مروری بر نقش و جایگاه نهادهای قرآنی مردمی در تحقق اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآنی

اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در print

مقدمه
دستیابی به جامعهای متمسک به قرآن و عترت و برخوردار از ایمان و عمل صالح، تحقق اندیشه های معمار بزرگ انقلاب اسلامیرضوان الله تعالی علیه و رهنمودهای مقام معظم رهبریمدظله العالی در گسترش فرهنگ حیات بخش قرآن کریم، و ارتقای ایران به کشوری توسعه یافته با هویتی اسلامی- انقلابی، در گرو عزم ملی و اراده هماهنگ مدیران ارشد نظام برای توسعه فرهنگ قرآنی است . فرهنگی که باید متأثر از قرآن و حاکم بر بینشها، نگرشها و رفتارهای فردی و اجتماعی بوده و در کلیه سطوح سیاست گذاری ، اجرا و ارزیابی برنامههای کلان نظام جمهوری اسلامی جاری باشد. بدین منظور، منشور توسعه فرهنگ قرآنی، که مبین منویات نظام مقدس جمهوری اسلامی در مواجهه با تعالیم قرآن، در مقام علم، اعتقاد و عمل در سطح ملی و بینالمللی است، پس از گذار از مراحل متعدد و ارزیابی نخبگان و کاشناسان تدوین و به عنوان نخستین سند جامع و راهبردی نظام جمهوری اسلامی ایران در حوزه قرآن کریم، در ۱۰ ماده و دو تبصره ۸۸ به تصویب رسید . در این /۸/ در ششصد چهل و سومین جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی مورخ ۲۲ مقاله
با تشریح نظام توسعه فرهنگ قرآنی به نقش نهادهای قرآنی مردمی در تحقق اهداف منشور پرداخته شده است.

توصیف منشور توسعه فرهنگ قرآنی
منشور توسعه فرهنگ قرآنی در سه محور اصلی زیر تنظیم شده است: ۱. اهداف منشور ۲. سیاست ها و راهبردهای توسعه فرهنگ قرآنی ۳. شورای توسعه فرهنگ قرآنی

اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآنی
اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآنی در ماده ۲ منشور آمده است. این اهداف مشتمل بر ۸ عنوان (بند) در قالب اهداف کیفی و با توجه به سه رویکرد اساسی تنظیم شده است. رویکرد اول: ارتقای فرهنگ جامعه در ارتباط با قرآن مجید (فرهنگسازی قرآنی)
تعالی نگرش جامعه نسبت به قرآن مجید و تجلی فرهنگ حیاتبخش قرآن در بستر فرهنگ عمومی جامعه مهم ترین نشانه توسعه فرهنگ قرآنی و تحقق تربیت قرآنی در گرو آن است . بر این اساس، محورهای تقویت ایمان و اعتقاد به قرآن، تعمیم و ارتقای دانش و معرفت قرآنی، انس با قرآن و معارف آن در جامعه و ترویج قرآن و آموزههای آن در عرصه های مختلف فرهنگ عمومی به عنوان لوازم تعالی بخش نگرش جامعه نسبت به قرآن مجید و تمهید تحقق تربیت قرآنی جامعه در اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآنی آمده است.

رویکرد دوم: تقویت نقش قرآن در نظام سازی کشور (نظام سازی قرآنی)
تحقق فرهنگ قرآنی در جامعه مستلزم اصلاح و انطباق نظام های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی و خرده نظام های آن با مبانی قرآنی است. چرا که در غیر اینصورت این نظامها تاثیر طبیعی فرهنگ سازی ناشی از آموزش عمومی و تبلیغ و ترویج قرآنی را تحتالشعاع قرار خواهند داد. اگرچه موضوع نظامسازی قرآنی امری پیچیده و نیازمند مقدمات فراوانی است که دستیابی به آن را در کوتاه مدت مقدور نمی سازد اما ضرورتی اجتناب ناپذیر است که باید حرکت به سمت آن را با اهتمام جدی آغاز کرد. در غیر این صورت، چه بسا نظام های موجود نه تنها کمکی در جهت توسعه فرهنگ قرآنی در جامعه نکند بلکه به عنوان موانع تحقق فرهنگ قرآنی در نظام مدیریت، تصمیم گیری و » ، اساسی در این مسیر عمل نماید. در همین راستا به عنوان یکی از اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآنی آمده است. « برنامه ریزی کشور

رویکرد سوم: ساماندهی فعالیتهای قرآنی کشور
توسعه فعالیت های قرآنی در عرصه های مختلف آموزشی، پژوهشی و تبلیغی ترویجی، مقدمه ضروری
و مسیر اساسی توسعه فرهنگ قرآنی در جامعه است. مطالعات وضعیت موجود، حاکی از آن است که بخش- های متعدد دولتی، عمومی و مردمی دستاندرکار فعالیتهای قرآنی در عرصه داخلی و خارجی هستند که ظرفیت عظیمی از امکانات مادی و انسانی را دارا می باشند اما نوعی بی سامانی، از هم گسیختگی و ناهماهنگی در این فعالیتها وجود دارد. به نحوی که در عین خلأ تصدی مسئولیت در بسیاری از حوزه – های ضروری، تداخل تصدی و مسئولیتها در برخی حوزهها منجر به فرسایش و ایجاد کندی و حتی وقفه در فعالیتهای قرآنی بخشهای مختلف شده است. ضمن آن که فعالیتهای انجام شده فاقد برنامه ریزی و نظارت راهبردی است. لذا تبدیل آن به جریانی خلاق و تحولآفرین در جهت توسعه فرهنگ قرآنی در ایجاد هماهنگی بین دستگاههای دولتی، مؤسسات و » ، جامعه با چالشهای جدی مواجه است. براین اساس به « گروههای فعال غیردولتی در جهت هم افزایی و ارتقاء فعالیتهای قرآنی در سطح ملی و بین المللی عنوان اولین هدف در اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآنی آمده است.

سیاستها و راهبردهای توسعه فرهنگ قرآنی
ماده سه منشور مشتمل بر ۱۲ بند، حاوی سیاست ها و راهبردهای توسعه فرهنگ قرآنی است . در این ماده، اصول و جهتگیریهای حاکم بر فعالیتهای همه بخشهای کشور در رابطه با اجرا و تحقق اهداف منشور آمده است. این مجموعه، مبتنی بر مبانی دینی و مطالعات انجام شده در ده ه اخیر در حوزه امور قرآنی به ویژه تحقیقات انجام شده توسط دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص تعیین و تبیین اهداف و سیاستهای توسعه فرهنگ قرآنی و راهکارهای هماهنگی و ساماندهی فعالیت های قرآنی و مدل های کلان آن و همچنین استفاده از مطالعات و کارشناسیه ای انجام شده توسط سازمان تبلیغات اسلامی در حوزه قرآنآموزی (در سال ۷۹ و ۸۰ ) و طرح جامع قرآنی است که نتایج آن در جلسات متعدد کارشناسی بررسی و تدوین شده است. تحقق و عملیاتی شدن سیاستها و راهبردهای توسعه فرهنگ قرآنی در برنامههای ملی و بخش فرهنگی و قرآنی کشور تضمینکننده حرکت نظام در مسیر دستیابی به اهداف منشور خواهد بود.

