ویس و رامین اثری فراموش شده

اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در print

ویس و رامین اثری فراموش شده


در سال های اواسط قرن پنجم هجری وقتی که فخر الدین اسعد گرگانی به اشاره ی ابوالفتح مظفر نیشابوری، حاکم اصفهان، به نظم داستان ویس و رامین دست یازید، در واقع با این کار، بخشی از میراث ادبی و فر هنگی ایران پیش از اسلام را احیا و معرفی نمود؛ ولی از آنجا که “فخر الدین دلی پرشور و سری از باده عشق گرم داشت”، پروای عفت قلم و کلام از دست فروهشت و بی توجهی و عدم استقبال جامعه مسلمان فارسی زبان را نصیب این اثر درخشان و دلپذیر ساخت.

ویس و رامین نخستین داستان مفصل منظوم ادب فارسی و از بهترین و دلکش ترین آثار داستانی و غنایی است. در مورد اصل داستان ، نظرات گوناگونی وجود دارد. مینورسکی آن را منظومه ای بزمی از عهد اشکانی می داند؛ و چنانکه مشهور است، اصل آن به زبان پهلوی بوده. آنچه در مورد این نظر گاه جای شک و تردید باقی می گذارد ، این است که ایـن داستـان بـر خـلاف بسیـاری از آثار ادبی پیش از اسلام به عربی ترجمه نشده و منظومه فخرالدین اسعد نخستین ترجمه ویس و رامین است که در قرن پنجم انجام گرفته است. شاید به همین دلیل باشد که کریستین سن، این داستان را تخیل صرف پنداشته است. به نظر استاد عبدالحسین زرین کوب، مثنوی ویس و رامین از متن یک لهجه فهلوی ترجمه شده است نه از زبان پهلوی و هم ایشان معتقد ند: “ماجرا ها و سرگذشت های عاشقانه در این داستان چندان پر شور و بی تکلف و عاری و بی ریا است که جستجوی اصلی کهنه و حتی جستجوی اصلی تاریخی و و اقعی برای آن زاید به نظر می رسد.”(۱)

و امّا در مورد مطرود و فراموش شدن این اثر، دکتر سیروس شمیسا دو دلیل ذکر می کنند که: “در این داستان اولاً از ساختار های اجتماعی کهنی(مثلاً ازدواج خواهر و برادر) سخن
رفته است و ثانیاً عشق مطرح در آن کاملاً مادی و زمینی است، از این رو ویس و رامین چنانکه باید و شاید مقبول خاطر مردم قرار نگرفت.”(۲)عدم رعایت اخلاق و عفاف را باید بر دلیل اول افزود. اما دلیل دوم، مـوجه بـه نظـر نمی رسد. چرا که خسرو و شیرین حکیم نظامی نیز در ردیف چنین آثاری است و عشق مطرح در آن، عشق زمینی است و با این همه تا روزگار ما نیز از استقبال فارسی زبانان بر خوردار بوده است و حتی نظامی در سرودن منظومه خود به ویس و رامین نظر داشته و آنچنان که مشهود است، ویس و رامین از خسرو و شیرین موثر تر ودلپذیر تر است. غرض این که ناساز گاری با معتقدات دینی و اخلاقی و بی پروایی بیان فخرالدین اسعد کافی بوده است تا داغ باطله بر پیشانی درخشان این اثر زده شود.

منظومه ویس و رامین علاوه بر بیان شیوا و پر شور و بی تکلف، از نظر اشتمال بر لغات و ترکیبات قدیمی و به کار بردن امثال و اشارات به آداب و رسوم و خرافات قدیم حائز اهمیت و از ماخذ مهم فرهنگ عامه در ایران به شمار است. ضمن مطالعه این اثر، به ابیاتی بر می خوریم که رنگ و بویی از امثال و حکم دارند و بسیاری از آنها سایر و رایج است. برای نمونه ابیاتی را در اینجا نقل می کنیم:
گـر ظلمــت نبــودی سـایـه گستـر       نبــودی قـــدر خـــورشیـــد منــور
هـر آن پیـری کـه بـرنـایـی نمـایـد         جهـانـش ننـگ و رسـوایـی فــزایـد
زمــانــــه بنـــدهــا دانـــد نهـــادن        کــه نتــوانــد خــرد آن را گشــــادن
شنیــــدی آن مثـــل در آشنــــایی       کـه بــاشــد آشنـایــی, روشنـــایــی
خبـر هـرگـز نــه مـاننــد عیــانســت      یقیـن دل نــه همتــای گمــانســت
مثال عشق خـوبـان همچـو دریـ
است    کنـار و قعـر او هـر دو نـه پیــداسـت
بـــه روز رفتـــه مــانــد یـــار رفتــه        مخــور گـــر بخــردی تیمـــار رفتـــه
هــر آن کــاو مــردمـان را خــوار دارد     بـــدان کـــاو دشمـــن بسیــــار دارد
بـدان جـایـی کـه نیـک و بـد بپـرسنـد    ز شـاهـان و جهـــانــداران نتــرسنــد
جهــان در چشــم دانــا هسـت بــازی  نبـــاشـــــد هیــــچ بــــازی را درازی
هــر آن کــاو زاغ بــاشــد رهنمایـش     بــه گــورستـان بــود همـواره جایش
مگــر نشینــدی ایــن زرینـــه گفتــار      کـه بـر چشم کسـان, درد کسـان خوار
نبــاشــد مـــار را بچـــه, بجـــز مــار      نیـــارد شـــاخ بـد جــز تخـم بـد کـار
عجـب تـر زیــن نـدیـدم داستـــانــی      دو تــن تـرسـد ز بشکستـه کمــانــی
بـه گیتــی کیمیـا جـز راستـی نیسـت   کـه عـز راستــی را کــاستــی نیسـت
ز صـد انگشـت نـایـد کـار یــک ســـر     نـه از سیصــد ستــاره نــور یـک خـور
جوانمـردی بـه کــار آور بـــه کـــردار      کـه بـی کـردار, نـاخـوبسـت گفتـ
ـــار
تبـریـز : محمدعلی سلیمانی

منابع
۱ زرین کوب، عبدالحسین, یادداشت ها و اندیشه ها, ج ۴، انتشارات جاویدان۱۳۶۲
۲ شمیسا، سیروس, انواع ادبی, ج۱، انتشارات باغ آینه، تهران۱۳۷۰
۳ زرین کوب, سیری در شعر فارسی, ج۲, موسسه انتشارات نوین، تهران۱۳۶۷
۴ اسعد گوگانی، فخرالدین, ویس و رامین, ج۱، نشر جامی ۱۳۶۹


منبع: آفتاب

بازدیدها: 0

کانالهای ما را درشبکه های اجتماعی