حق تلاوت قرآن چیست؟

الَّذِینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِکَ یُۆْمِنُونَ بِهِ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِهِ فَأُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ (121بقره)


کسانى که به آنها کتاب آسمانى داده‏ایم و آن را چنان که سزاوارِ تلاوت است تلاوت مى‏کنند، آنان به آن (قرآن یا پیامبر) ایمان مى‏آورند و کسانى که به آن کافر شوند، آنان همان زیانکارانند.


در برابر یهود و نصارایى که به سبب لجاجت و سرکشى مورد انتقاد قرار گرفتند، گروهى از آنان مورد تمجید و قدردانى خداوند قرار گرفته‏اند. آنان کسانى هستند که به کتاب‏هاى آسمانى مراجعه کرده و نشانه‏هاى ظهور و بعثت پیامبر اسلام صلى اللَّه علیه و آله را در آن دیده و به او ایمان مى‏آورند.


در تفسیر أطیب البیان آمده است: مراد از «الْکِتابَ» در این آیه، قرآن و مخاطب مسلمانانى هستند که در قرائت قرآن، حقّ تلاوت را ادا نموده و به پیامبر صلى اللَّه علیه و آله ایمان آورده‏اند. تفسیر المیزان نیز این معنى را احتمال داده است.


روایتى درباره‏ى آداب تلاوت قرآن در تفسیر المیزان نقل شده، که هشت نکته را مورد توجّه قرار داده است:


1. ترتیل آیات. 2 تفقّه در آیات. 3 عمل به آیات. 4 امید به وعده‏ها. 5 ترس از وعیدها. 6 عبرت از داستان‏ها. 7 انجام اوامر الهى. 8 ترک نواهى.


در پایان روایت نیز امام صادق علیه السلام فرمود:


حقّ تلاوت تنها حفظ آیات، درس حروف، قرائت و تجوید نیست. و بر اساس روایات، کسانى که حقّ تلاوت قرآن را ادا مى‏کنند، تنها امامان معصوم مى‏باشند. (کافى، ج 1 ص 215)


حق تلاوت چیست؟


این تعبیر، تعبیر پر معنایى است و خط روشنى براى ما در برابر قرآن مجید و کتب آسمانى مشخص مى‏سازد، چرا که مردم در برابر این آیات الهى چند گروهند:


گروهى تمام اصرارشان بر اداى الفاظ و حروف از مخارج آن است آنها دائما در فکر وقف و وصل و حروف یرملون و شد و مدند و کمترین اهمیتى به محتوى و معنى، تا چه رسد به عمل کردن به آن، نمى‏دهند، به گفته قرآن اینها همانند حیوانى هستند که کتابهایى بر او حمل شده باشد (کَمَثَلِ الْحِمارِ یَحْمِلُ أَسْفاراً- سوره جمعه آیه 5)


گروهى دیگر از الفاظ فراتر رفته و در معانى دقت مى‏کنند و در ریزه‏کاریها و نکات قرآن مى‏اندیشند و از علوم آن آگاهند اما از عمل خبرى نیست!


ولى گروه سومى هستند که مۆمنان راستینند، قرآن را به عنوان یک کتاب عمل، و یک برنامه کامل زندگى پذیرفته‏اند، خواندن الفاظ و اندیشه در معانى و درک مفاهیم این کتاب بزرگ را مقدمه‏اى براى عمل مى‏دانند، و لذا هر زمان قرآن مى‏خوانند روح تازه‏اى در کالبد آنها پیدا مى‏شود، تصمیم و اراده تازه، آمادگى و اعمال تازه، و این است حق تلاوت.


در حدیثى از امام صادق (علیه السلام) در تفسیر این آیه مى‏خوانیم که فرمودند: یرتلون آیاته، و یتفقهون به، و یعملون باحکامه، و یرجون وعده، و یخافون وعیده، و یعتبرون بقصصه، و یاتمرون باوامره، و ینتهون بنواهیه، ما هو و اللَّه حفظ آیاته و درس حروفه، و تلاوه سوره و درس اعشاره و اخماسه- حفظوا حروفه، و اضاعوا حدوده، و انما هو تدبر آیاته و العمل بارکانه، قال اللَّه تعالى کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْکَ مُبارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ:


منظور این است که آیات آن را با دقت بخوانند و حقایق آن را درک کنند و به احکام آن عمل بنمایند، به وعده‏هاى آن امیدوار، و از وعیدهاى آن ترسان باشند، از داستانهاى آن عبرت گیرند، به اوامرش گردن نهند و نواهى آن را بپذیرند، به خدا سوگند منظور حفظ کردن آیات و خواندن حروف و تلاوت سوره‏ها و یاد گرفتن اعشار و اخماس (منظور از” اعشار” و” اخماس” تقسیماتى است که در قرآن مى‏شود مانند تقسیم به سى جزء و یا هر جزء به چهار حزب و امثال آن است) آن نیست- آنها حروف قرآن را حفظ کردند اما حدود آن را ضایع ساختند، منظور تنها این است که در آیات قرآن بیندیشند و به احکامش عمل کنند، چنان که خداوند مى‏فرماید: این کتابى است پر برکت که ما بر تو نازل کردیم تا در آیاتش تدبر کنند” (نقل از ارشاد دیلمى طبق نقل تفسیر المیزان)


 پیام‏های آیه:


1ـ رعایت انصاف حتّى در برخورد با مخالفان، لازم است. «الَّذِینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ»


2ـ حقّ تلاوت، در تلاوت با صوت زیبا و رعایت نکات تجوید خلاصه نمى‏شود، بلکه ایمان و عمل نیز لازم است. «یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِکَ یُۆْمِنُونَ بِهِ»


3ـ کسى که در انتخاب مکتب دچار انحراف شود، زیانکار واقعى است. «فَأُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ»


آمنه اسفندیاری، بخش قرآن تبیان


منابع:  تفسیر نور ج 1- تفسیر نمونه ج 1- تفسیر اطیب البیان- کافی ج 1

کانال های ما در شبکه های اجتماعی