شورای توسعه فرهنگ قرآنی
مواد ۴ تا ۸ منشور توسعه فرهنگ قرآنی مربوط به ساختار اجرایی پیگیری تحقق اهداف، سیاست ها و راهبردهای منشور است که در آن به وظایف، ترکیب، جایگاه و فرآیند فعالیت شورای توسعه فرهنگ قرآنی پرداخته شده است. مهمترین رویکردهای مؤث
ر در طراحی ساختار اجرایی منشور از این قرار است:

۱. تصمیم سازی و تصمیم گیری مشارکتی
شورای توسعه فرهنگ قرآنی، شورایی متشکل از مدیران عالی دستگاه های فرهنگی دولتی و عمومی و صاحب نظران بخش مردمی قرآنی است. کمیسیون های سه گانه و کارگروه های علمی شورا نیز ترکیبی از همین سه بخش خواهد بود. این ترکیب علاوه بر رسمیت بخشیدن به فعالیت های بخش های مختلف، زمینه های لازم برای جلب مشارکت بخش های فعال در حوزه های قرآنی را در فرآیند تدوین و تصویب مصوبات شورا و کمیسیون ها فراهم می آورد.

۲. تأمین پشتوانه حقوقی
استقرار شورای توسعه فرهنگ قرآنی در مجموعه شورای عالی انقلاب فرهنگی تأمین کننده مشروعیت و در عین حال مقبولیت فعالیت این شورا خواهد بود. ارتباط مستقیم شورا با رهبری نظام و حوزه های علمیه، عضویت مدیران اصلی نظام و دستگا ههای فرهنگی کشور در شورای عالی و جایگاه این شورا در تعامل با مجلس شورای اسلامی و هیأت وزیران، پشتوانه های حقوقی و در عین حال معنوی لازم را برای به رسمیت شناخته شدن و نفوذ تصمیمات شورا در بدنه دستگاه ها و مجموعه فعالان قرآنی کشور فراهم می آورد. ضمن آن که تشکیلات شورای عالی انقلاب فرهنگی از ثبات نسبی برخوردار بوده و تحولات مدیریتی قوای سه گانه تأثیر کمتری در آن دارد. لذا شورای توسعه فرهنگی قرآنی می تواند به عنوان یک جایگاه راهبری با ثبات، کلیت امور قرآنی کشور را مدیریت و به وظایف خود اقدام کند. علاوه بر این، بر اساس ماده نهم منشور، مصوبات شورا برای همه نهاد های دولتی، عمومی و مردمی لازم الاجرا است.

۳. تقسیم کار ملی
در مدل ساختاری شورای توسعه فرهنگ قرآنی و کمیسیون های وابسته، نوعی تقسیم کار ملی در حوزه قرآنی صورت گرفته است. در این ساختار مدیریت عالی و راهبردی توسعه فرهنگ قرآنی در زمینه های فرهنگ سازی و نظام سازی قرآنی و راهبری فعالیت های قرآنی کشور به شورای توسعه فرهنگ قرآنی سپرده شده است که مدیریت آن بر عهده دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی است . همچنین مدیریت ستادی حوزه های مختلف فعالیت های قرآنی در قالب کمیسیون های شورا انجام می شود که با توجه به وظایف ذاتی دستگاه های فرهنگی کشور، مدل تقسیم کار در قالب کمیسیونهای سهگانه برای آن پیش بینی شده است.

جایگاه بخش قرآنی مردمی در متن منشور
در
متن مصوبه منشور توسعه فرهنگ قرآنی، موارد ذیل به بخش قرآنی مردمی تصریح دارد:
ماده ۱- اهداف
بند ۱: ایجاد هماهنگی بین دستگاه های دولتی، مؤسسات و گروه های فعال غیردولتی در جهت هم افزایی و ارتقاء فعالیت های قرآنی در سطح ملی و بین المللی
ماده ۲- سیاستها و راهبردها
بند ۴: توسعه مشارکت حداکثری مردم در فعالیتهای قرآنی و تقویت نقش حمایتی و پشتیبانی دولت در گسترش فرهنگ قرآنی در داخل و خارج از کشور
ماده ۴- وظایف شورای تخصصی
بند ۷: اتخاذ تدابیر لازم برای توانمندسازی و جلب مشارکت بخش مردمی و تقویت نقش حمایتی دولت در جهت توسعه فرهنگ قرآنی
بند ۹: ارزیابی و نظارت بر عملکرد دستگاه ها و نهادهای دولتی و غیردولتی
ماده ۵- اعضای شورای تخصصی
بند ۱۳ : سه نفر از صاحب نظران مؤسسات آموزشی، پژوهشی و تبلیغیترویجی قرآنی مردمی با تصویب شورای تخصصی توسعه فرهنگ قرآنی
: ماده ۹
مصوبات شورای تخصصی توسعه فرهنگ قرآنی برای کلیه دستگاه های دولتی و عمومی و مؤسسات مردمی لازم الاجرا است.
مروری بر متن منشور توسعه فرهنگ قرآنی نشان میدهد که علاوه بر موارد فوق نقش بخش مردمی قرآنی در اجرای منشور در ابعاد مختلف آن فراتر از این موارد است. در این مقاله به تبیین این نقش پرداخته میشود.

بخشهای قرآنی کشور
در اجرای منشور توسعه فرهنگ قرآنی، بخشهای قرآنی دولتی، عمومی و مردمی مسئولیت اصلی را بر عهده دارند. اگر چه تا کنون تعاریف حقوقی و قابل استنادی در این حوزه انجام نشده اما در یک نگاه نسبتا جامع میتوان این بخشها را در سه عنوان کلی نهادهای قرآنی دولتی، نهادهای قرآنی عمومی و نهادهای قرآنی مردمی دسته بندی کرد.
نهادهای قرآنی دولتی شامل کلیه بخشهای مسئول فعالیتهای قرآنی وابسته به دستگاههای دولتی است که در وزارتخانهها و سازمانهای دولتی و وابسته به دولت استقرار دارند. گروه قرآن دفتر برنامه ریزی و تالیف کتب درسی، دارالقرآنهای وابسته به آموزش و پرورش، مرکز هماهنگی، توسعه و ترویج فعالیتهای قرآنی کشور، دفتر آموزش و مسابقات قرآن سازمان اوقاف و امور خیریه و دبیرخانه فعالیت های قرآنی وزارت علوم نمونههایی از نهادهای قرآنی دولتی هستند.
نهادهای قرآنی عمومی شامل کلیه بخشهای قرآنی وابسته به نهادهای عمومی غیر
دولتی (نهادهای حاکمیتی غیروابسته به قوه مجریه) شامل نهادهای انقلابی و دستگاههای وابسته به رهبری نظام، شهرداریها و… و موسسات وابسته به این نهادها است. مرکز طبع و نشر قرآن کریم، سازمان دارالقرآن الکریم ، شبکه قرآن سیما، فرهنگسرای قرآن و دارالقرآنهای نیروهای مسلح نمونههایی از نهادهای قرآنی عمومی هستند. نهادهای قرآنی مردمی موجود در کشور مشتمل بر جلسات، هیئات، مراکز، موسسات و تشکل های قرآنی است که انواع و تعاریف آن در ادامه آمده است:

