپری چون ورع ندارد.

نکته‌ها

۱- بخل، خودداری از بخشیدن است و مقابل آن، زیاده‎روی در بخشیدن؛ یعنی جود و سخاوت بیش از حد است که آن هم مذموم است. بهترین حالت میانه‎روی است؛

چنان که خدای سبحان فرمود: «وَلا تجعَل یَدَکَ مَغلوله ً الی عُنقِکَ وَلا تبسُطها کُلّ البَسط ِ فتقعُدَ مَلوماً مَحسُوراً؛ هرگز دستت را بر گردنت زنجیر نکن

[و ترک انفاق و بخشش منما] و بیش از حد [نیز] دست خود را مگشای که مورد سرزنش قرار گیری و از کار فرومانی.» البته بخل، حالتی درونی است و نبخشیدن مال که

در بیرون ظاهر می‌شود ثمره صفت بخل است، نه خود بخل.۲- ترس، مقابل شجاعت است و شجاعت از ارکان ایمان و از کمالات انسانی است.

ترسو به دفاع از دین، ناموس و آبروی خود اقدام نمی‌کند، بلکه هرگز نمی‎تواند از قابلیت‎ها و استعداد‎های  خدادادی استفاده کند؛

از این رو، ترس، نقص بزرگی به شمار می‎آید.

ادامه نکته‌ها

۳- فقیر نیاز خود را نزد مردم آشکار می‌کند و اظهار ناداری می‎نماید؛ ولی مُقلّ چه بسا با وجود شدت نیازش، اظهار توانگری و غنا می‌کند.
۴- انسان تهی‎دست وقتی می‌بیند توان بذل و بخشش ندارد و دیگران به سببب ناداری‎اش از او دور می‎شوند، در خود احساس غربت وتنهایی می‌کند هرچند در زادگاه خود

و بین خاندان و بستگانش باشد. ۵- فقر پسندیده نیست؛ از این رو، اگر در بعضی از روایات از فقر مدحی صورت گرفته، اشاره به درک فقر و نیازمندی به خدا،

یا اشاره به ساده زیستی و قناعت است که در ظاهر با فقر شباهت دارد.
۶- عجز، مفهوم وسیعی دارد که شامل هرگونه ناتوانی علمی جسمی، اقتصادی و فکری است. پس هر نوع ناتوانی، نوعی آفت و آسیب به شمار می‏آید.
۷- صبر یعنی ایستادگی در برابر سختی‏ها‏، بلایا و حوادث و تمایلات نفسانی، به گونه‏ای که این امور در او اثر نکند و همان حال آرامش و ثبات روحی قبل از مواجهه با آنها را داشته باشد؛

مثل صبر بر ترک لذت گناه، صبر بر سختی روزه گرفتن در تابستان، شکیبایی بر از دست دادن مال و فرزند و … .
۸- شجاعت، موجب مقاومت و ایستادگی در برابر دشمن است و صبر نیز چیزی جز مقاومت و ایستادگی نیست، پس صبر هم شجاعت می‎خواهد و صبور شجاعت دارد.‏
۹- امام علی (ع)  زهد را کوتاهی آرزو، شکر نعمت‎ها و دوری از محرمات می‎داند و در جایی دیگر می‎فرماید زهد بین دو کلمه قرآن است: به آنچه از دست رفته، ناراحت نشدن

و از آنچه به دست آمده، خوشحال نشدن، پس می‎توان گفت که زهد، نداشتن نیست؛

بلکه نخواستن و دل‌نبستن است. ۱۱- همان‎گونه که سپر انسان را از آسیب تیرها و شمشیرها حفظ می‎کند،

ورع و مراقبه دائمی گفتارها و کردارها نیز انسان را از انواع آسیب‏ها، گناهان و عذاب الهی حفظ می‎کند.

پیام‌ها

 1- ثروت را تنها دارایی‎های مادی نشمریم؛ امور معنوی مانند زهد نیز ثروت هستند. «الزهدُ ثروهٌ» بلکه ثروت زاهد بیش از ثروتمند است و ثروت او واقعی است؛

زیرا ثروتمند برای رفع نیازش، محتاج مال است، ولی زاهد نه به دیگران و نه حتی به مال دنیا محتاج است؛ بنابراین، تنها به دنبال افزودن ثروت‎های مادی نباشیم.
۲- اگر جامعه‎ای می‎خواهد از آسیب‎ها و آفات در امان باشد؛ باید در جهت رفع ناتوانی‎ها، شکوفا شدن ظرفیت‎ها و رشد خودباوری و خودکفایی بکوشد؛ نه آنکه تنها به دنبال برخورداری

هر چه بیشتر از یافته‎ها و ساخته‎های جوامع دیگر باشد.
۳- همیشه واکنش نشان دادن و برخوردهای شدید نشانه شجاعت نیست؛ گاهی باید شجاعت به خرج داده و صبوری کنیم!
۴- یکی از مهم ترین راه های ترک رذائل اخلاقی و همچنین کسب فضائل اخلاقی، توجه به آثار و نتایج هر یک از آن ها می باشد.

لطائف

مُنعِم به کوه و دشت و بیابان غریب نیست هرجا که رفت خیمه زد و بارگاه ساخت
اما:
آن را که بر مراد جهان نیست دسترس در زاد و بوم خویشتن غریب است و ناشناس

خودآزمایی

۱. آیا زیاده روی در انفاق و کمک به دیگران برای مبارزه با صفت بخل، روش صحیحی می باشد؟
۲. به چه دلیل انسان فقیر در شهر خود نیز احساس غربت و تنهایی می کند؟
۳. عبارت «زهد ثروت است» را توضیح دهید؟
۴. اگر جامعه ای بخواهد از آسیب ها در امان باشد باید چه کاری را انجام دهد؟

.


برچسب ها:    موانع و ابزار رشد و کمال، شکوفا شدن ظرفیت‎ها، رشد خودباوری،گفتارها و کردارها

ادامه مطالب: شرح و تفسیر حکمتهای نهج البلاغه به کتاب مراجعه شود.

خرید کتاب برگزیده راه روشن

 

 

موانع و ابزار رشد و کمال. موانع و ابزار رشد و کمال. موانع و ابزار رشد و کمال. موانع و ابزار رشد و کمال. موانع و ابزار رشد و کمال

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نه + یک =

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید