امتحانی برای سنجش رفاقت دوستان

اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در print

در آیات قرآن کریم و روایات اهل بیت (علیهم السلام) ملاک‏هایى براى دوست خوب بیان گشته که به طور اختصار ذکر مى‏نماییم :


۱- کسى که به یاد خدا باشد و هدفش جز رسیدن به او نیست.( سوره کهف، آیه ۲۸)


۲- عاقل باشد حضرت على (علیه السلام) فرمود: بیشترین دوستى و خوبى‏ها در همراهى و دوستى با صاحبان عقل و درایت است.( غررالحکم، حرف الف)


۳- مولوى داستان دوستى مردى با خرس را که مصداق بى‏خردان است به شکل زیبایى بیان مى‏نماید.(مثنوى معنوى، دفتر دوم، ابیات ۱۹۳۲- ۲۱۲۴)


۴- خیانت کار نباشد


۵- ستمکار نباشد


۶- سخن‏چین نباشد


امام‏صادق (علیه السلام) فرمود: از سه گروه بر حذر باش شخص خیانت‏کار، شخص ظالم، انسان سخن‏چین. زیرا کسى که به نفع تو به دیگران خیانت نماید، روزى خواهد آمد که به خودت نیز خیانت کند و شخصى که به جانب‏دارى از تو حق دیگران را پایمال نماید و عادت به ظلم پیدا کند بالاخره به تو نیز ظلم خواهد نمود و انسان سخن‏چین، همان‏طور که سخن دیگران را پهلوى تو مى‏آورد، سخن تو را نیز نزد اغیار خواهد برد.(بحارالانوار، ج ۷۵، ص ۲۲۹)


۷- آن چه براى خود مى‏پسندد براى تو نیز بپسندد و آنچه را که براى خویش نمى‏خواهد براى تو نیز نخواهد.


رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) فرمود: در مصاحبت و رفاقت کسى که آن چه را براى خود مى‏خواهد براى تو نخواهد، هیچ خیر و فایده‏اى وجود ندارد. (بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۱۹۸)


آنچه نفس خویش را خواهى حرامت سعدیا                            گر نخواهى همچنان بیگانه را و خویش را


۸- قاطع رحم نباشد


امام‏باقر (علیه السلام) فرمود: پدرم امام‏سجاد (علیه السلام) مرا نصیحت فرمود که اى پسرم از رفاقت با کسانى که قطع رحم مى‏کنند بپرهیز زیرا من آنها را در قرآن شریف سه بار مورد لعن و نفرین پروردگار یافتم.( تفسیر نورالثقلین، ج ۱، ص ۴۵)


شخصى که با نزدیکان خود نتواند معاشرت و هم‏زیستى صحیح داشته باشد در حالى که آنان با وى از یک خانواده و فرهنگ و گوشت و خون مى‏باشند، چگونه مى‏توان انتظار داشت با غیر فامیل رفاقت صمیمانه داشته باشند.


۹- عیب‏جو نباشد


امام‏على (علیه السلام) فرمود: از رفاقت و نشست و برخاست با کسانى که عیب‏جو هستند و همیشه به دنبال نقاط ضعف دیگران مى‏باشند، پرهیز کن زیرا دوست چنین اشخاصى از ضرر آنان سالم نمى‏ماند و خود نیز طعمه عیب‏جویى‏هاى آنان خواهد شد.( غررالحکم، باب الف)


 


چگونه دوستانمان را برای رفاقت امتحان کنیم؟


در روایات راه‏هاى متعددى براى امتحان نمودن دوستان مشخص شده که عبارت است از: الف) در حال بى‏نیازى و فقر، دوستى او عوض نشود امام‏باقر علیه السلام فرمود: بدترین دوست کسى است که تو را به هنگام بى‏نیازیت حفظ کند و به وقت تنگدستى رها سازد.( میزان الحکمه، ج ۱، ص ۵۳)


سعدى گوید:


دوست مشمار آن که در نعمت زند لاف یارى و برادر خواندگى‏


دوست آن باشد که گیرد دست دوست در پریشان حالى و درماندگى‏


ب) به هنگام عصبانیت بدگویى تو را ننماید


امام‏صادق (علیه السلام) فرمود: دوستى که سه بار از تو عصبانى شد ولى بدگویى تو را ننمود و کلام ناسزا از دهانش خارج نشد او را براى خود نگه‏دار.( بحارالانوار، ج ۷۸، ص ۲۵۱)


ج) به نماز اهمیت بدهد


قرآن مى‏فرماید: «اى اهل ایمان با آن گروه از اهل کتاب و کافران که دین شما را به بازیچه گرفتند دوستى مکنید. زمانى که شما نداى نماز بلند مى‏کنید آن را به مسخره و بازى مى‏گیرند زیرا آن قوم مردمى نادان و بى‏خردند.»( مائده، آیه ۵۷)


سعدى در این باره گفته است:


وامش مده آن که بى‏نماز است


گرچه دهنش زفاقه باز است‏


کو فرض خدا نمى‏گزارد


از قرض تو نیز غم ندارد


د) اهل نیکى در هنگام سختى و راحتى انسان باشد


امیرالمۆمنین (علیه السلام) فرمود: «در سختى‏ها دوستان امتحان مى‏گردند»، (غررالحکم، حرف فاء لفظ فی). در این باره نیز سعدى زیبا سروده است:


جوانى پاکباز پاک رو بود                    که با پاکیزه‏رویى در گرو بود


چنین خواندم که در دریاى اعظم         به گردابى درافتادند با هم‏


چو ملاّح آمدش تا دست گیرد                        مبادا کاندرین حالت بمیرد


همى گفتى میان موج و تشویر           مرا بگذار ودستِ یار من گیر


ه) هنگام زوال توانایى انسان دوستیش از بین نرود


حضرت امیر (علیه السلام) فرمود: «هنگام از بین رفتن قدرت انسان دوست از دشمن شناخته مى‏گردد.» ( غرر الحکم، حرف عین، لفظ عند)


و) هنگام به قدرت رسیدنش از احسان به دوستان خوددارى ننماید


راجع به علاقه نسبت به دوستان: علاقه و وابستگى به دوستان تا وقتى که موجب اخلال در برنامه زندگى و کارى انسان، مزاحمت با حقوق والدین، مشغولیت ذهن و ضعف اراده و عدم اعتماد به نفس و ضعف ایمان نگردد اشکالى ندارد، بلکه اگر در راستاى اصلاح و قوّت بخشیدن به این امور باشد بسیار خوب و مفید خواهد بود، البته بهترین سیاست در این مسائل همان طور که خود شما به آن التفات دارید میانه‏روى است و زیاده‏روى و افراط در آن موجب به وجود آمدن مشکلات ذکر شده خواهد گشت.


دوستى‏ها بر چند نوع است:


۱- دوستى به خاطر خدا همانند علاقه به اولیاى دین و برادران ایمانى که منشأ آن منش دینى فرد و اعتقادات او است نه انگیزه‏هاى دیگر.


۲- دوستى به جهت مال و جمال و یا کشش‏هاى غریزى دیگر.


نوع اول این دوستى‏ها عبادت و از بهترین اعمال است. چنان که در احادیث منقول از اهل بیت (علیهم السلام) آمده است: هل الدین الا الحب آیا دین جز محبت چیز دیگرى است؟


نوع دوم این دوستى‏ها چنانچه موجب سد راه خدا گردد و احیانا آدمى را به انحراف بکشاند، خطرناک ترین دام شیطان است که باید از آن پرهیز نمود و تنها آن را معبرى براى درک جلال و جمال خداوند قرارداد. ممکن است گلى زیبا انسان را فریفته و مجذوب خویش کند ولى عاقل کسى است که در وراى زیبایى گل‏جمال خالق گل راببیند و از این حجاب عبور کرده تا ملکوت را مشاهده نماید.


 


توجه ! توجه !


توجه به این نکته الزامى است: دوست و دوست‏یابى از نیازهاى واقعى زندگى است و داراى فلسفه خاصى است. اما آنچه مهم است این که در این راستا همچون دیگر جنبه‏هاى زندگى رعایت اعتدال لازم و ضرورى است.


به عبارت دیگر: علاقه انسان به دوستان احساسى پاک و لطیف است اما همواره باید عواطف با تعقل همراه باشند و از طرف دیگر باید مراقب دخالت غرایز دیگر، مانند غریزه جنسى در این موارد نیز بود.


فرآوری: زهرا اجلال          


بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان


منابع:


سایت پرسمان


سایت حوزه


سایت طلوع فجر

بازدیدها: 3

کانالهای ما را درشبکه های اجتماعی