نهادهای قرآنی مردمی
تعریف: نهاد قرآنی مردمی، نهادی رسمی (ثبت شده) یا غیررسمی، غیر وابسته به دستگاههای دولتی و عمومی و غیرسیاسی است که به فعالیتهای قرآنی میپردازد.

جدول انواع نهادهای قرآنی مردمی

مدل کارکردی نظام توسعه فرهنگ قرآنی
هر نظامی دارای هدفی برای تشکیل است و برای نیل به هدف باید فعالیت ها و کارکردهایی را انجام آن گفته می شود. « کارکرد اساسی » داده و محقق نماید. در ادبیات سیستم به هدف اصلی تشکیل یک سیستم با توجه به مطالعات انجام شده، کارکردهای اساسی نظام توسعه فرهنگ قرآنی عبارت است از:


  • تعمیم و تعمیق ایمان، شناخت و ارتباط و انس با قرآن
  • تحقق آموزه های قرآنی در رفتار فردی و اجتماعی
برای تحقق کارکرد اساسی، باید فعالیت ها و کارکردهای دیگری در نظام انجام پذیرد. این کارکردها به تقسیم می شوند . کارکردهای اصلی کارکردهایی « کارکردهای پشتیبانی » و « کارکردهای اصلی » دو دسته هستند که در جهت و مسیر کارکرد اساسی سیستم بوده و خروجی های اصلی سیستم از آنها تأمین می شود . این کارکردها در نظام توسعه فرهنگ قرآنی عبارتند از:


  • تولید مضامین (تدوین و تبیین گزارههای فرهنگ قرآنی)
  • تولید محصولات (کالاها و خدمات قرآنی)
  • نظامسازی قرآنی (تعالی نظامهای اجتماعی بر اساس مبانی و معارف قرآنی)
  • فرهنگسازی قرآنی (ارتقای فرهنگ ارتباط با قرآن در جامعه)
اجرای موفق کارکردهای فوق به تعدادی کارکرد
پشتیبانی نیاز دارد. این کارکردها با حمایت و پشتیبانی از کارکردهای اصلی، در جهت انجام موفق آنها کمک می کند. نظام توسعه فرهنگ قرآنی دارای دو کارکرد پشتیبانی است که عبارتند از:


  • تولیت
  • تأمین منابع
لازم به ذکر است که نظام توسعه فرهنگ قرآنی با چهار نظام اصلی فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و خردهنظامهای آن در ارتباط تنگاتنگ است و تبادل کارکردی با آنها دارد.
در نمودار صفحه بعد شمایی از کارکردهای نظام توسعه فرهنگ قرآنی و ارتباطات آن نشان داده است . در ادامه مقاله با تشریح هر یک از کارکردهای فوق به بررسی نقش نهادهای قرآنی مردمی در تحقق آن کارکرد پرداخته خواهد شد.


کارکردهای پشتیبانی نظام توسعه فرهنگ قرآنی و نقش نهادهای قرآنی مردمی در آن


  • تولیت
    تعریف: تولیت را میتوان یکی از کارکردهای مشترک پشتیبانی در نظامهای مختلف دانست . راهبر ی اجزای مختلف و نظارت بر کارکردهای مختلف یک نظام در کنار مدیریت ساختاری و هدایت بازیگران آن نظام از ملزومات اساسی موفقیت یک نظام در تحقق انتظارات ذینفعان آن است. به طور کلی این وظیفه در یک نظام، ذیل کارکردی با عنوان تولیت انجام میپذیرد؛ اگر چه حدود و ثغور ای ن کارکرد در هر نظام متفاوت است. در نظام توسعه فرهنگ قرآنی میتوان این کارکرد را شامل سه زیرکارکرد سیاست گذاری ، هماهنگی و تسهیل، و همچنین نظارتوارزیابی دانست.
  • سیاستگذاری
    تعریف: سیاستگذاری به صورت فرآیندی تعریف میشود که به واسطه آن دولت (حاکمیت) به منظور ارائه پیامدهای از پیشتعیینشده (تغییرات مطلوب در دنیای واقعی)، به مداخله در فضای جامعه مبادرت می ورزد. سیاستگذاری شامل سه بخش تدوین پیش نویس سیاست ها ، تصویب و در نهایت تنظیم است.
    نقش نهادهای قرآنی مردمی در سیاستگذاری:
    سیاستگذاری را میتوان به دو حوزه تصمیمسازی و تصمیم گیری تقسیم کر د. حضور سه نفر از صاحبنظران موسسات آموزشی، پژوهشی و تبلیغیترویجی قرآنی مردمی در جلسات شورای تخصصی توسعه فرهنگ قرآنی نشاندهنده نقش موثر نهادهای
    قرآنی مردمی در سطح تصمیمگیری است. با توجه به بافت اعضای جلسه شورا ۳ و عدم ورود مستقیم مدیران ارشد فرهنگی کشور به مباحث کارشناسی قرآنی چنانچه این صاحبنظران از میان افراد برجسته انتخاب شوند دیدگاههای آنان میتواند تاثیر زیادی در کیفیت- بخشی به تصمیمات شورا داشته باشد.

  • تنظیم تعریف: بکارگیری مجموعه گوناگونی از ابزارها از جمله وضع قوانین، اعمال استانداردها، برقراری رویه ها و تعیین حدود برای اعمال دخالت در حقوق و مسئولیت های بخش های مختلف (مردم و سازمان ها) م یباشد که هدف آن جهت دهی به فعالیتها به گونه ای است که در نهایت منجر به تحقق سیاست ها گردد.

    نقش نهادهای قرآنی مردمی در تنظیم:
    حضور کارشناسان و صاحبنظران قرآنی برجسته موسسات و تشکلهای قرآنی مردمی در فرآیندهای تصمیمسازی و تصمیمگیری شورای توسعه فرهنگ قرآنی و کمیسیونهای وابسته و انتقال تجربه صف امور قرآنی به ستاد تصمیمگیری میتواند تاثیر بسزایی در متناسب سازی ضوابط مصوب امور قرآنی ، بویژه ضوابط مربوط به فعالیتهای قرآنی مردمی با واقعیتهای خارجی این حوزه داشته باشد.

