داستان نویسی چوبک

اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در print

داستان نویسی چوبک


وقتی می گویی «تنگسیر» و «سنگ
صبور» انگار گفته ای صادق چوبک متولد
۱۲۹۵ بوشهر. دیپلمه ادبی کالج آمریکایی تهران، کارمند وزارت فرهنگ و شرکت نفت. مشخص ترین چهره ادبیات ناتورالیستی در ایران. نویسنده ای که او را می توان به جرأت در ردیف بهترین داستان نویسان ایرانی قرار داد و نامش را همردیف بهترین داستانهایش که این خود موهبتی بزرگ برای هر نویسنده و هنرمندی است که اثرش همواره یادآورد نام و زندگی اش باشد.

در میان اهل قلم در دوره معاصر و شاید در تمام دوره های تاریخ ادبیات با کباده کشان سترگش نصرت رحمانی شاعر و صادق چوبک قصه نویس و تأکید می کنم قصه نویس که در برداشت سنتی قصه را واقعیت و داستان را افسانه می پندارند تنها جر أت تمام این را داشتند که واقعیت تلخ، فاسد و قبیح اجتماع را عریان کرده شلاق شعور خود را بی رحمانه و بی طرف بر پوست چرکین آن فرود آورند. چوبک در این حوزه به سنت نگرش احساساتی و منبر مواعظ اخلاقی نویسندگان پشت کرد و ساده و صریح واقعیت را شناخت، آن را به خود خواند و بینش پرده برانداز خود را در مسیر ذهنیت هنری راهی ساخت. بی هراس این راه، که از دهی یا دره ای سر در آورد.

او نخستین نویسنده از نسل خود بود که موفق به ارائه تجسمی هنرمندانه از پستی ها و تیره روزی های زندگی پایین ترین گروههای اجتماعی شد. او برخلاف مثلاً هدایت که حضورش پشت سر اغلب قهرمانان آثارش احساس می شود به ندرت در مسیر داستانهایش دخالت می کند و به اظهار نظر می پردازد. از این روست که غالب منتقدین دید ناتورالیستی او را بر ذهنیت داستانی او مسلط می دانند.

«حسن عابدینی» درباره او می نویسد: «آنچه چوبک را در ترسیم تصاویری عینی از جنبه های مختلف پلشتی و پستی زندگی آدمهای آثارش موفق می کند، بینش ناتورالیستی اوست. زیرا اصل عمده ناتورالیسم عین نمایی است و هدف آن نیز ارائه تصویری زنده نما از واقعیت است. اهمیت توصیف در نثر چوبک هم در همین عین نمایی هاست… ناتورالیستها غیرانسانی بودن اوضاع
را یادآوری می کنند اما می گویند کاری نمی شود کرد همین است که هست زیرا تقدیر و خواست های طبیعی و بیولوژیک انسانها چنین می خواهد.

چوبک مجموعه داستان «خیمه شب بازی» را در سال
۱۳۲۴ منتشر کرد، که اولین مجموعه اوست. از اینجا فرایند خلاقه زندگی چوبک آغاز می شود. فرایندی که محصولات ارزشمند و یگانه آن از چوبک شخصیتی ارائه کرد که نویسندگان ایرانی پس از او به قول هوشنگ گلشیری: «از او بسیار آموخته اند.» سپس در ۱۳۲۸ مجموعه داستان «انتری که لوطیش مرده بود» را منتشر کرد.

در تمام دهه
۱۳۳۰ چوبک چیزی در حوزه کتاب منتشر نکرد. تنها فعالیت او همکاری با مجله سخن بود که داستانهای کوتاهی را از او چاپ نمود، او به همین شکل با «کاوش» نیز همکاری می کرد. یک دهه انتظار برای دیدن کتاب جدیدی از چوبک برای جامعه کتابخوان اندک اما فعال ایران آن روزها انتظاری طولانی و پرامید بود. امیدی که به هیئت صادق چوبک از پشت یک دهه غیبت در حوزه کتاب ناگهان سرک کشید.

آغاز دهه چهل آغازی دوباره برای چوبک است. او دو ضربه مهم را تنها در نیمه اول این دهه وارد می کند. دهه چهل که به زعم مفسران دوره های هنری و
ادبی درخشان ترین دوره معاصر بوده است. سهم مهمی را نیز در اختیار چوبک قرار می دهد تا با انتشار دو اثر ارزشمند (تنگسیر
۱۳۴۲) و (سنگ صبور ۱۳۴۵) مرثیه ای بر نابودی ارزشهای گرانمایه گذشته ساز کند و توصیفی از دنیای هرا س آلوده روشنفکری واخورده ارائه دهد.هر چند منتقدان «تنگسیر» را کار هنری خرسند کننده ای نیافتند. درباره این کتاب نوشته اند: «تنگسیر به عنوان رمان فاقد شکل معینی است، توضیح های زائد و تکرارها، هماهنگی و یگانگی کتاب را از بین برده و ساختمان خارجی کتاب فاقد استخوان بندی و طرح حساب شده و منطقی است.» چوبک در واکنش به این دیدگاه جایی گفته بود: «برای اینکه تنگسیر را بهتر بفهمی باید بدانی آنچه در آنجا به عنوان داستان می خوانی واقعیت بی رحم و عریانی است که من خود شاهد آن بوده ام.»

ماجرای این دو رمان حول قتل هایی با مضمون اجتماعی شکل می گیرد و چوبک همان طور که خود به طور ضمنی اشاره می کند می کوشد در این دو رمان و در تمام روایاتش با نوآوری در مضمونها و صناعت های نگارش، واقعگرایی سنتی را که با جمالزاده شروع شده بود و به تصویر بدون دخل و تصرف رویدادها می پرداخت عمق و گسترش بخشد. در فاصله «تنگسیر» و «سنگ صبور» چوبک دو اثر «چراغ آخر» و «روز اول قبر» را در سال
۱۳۴۴ منتشر می کند.

صادق چوبک از معدود نویسندگان ایرانی است که آثارش به لحاظ محتوا قدرتمند و صریح، فضاسازی های ناب و منحصربه فرد و شخصیت کاوی های دقیق او به زبان های گوناگون ترجمه شده است و از این جهت می توان شهرت و اعتبار او را فرای مرزهای وطنش جستجو کرد.

او خود به آثار ارزشمندی دست یازید و با ترجمه آنها به فارسی در معرفی نمونه های ارزشمند ادبی جهان گام مهمی برداشت. از مهمترین آثاری که چوبک به کتابخوان فارسی زبان تقدیم کرده است می توان «غراب» اثر «ادگار آلن پو» و «پینوکیو» اثر کارلو کولودی را نام برد.

صادق چوبک سنگ ناصبور ادبیات داستانی معاصر سرانجام در سال
۱۳۷۵ پای داستان زندگی اش را به قلم مرگ امضاء کرد و تا ابد چهره در نقاب آثارش کشید.


منبع: شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی

بازدیدها: 21

کانالهای ما را درشبکه های اجتماعی