  • هماهنگی و تسهیل
    تعریف: مجموعه ای از اقدامات غیرالزام آور و عموما انگیزشی از جمله آموزش، ظرفیت سازی، ایجاد مشوق و آگاهی رسانی که به منظور تسریع در رفع موانع و تحریک محرک ها صورت م یپذیرد. ایجاد هماهنگی و تسهیل در دو سطح مدیریت روابط بینبخشی (نظام توسعه فرهنگ قرآنی با دیگر نظامها) و مدیریت روابط درونبخشی (اجزای درونی نظام) به ویژه از روش هایی چون آگاهی بخشی، ظرفیت سازی و تسریع انجام می پذیرد.
    نقش نهادهای قرآنی مردمی در هماهنگی و تسهیل:
    نقش بخش مردمی قرآنی در این کارکرد، فضاسازی فرهنگی در بین مردم و فعالان قرآنی کشور برای اجرای سیاستها و ضوابط مصوب شورای توسعه فرهنگ قرآنی است. یعنی بخش مردمی میتواند با تبیین پشتوانههای نظری و عملی سیاستها و ضوابط مصوب در بدنه موسسات، تشکلها و مجامع سنتی قرآنی از طریق فعالیتهای آموزشی و تبلیغی ترویجی مانند برگزاری کارگاه ها و اطلاع رسانی مکتوب و الکترونیک، مخاطبان نظام توسعه فرهنگ قرآنی را نسبت به سیاستها و ضوابط مصوب توجیه کند. در کنار این کار، تولید ایده، روش و ارائه پیشنهاد برای هماهنگی و تسهیل اجرای سیاستها و ارائه آن به شورای توسعه فرهنگ قرآنی و مشا
    رکت در اجرای آن میتواند در ایجاد فضای تفاهم و همکاری بین بخش های دولتی، عمومی و مردمی برای اجرای سیاستها و ضوابط مصوب نقش موثری داشته باشد.

  • نظارت و ارزیابی
    تعریف: اقداماتی که اولا با تطابق عملکرد بخش های مختلف نظام با شاخص های عملکردی از پیش – تعیینشده میزان انحراف آنها از اهداف و وظایف را شناسایی نموده و ثانیا با تحلیل این انحرافات در کنار رصد کلی نظام، راهکارهای اصلاحی را به صورت حلقه بازخور به متولیان ارائه می نماید. نظارت و ارزیابی همچنین به رصد انحرافات و سنجش سطح اثربخشی و یا کارایی و تعیین اقدامات لازم برای افزایش سطح استفاده بهینه از امکانات و منابع در جهت دستیابی به اهداف میپردازد.
نقش نهادهای قرآنی مردمی در نظارت و ارزیابی:
۱) انتقال کاستیها به بالا
نهادهای قرآنی مردمی به عنوان چشمان بینا و ناظران دلسوز نظام توسعه فرهنگ قرآنی بیش از هر بخش نظارتی دیگری میتوانند در نظارت بر صحت مسیر و کیفیت انجام امور قرآنی در کشور و انتقال کاستی – های موجود (در حوزه فرهنگسازی قرآنی و شناسایی و تبیین تباین فرآیندهای مختلف نظامهای فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور با معارف قرآنی) و ارائه راهکارهای اصلاحی ایفای نقش نمایند . این موضوع در کشورهای دنیا تجربه شده است که میزان حساسیت اجتماعی عناصر فعال سازمانهای مردم نهاد به مراتب بیش از کارگزاران دستگاههای اجرایی است. بنابراین نظارت مردمی به عنوان مهم ترین رکن نظارتی در همه دنیا شناخته شده است. به ویژه آن که فعالان قرآنی مردمی از انگیزه بالای انجام تکلیف الهی برخوردارند. لذا نظارت آنان از حرّیت و واقعنگری بیشتری برخوردار است. فرآیند نظارت عمومی و انتقال اطلاعات نظارتی به تولیت نظام توسعه فرهنگ قرآنی میتواند به صورت سازماندهی شده انجام شود.

۲) مشارکت در فرآیندهای رسمی نظارت و ارزیابی
کارکردهای اساسی نظام توسعه فرهنگ قرآنی از طریق فرآیندهای آموزشی، پژوهشی و تبلیغیترویجی در قالب برنامههای عملیاتی توسط بخشهای دولتی، عمومی و مردمی به اجرا در میآید. ایجاد موسسات تخصصی نظارت و ارزیابی در مجموعه تشکلهای قرآنی مردمی کشور میتواند ظرفیت مناسبی را برای واگذاری رسمی عملیات نظارت و ارزیابی نظام توسعه فرهنگ قرآنی ایجاد نماید.

تامین منابع

  • تامین منابع مالی
    به طور کلی می توان دولت و نهادهای غیردولتی را بخش های اصلی تأمین مالی در نظام توسعه فرهنگ قرآنی به شمار آورد. نهادهای غیردولتی شامل مردم، تشکلها، مؤسسات خیریه و دفاتر مراجع عظام تقلید می باشد. در اینکه حدود مشارکت هر یک از این بخش ها تا چه میزان باشد – به طور خاص سطح حمایت های مالی دولت – هنوز ملاک دقیق و مشخصی وجود ندارد. در هر صورت باید توجه داشت که اکثر نظامهای فعال حوزه فرهنگ در کشور به منابع دولتی وابسته و عموما از حمایت های مداوم دولتی برخوردار بودهاند.

    نقش نهادهای قرآنی مردمی در تامین منابع مالی:
    ۱) فرهنگسازی توسعه مشارکت مالی مردمی در فعالیتهای قرآنی
    بررسی گذشته کشور نشان میدهد که مردم منبع اصلی تامین کننده منابع مالی فعالیتهای قرآنی بودهاند. این کار در قالب هدایای مردمی، نذورات، وقف و پرداخت هزینههای آموزشهای قرآنی فرزندان انجام میشده است. اگر چه بعد از انقلاب اسلامی، ورود مستقیم دستگاههای دولتی به فعالیتهای قرآنی نوعی ذهنیت تامین منابع مالی توسط دولت را در جامعه متدینین ایجاد کرده است اما هم اکنون نیز به دلایل فرهنگی، ظرفیت تامین منابع مالی توسط مردم برای فعالیتهای قرآنی قابل توسعه است.
    تبلیغات فارغ از انتساب دولتی فعالان و نهادهای مردمی قرآنی، به صورت مستقیم و غیرمستقیم ، در قالبهای مختلف چهره به چهره، رسانهای و شبکهای میتواند فرهنگ اهتمام به تامین منابع مالی فعالیت – های قرآنی در بخش مردمی را در بین اقشار مختلف ترویج نموده و منابع مالی فعالیتهای قرآنی نهادهای مردمی را مستقل نماید. اگر چه توسعه فرهنگ مشارکت مردمی در تامین منابع مالی فعالیتهای قرآنی می- تواند زمینه کمکهای مردمی به فعالیتهای دولتی مرتبط با بدنه جامعه نظیر آموزش و پرورش را فراهم نماید.

    ۲) مشارکت فرهنگی در افزایش سهم منابع مالی دولت
    نهادهای مردمی قرآنی میتوانند با استفاده ا
    ز ابزارهای مختلف ارتباطی و رسانهای ضرورت تامین منابع مالی فعالیتهای قرآنی را به عنوان یک مطالبه عمومی در سطح جامعه مطرح و تحقق آن را با ابزارهای مختلف و متناسب از دولت و مجلس شورای اسلامی پیگیری کنند. راهاندازی موسسات تخصصی رسانهای و نشریات فرهنگی قرآنی مردمی میتواند ابزارهای اولیه فضاسازی و برجستهسازی فرهنگی این مطالبات را فراهم کند. برقراری ارتباط و تعامل مستقیم با مسئولان دولتی و نمایندگان مجلس شورای اسلامی میتواند نقش بسزایی در این امر داشته باشد.
  • تامین منابع انسانی
    تجربیات گذشته نشاندهنده آن است که نیروی انسانی اصلیترین نقش را در حوزه توسعه فرهنگ قرآنی ایفا میکند و این حوزه از پیچیدگی و ملاحظات خاصی برخوردار است. تأمین نیروی انسانی نظام توسعه فرهنگ قرآنی از طریق تربیت افراد در برنامهها و مراکز مجری آموزشهای تخصصی قرآنی محقق می گردد.


نقش نهادهای قرآنی مردمی در تامین منابع انسانی:
ایفای نقش بخش مردمی در تامین منابع انسانی نظام توسعه فرهنگ قرآنی با چند رویکرد قابل تصور است:
۱) شناسایی، ایجاد انگیزه و هدایت استعدادها برای ورود به رشتههای قرآنی حوزه و دانشگاه
جلسات مردمی قرآنی در سطح کشور مملو از استعدادهای مختلف است. اطلاعرسانی و فرهنگسازی چهره به چهره در جلسات و مراکز قرآنی برای توجه دادن به ضرورت تامین منابع انسانی مورد نیاز نظام توسعه فرهنگ قرآنی و جایگاه و اهمیت فعالیت قرآنی در نظام جمهوری اسلامی میتواند زمینه ای فراهم آورد که نصاب استعداد و انگیزه ورودیهای رشتههای قرآنی در حوزه و دانشگاه به میزان قابل توجهی بالا رود. ارتقای ورودیهای رشتههای قرآنی نقش بسزایی در کیفیت نیروی انسانی متخصص مورد نیاز نظام توسعه فرهنگ قرانی در حوزههای مختلف (پژوهشگر، مدرس، مبلغ، مدیر، کارشناس و … )ایفا خواهد نمود.

۲) راه اندازی دورههای کوتاه مدت حرفهای
نیاز اولیه بخشهایی از فعالیتهای قرآنی را( بویژه در حوزه آموزش عمومی) میتوان با برگزاری دوره- های کوتاه مدت آموزشی برطرف نمود. هماکنون نیز چنین دورههایی در قالب تربیت معلم ( روخوانی، روانخوانی، مفاهیم، تدبر،بیان تفسیر)، ارتقای قاریان و حافظان و آموزش کارشناسان و مدیران موسسات قرآنی وجود دارد. توسعه این آموزشها و رسمیت بخشیدن به آن در قالب دو
رههای علمی کاربردی می – تواند بخش مهم و قابل توجهی از نیروی انسانی مورد نیاز را بویژه در کوتاه مدت تامین نماید.

۳) راه اندازی موسسات آموزش عالی قرآنی
بسیاری از موسسات قرآنی مردمی ظرفیت آن را دارند که نسبت به تاسیس و راهاندازی مراکز آموزش عالی اقدام نمایند. هماکنون نیز برخی از موسسات قرآنی مردمی دارای دانشکده قرآنی یا مرکز آموزش علمیکاربردی قرآنی هستند. با توجه به کاهش بروکراسی در مراکز مردمی و وجود فضای انگیزش ی و معنوی قوی و امکان تنوعبخشی قابل توجه، توسعه موسسات آموزش عالی قرآنی مردمی میتواند به عنوان یک راهبرد اساسی و مقدم بر توسعه مراکز آموزش عالی دولتی و عمومی مورد توجه قرار گیرد.

۴) تخصصی کردن رویکرد جلسات قرآنی
جلسات قرآنی مردمی بستر مناسبی برای آن است که افراد علاقمندی که آموزش های عمومی را گذراندهاند به کسب آموزشهای تخصصی در علوم و معارف قرآنی هدایت شوند. این کار می تواند در قالب جلسات قرآنی تخصصی، برنامهریزی و مدیریت شود. هماکنون نیز تربیت قاری در کشور توسط همین جلسات در جریان است و این استعداد وجود دارد که جلسات تخصصی تفسیر و علوم قرآنی نیز در گرایشهای مختلف برای افراد علاقمند ایجاد شود تا در کنار اشتغال عادی خود بتوانند با گذراندن دوره – های مهارت آموزی، سهمی از اوقات هفتگی خویش را به فعالیت در زمینههای مختلف قرآنی بویژه آموزش عمومی مفاهیم و معارف قرآن کریم اختصاص دهند.


  • تامین دانش

    دانش یکی از منابع اصلی نظام توسعه فرهنگ قرآنی است. دانش را میتوان خروجی فرآیند پژوهش به شمار آورد. البته پژوهش به طور خاص، در تولید دانش مورد نیاز برای انجام هر یک از کارکردهای نظام توسعه فرهنگ قرآنی مصداق دارد. فرآیندهای آموزش تخصصی و پژوهش قرآنی در حال حاضر بیش از هر بخش دیگر کشور در نظام آموزش عالی (شامل بخشهای آموزشی و پژوهشی دانشگاهها و حوزه های علمیه) در حال اجرا می باشد.
    نقش نهادهای قرآنی مردمی در تولید دانش:
    تولید دانش قرآنی توسط پژوهشگران و به صورت فرد ی یا در محیط های علمی حوزه و دانشگاه صورت میپذیرد. اگرچه ظرفیتهای فعلی نهادهای قرآنی مردمی در تولید دانش قرآنی محدود میباشد اما این استعداد وجود دارد که این کارکرد به یکی از کارکردهای اصلی نهادهای قرآنی مردمی تب
    دیل شود.
    هماکنون موسسات پژوهشی قرآنی مردمی وجود دارند که توانستهاند مجوز رسمی معاونت پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری را به عنوان یک مرکز پژوهشی دریافت کنند . همچنین گروه هایی از فضلای حوزه و تحصیلکردگان قرآنی دانشگاهها در قالب موسسات فرهنگی به فعالیت پژوهشی قرآنی می- پردازند.
    تشویق صاحبنظران قرآنی حوزه و دانشگاه به تشکلیافتگی در قالب موسسات تخصصی پژوهشی قرآنی در گرایشهای مختلف مورد نیاز، راهبردی مهم و تاثیرگذار در توسعه تولید دانش برای نظام توسعه فرهنگ قرآنی است. علاوه بر این، ترویج و آموزش روش تحقیق وتولید مقالات قرآنی در جلسات و مجامع قرآنی مردمی میتواند فرهنگ پژوهش را در فعالیتهای قرآنی مردمی رشد داده و بستر لازم را برای جذب و تربیت پژوهشگران برجسته قرآنی در مراکز حوزوی و دانشگاهی فراهم آورد. این کار می تواند در قالب فعالیتهایی همچون برپایی جشنوارهها، مسابقات و تهیه نشریات تخصصی توسط نهادهای قرآنی مردمی انجام شود.

    کارکردهای اصلی نظام توسعه فرهنگ قرآنی و نقش نهادهای قرآنی مردمی در آن


  • تولید مضامین

    در این کارکرد با استفاده از نتایج پژوهشها گزارههای قرآنی مورد نیاز نظام تدوین و تبیین میشود به این مفهوم که مضامین قرآنی بهروز و متناسب با زمان ایجاد میشود. این مضامین در حوزه های شناخت قرآن و معارف آن و وظایف فرد و جامعه نسبت به قرآن در ارتباط با حوزه های مختلف حیات اجتماعی انسان است. تحقق مناسب این کارکرد الزاماتی دارد که اصلی ترین آنها مراجعه به قرآن و حدیث به عنوان مرجع اصلی تولید معارف است. در این راستا ضروری است که در وهله اول بتوان با شناسایی منابع و مضامین قرآنی موجود، آنها را متناسب با نیازمندی ها و شرایط کنونی تبیین و در مرحله بعد علاوه بر توسعه و تعمیق آنها، اقدام به خلق مضامین جدید کرد.
    حوزه های مفهومی مضامین قرآنی

    در جدول زیر حوزه های مفهومی مضامین قرآنی و نمونه هایی از گزاره های آن آمده است.


    نقش نهادهای قرآنی مردمی در تولید مضامین
    ۱) شناسایی و انتقال نیازها
    در این کار
    کرد علاوه بر مباحث پیشگفته در حوزه تولید دانش، موضوعِ شناسایی پرسشها و نیازهای جامعه در حوزه مضامین قرآنی و انتقال آن به تولیدکنندگان دانش قرآنی مطرح است. تا از میان یافته های علمی پژوهشی قرآنی، مضامین مورد نیاز جامعه گزینش و ابعاد آن تبیین گردد تا در فرهنگسازی و نظام – سازی قرآنی مورد استفاده قرار گیرد.

    ۲) مشارکت در تولید مضامین قرآنی
    ظرفیتهای پژوهشی در نهادهای قرآنی مردمی که در کارکرد تولید دانش توضیح داده شد می تواند در کنار ظرفیتهای دولتی و عمومی برای فرآیند علمی تولید مضامین قرآنی مورد استفاده قرار گیرد.

  • تولید محصولات

    در این کارکرد، مضامین قرآنی احصاشده به محصولات نرمافزاری و سختافزاری قابل استفاده برای اقشار مختلف تبدیل می شود. هدف اصلی در این کارکرد، تولید محصولاتی (خدمات و کالاها ) است که بتوان مضامین قرآنی را در قالب آن به مردم ارائه نمود تا تغییرات مورد انتظار از سیستم توسعه فرهنگ قرآنی در جامعه پدید آید. مرحله اول این کارکرد خلق محصولات واسط (تمهیدگر) است که در آن جوهر و ماهیت اصلی یک محصول قرآنی ایجاد می شود. به طور مثال، مضمون اصلی یک اثر سینمایی توسط نویسندگان فیلمنامه شکل میگیرد. به عبارت دیگر محصول واسط محصولی است که مخاطب آن تولید کننده محصول نهایی است.
    مرحله دوم این کارکرد، تولید محصولات نهایی است که در آن ماهیت اصلی ایجادشده تبدیل به محصولی چون فیلم، کتاب، نشریه یا بستههای آموزشی و اجرایی میشود. به عبارت دیگر، محصول نهایی کالا یا خدماتی است که توسط مردم و سازمانها قابل استفاده و اجرا خواهد بود.
    محصولات نهایی قرآنی توسط نظام آموزش عمومی قرآن و نظام تبلیغی ترویجی قرآنی به مخاطبان عرضه می شود.

    نقش نهادهای قرآنی مردمی در تولید محصولات:
    در دو دهه گذشته عمده محصولات آموزشی در حوزه آموزش عمومی قرآنی و بخشی از محصولات تبلیغی ترویجی قرآنی توسط نهادهای قرآنی مردمی تولید شده است.
    این ظرفیت در بخش مردمی وجود دارد که بتواند تامین کننده کالاها و خدمات قرآنی مورد نیاز بخش – های مختلف جامعه از جمله نیازهای بخشهای دولتی و عمومی باشد. به همین منظور، تشکیل گروه های کاری برای طراحی خدمات مختلف قرآنی وتولید کالاهای قرانی مورد نیاز و راهاندازی کارگاه ها و مراکز تولید
    و نشر محصولات قرآنی میتواند در دستور کار موسسات قرآنی قرار گیرد. فرهنگسازی قرآنی با توجه تعاریف مختلف فرهنگ ۴، به نظر میرسد در یک باز تعریف کلی، فرهنگ مجموعه باورها ۵ ارزشها ۶ و هنجارها ۷ است که حاکم بر جامعه و تعیینکننده حرکت جامعه به سمت صلاح یا فساد است. تحقق توسعه فرهنگ قرآنی نیازمند تعالی نگرش جامعه نسبت به قرآن کریم در حوزه باور، علم و عمل است. حرکت در این مسیر و دستیابی به آن باید در نظام تعلیم و تربیت پیگیری شده و توسط نظام فرهنگی و رسانهای تقویت گردد.
    در این راستا دو زیرکارکرد اصلی برای فرهنگسازی قرآنی وجود دارد: آموزش عمومی قرآن و تبلیغ و ترویج قرآن
    فرآیند تاثیر آموزش عمومی و تبلیغ و ترویج قرآن در فرهنگسازی قرآنی در این مدل ترسیم شده است:
    آموزش عمومی قرآن
    از مصحف یا از حفظ)، درک معنا (ترجمه ) و است که در راستای ایفای وظیفه قرآنی همه مسلمانان در قرائت ۸ و های رایج فعلی با عناوین روخوانی، روانخوانی، تجوید ، ترجمه و مفاهیم، حفظ، تفسیر عمومی آیات و که با هدف آشنایی عموم مردم مسلمان با قرآن مجید و آیات آن ارائه می شود، فرهنگسازی قرآنی ۱۹ آموزش عمومی قرآن در فرهنگ سازی قرآنی، آموزش عمومی قرآن است. آموزش عمومی قرآن شامل آموزش های مربوط به خواندن (حفظ برای فهم معارف قرآن) جرا درمیآید. بنابراین، آموزشهای درحد صحت قرائت نماز وتلاوت به شیوه ترتیل)، مفاهیم های ویژه نونهالان همگی در حوزه آموزش عمومی است. ( ( مزمل- ۲۰ ( کتاب انزلناه الیک مبارک لیدبروا آیاته (ص- ۲۹ عادات رفتاری و نمادهای فیزیکی (تجلی مادی) هنجارها، باورها و ارزش ها مفروضات بنیادی (جهان بینی) توسعه آموزش های تغییر عناصر تشکیل دهنده فرهنگ ارتباط با قرآن زیرکارکرد اول تدبر آیات قرآن(قرآن تدبر قرآن ۹ به اجرا درمی عمومی(ترتیل آموزشهای است ۸- فاقرءوا ما تیسر من القرآن -۹ عمومی قرآن توسعه فعالیتهای تبلیغیترویجی قرآنی

      نقش نهادهای قرآنی مردمی در توسعه آموزش عمومی قرآن:
      نظام آموزش عمومی قرآن در کشور را میتوان شامل سه بخش اصلی آموزش رسمی قرآن در آموزش و پرورش، آموزش عمومی قرآن توسط دستگاههای دولتی و عمومی، و آموزش عمومی قرآن در بخش های مردمی دانست.

      ۱) آموزش رسمی قرآن
      در این حوزه، نهادهای مردمی قرآنی میتوانند با تاسیس مدارس وابسته به موسسات قر
      آنی ایفای نقش نمایند. تجربه مدارس وابسته به مراکز دینی در قبل و بعد از انقلاب اسلامی حاکی از آن است که موفقیت این مدارس در تربیت اخلاقی و رشد علمی دانشآموزان به مراتب بیشتر از مدارس دیگر است . بنابراین توسعه مدارس وابسته به موسسات قرآنی میتواند علاوه بر استحکام بخشیدن به آموزش عمومی قرآن در فرآیند آموزش رسمی، موجب ایجاد جریانی اثربخش در حوزه تعلیم و تربیت برای نظام جمهوری اسلامی باشد.

      ۲) آموزشهای قرآنی دستگاههای دولتی و عمومی
      پس از پیروزی انقلاب اسلامی بسیاری از دستگاههای دولتی و عمومی بر اساس وظیفه رسمی یا احساس وظیفه دینی، نسبت به راهاندازی برنامههای آموزش عمومی قرآن در قالب جلسات و کلاس های روخوانی، روانخوانی، حفظ، ترجمه و مفاهیم و تفسیر قرآن، برای کارکنان، خانوادههای آنان و یا گروههای مختلف اقشار جامعه نمودهاند. بر این اساس، بخشهای قرآنی تحت عنوان دارالقرآن، کانون قرآن یا واحد قرآن در دستگاههای مختلف دولتی و عمومی شکل گرفته است که با استفاده از بودجه این دستگاهها نسبت به اجرای برنامه آموزش قرآن اقدام نمایند. نهادهای قرآنی مردمی با توجه به تجربیات اندوخته در آموزش عمومی قرآن و حجم بالای نیروی انسانی توانمند در این حوزه میتوانند به عنوان کارگزار اجرای برنامه – های آموزش عمومی قرآن در دستگاههای مختلف اقدام نمایند. این واگذاری در راستای اجرای سیاستهای اصل ۴۴ قانون اساسی است.

      ۳) آموزش عمومی قرآن در بخشهای مردمی
      برنامههای آموزش عمومی قرآن در نهادهای مردمی در دو قالب مجامع سنتی قرآنی و مراکز آموزش عمومی قرآنی انجام میپذیرد. بنابر اظهارات کارشناسان قرآنی سهم اصلی در آشنایی مردم با قرآن و معارف آن را جلسات و هیئات قرآنی بر عهده داشتهاند که در حال حاضر بخشی از رسالت خود را به کلاس های آموزشی مراکز قرآنی سپردهاند. بنابراین توسعه مراکز مردمی آموزش قرآن و مجامع سنتی قرآنی راهبرد مهم و تاثیرگذاری در فرهنگسازی قرآنی میباشد. برای نیل به این هدف ضروری است محتوای این برنامههای آموزشی غنیسازی شده و شبکه مدیران و مدرسان مراکز و جلسات آموزش قرآن تشکیل یابد.

      ۴) توسعه آموزش مجازی
      بهرهگیری از فناوریهای اطلاعاتی برای توسعه آموزش قرآن میتواند گام موثری در افزایش قرآنآموزان ایفا نماید. این نوع آموزش به لحاظ این که محدود به مکان نیست
      استفاده از اساتید برجسته قرآنی در حوزههای مختلف آموزش را برای قشر کثیری از جامعه فراهم خواهد نمود . هم اکنون مدارس مجازی آموزش قرآن کریم در کشور فعال هستند که توسعه کمی و کیفی آنها میتواند به توسعه فرهنگ سازی قرآنی بیانجامد.

      تبلیغ و ترویج قرآن
      زیرکارکرد دوم در فرهنگ سازی قرآنی، تبلیغ و ترویج قرآن است. در این بخش ، ابزارهای مختلف فرهنگ سازی در حوزه هنر و رسانه در قالب ارائه محصولات و اجرای برنامههای متنوع فرهنگی، هنری و رسانهای مورد استفاده قرار می گیرد. برگزاری محافل، جشنوارهها، مسابقات، نمایشها و نمایشگاهها، عرضه محصولات سینمایی، سمعی و بصری، مطبوعاتی، هنری،و خدمات نشر مکتوب و الکترونیک با مضامین قرآنی مصادیق خارجی تبلیغ و ترویج قرآن است. تغییر رفتار فردی و اجتماعی جامعه بر اساس مضامین و آموزه های قرآنی از نتایج مستقیم تحقق این زیرکارکرد است.

      نقش نهادهای قرآنی مردمی در توسعه تبلیغ و ترویج قرآن:
      فعالیتهای تبلیغیترویجی قرآنی در بخش مردمی عمدتا با استفاده از رسانه های سنتی و روش های تبلیغی مستقیم و چهره به چهره انجام شده است. برگزاری محافل تلاوت قرآن، سخنرانیهای مبلغان دینی با محتوای قرآنی و برگزاری مسابقات حفظ، تلاوت و مفاهیم قرآنی به صورت حضوری و غیرحضوری بیشترین عناوین فعالیتهای تبلیغیترویجی قرآنی بخش مردمی را به خود اختصاص دادهاند. در کنار این فعالیتها بخشی از نهادهای مردمی اقدام به تولید و عرضه آثار هنری و رسانهای برای جذب اقشار جامعه به قرآن و معارف آن و ترویج مفاهیم قرآنی نمودهاند. ظرفیت و تنوع توانمندیهای نیروی انسانی فعال و مرتبط با نهادهای قرآنی مردمی این امکان را فراهم میآورد که در کنار توسعه برنامه های سنتی تبلیغی – ترویجی عرضه خدمات و محصولات قرآنی با استفاده از ابزارهای جدید و به روز ارتباطات، توسعه یافته و با گسترش فعالیتهای ترویجی نظیر چاپ و نشر آثار قرآنی، انتشار مطبوعات با محتوای قرآنی، راهاندازی پایگاههای اطلاع رسانی و تبلیغی قرآنی، تولید محصولات سمعی بصری و نمایشی مانند فیلم، انیمیشین، تئاتر و نرمافزارهای چندرسانهای و توسعه اطلاعرسانی از شبکههای مخابراتی، سهم ارائه محتوای قرآنی در عرصه هنر، ارتباطات و رسانه در کشور افزایش قابل توجه یابد. پذیرش کارگزاری برنامههای تبلیغی ترویجی قرآنی دستگاههای دولتی نظیر مسابقات ، نمایشگاه
      ها و جشنواره ها ظرفیت دیگری است که در نهادهای قرآنی مردمی وجود دارد و آن را باید به فعلیت رساند.

      نظامسازی قرآنی
      از آنجایی که مبانی اصلی نظام جمهوری اسلامی از معارف قرآنی نشأت گرفته است، برای تحقق فرهنگ قرآنی در کشور ضروری است که نظام های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی و خرده نظام های آن با تأثیر پذیری از مفاهیم عالیه قرآنی بازطراحی و پیاده سازی شود. در این راستا ضروری است که بین نظام توسعه فرهنگ قرآنی و سایر نظام ها تبادل مفاهیم صورت پذیرد که به معنای تبادل مضامین قرآنی ب هطور مستقیم و یا از طریق محصولات می باشد. بدین منظور باید زیرکارکردهای اصلی زیر محقق شوند:
      اولین زیرکارکرد نظامسازی، رصد سایر نظام ها در ارتباط با قرآن و معارف قرآنی به منظور شناسایی نیاز آنها و هدفمند کردن تبادل مضامین است. زیرکارکرد دوم بازتعریف و بازتولید است که در آن مضامین و یا محصولات نظام توسعه فرهنگ قرآنی به صورت قابل انطباق برای استفاده در سایر نظام ها برگردان و تبیین می شود. زیرکارکرد سوم تبادل و انتقال مضامین و محصولات قرآنی با سایر نظام ها است. در این زیرکارکرد می بایست طی یک تعامل دو طرفه، ورودی های قرآنی برای سایر نظام ها را تبیین نموده و به گونه ای که ظرفیت نهادینه سازی آن در نظام مورد نظر ایجاد شود اقدام به انتقال آنها کرد. انتظار می رود از طریق این کارکرد شرط لازم برای جهت گیری سایر نظام ها بر پایه اصول و مبانی قرآنی فراهم گردد . همچنین نتایج حاصل از تعامل این کارکرد با سایر نظام ها می تواند کارکرد تولید محصولات قرآنی را نیز جهت دهی کند.

      نقش نهادهای قرآنی مردمی در نظامسازی قرآنی:
      بخش مردمی به عنوان ناظر دلسوز نظام میتواند نسبت به رصد نظامهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی کشور با نگاه از منظر قرآن و معارف قرآنی اقدام نموده و کاستیها و انحرافات احتمالی این نظامها را شناسایی و از طرق مناسب به مسئولان نظام توسعه فرهنگ قرآنی انتقال دهد. علاوه بر این، با توجه به این که بخش قابل توجهی از آموزشیافتگان برنامههای قرآنی مردمی دارای تحصیلات عالیه در رشته های مختلف علمی مرتبط با نظامهای اصلی کشور میباشند؛ بخش مردمی قرآنی می تواند با فراخوان این مجموعه و تشکیل هستههای علمی مشترک از صاحبنظران معارف قرآنی و علوم مختلف ، بازتعریف مضامین قرآنی به زبان سایرن
      ظامهارا در این محافل علمی انجام داده و نتیجه آن را در اختیار مسئولان قرار دهد. همچنین با تشکیل گروههای کاری مشترک میان صاحبنظران معارف قرآنی و اصحاب هنر و رسانه و تولیدکنندگان محصولات نظامهای مختلف (وابسته به جامعه قرآنی )، نهادینه شده ارزش های قرآنی و زدودن ضد ارزشها را در روند تولید کالاها و خدمات در جامعه پیگیری نماید. در حوزه تبادل محصولات (کالاها و خدمات) با نظام های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، نهادهای قرآنی مردمی به دلیل ارتباط گسترده با بدنه جامعه و صنوف مختلف میتوانند در فرهنگ سازی استفاده از محصولات متناسب با ارزشهای قرآنی و کاهش استفاده از محصولات نامتناسب با این ارزشها تاثیرگذار باشند. این کار میتواند از طریق معرفی چهره به چهره و اصطلاحا بازاریابی شبکهای مردمی انجام شود.
      در حوزه تبادل محصولات (کالاها و خدمات) با نظام های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، نهادهای قرآنی مردمی به دلیل ارتباط گسترده با بدنه جامعه و صنوف مختلف میتوانند در فرهنگ سازی استفاده از محصولات متناسب با ارزشهای قرآنی و کاهش استفاده از محصولات نامتناسب با این ارزشها تاثیرگذار باشند. این کار میتواند از طریق معرفی چهره به چهره و اصطلاحا بازاریابی شبکهای مردمی انجام شود.
      اطلاعرسانی رسانهای و تبادل اطلاعات با مراکز تصمیمگیری کشور نیز میتواند نقش بسزایی در فرآیند تبادل و انتقال داشته باشد.

      خاتمه
      آنچه در این مقاله به آن اشاره شده است بخشهایی از عناوین کلی ظرفیتهای نهادهای قرآنی مردمی در اجرای منشور توسعه فرهنگ قرآنی است که تحقق آن مستلزم اتحاد و انسجام این نهادها و تشکیل شبکه به هم پیوسته نهادهای قرآنی مردمی کشور میباشد. تقویت اتحادیه به عنوان اتاق فکر و ستاد ارتباطی نهادهای قرآنی مردمی با دولت، مهمترین مقدمه برای تحقق کارکردهای مورد اشاره توسط بخش مردمی در نظام توسعه فرهنگ قرآن است. از این رو نگارندگان تاکید دارند تا مجموعه نهادهای قرآنی مردمی در این تشکیلات مرکزی انسجام یابند.

بازدیدها: 312

کانالهای ما را درشبکه های اجتماعی