ورود

ثبت نام

موسسه قرآن و نهج البلاغه
home-icone
Institute of Quran & Nahjul Balaghah

فضائل، آداب و اهداف زیارت امام رضا(ع)

فضائل زیارت امام رضا(ع)
در سخنان امامان معصوم (ع) برای زیارت امام علی بن موسی الرضا (ع) ، ثواب زیادی نقل شده است، مانند حدیث های زیر:
امام جواد (ع) فرمود: «هر که قبر پدرم را [با معرفت] زیارت کند ، خداوند تمام گناهانش را می بخشدوبهشت از آن اوست».
امام صادق (ع) فرمود:«هر کس
امام رضا (ع) را زیارت کند ، گویا رسول خدا را زیارت کرده است».
امام جواد (ع) فرمود:«برای کسی که به زیارت پدرم برود، بهشت را ضمانت می کنم».
امام رضا (ع) فرمود: « هر کس به زیارت من بیاید، روز قیامت در سه مرحله ( میزان ، صراط وهنگام دریافت نامۀ اعمال ) او را نجات می دهم».
عبدالسلام هروی از حضرت رضا (ع) نقل می کند که فرمود:« به زودی توس محل آمد وشد شیعیان و زائرانم می شود. بدان ، هر کس مرا در توس که دور از وطنم (مدینه)قرار دارد ،زیارت کند ، روز قیامت با من است وهم رتبه من ، در حالی که گناهانش آمرزیده شده است».
از امام علی النقی (ع) روایت شده است : هر که را نزد خدا حاجتی باشد ، زیارت کند، قبر جدّم حضرت امام رضا (ع) را در شهر توس در حالی که غسل کرده باشد ودر بالای سر آن حضرت دو رکعت نماز گزارد و در قنوت نماز حاجت خود را بطلبد ، پس به راستی که مستجاب می شود ،مگر آنکه از برای گناهی یا قطع رحمی در خواست کند. به درستی که موضع قبر آن حضرت ، بقعه ای است از بقعه های بهشت.
ایام زیارت
زیارت امام رضا (ع) در همه ایام مطلوب و پسندیده است ، لکن در ماه رجب و بیست وسوم وبیست وپنجم ماه ذی القعده وششم ماه رمضان ونیز روز ولادت و شهادت آن حضرت ( یعنی یازدهم ذی القعده وآخر ماه صفر) فضیلت بسیار دارد. هرگاه خواستی به زیارت روی ، غسل زیارت کن ، باوضو باش ، پاکیزه ترین لباست را بپوش ، به آرامی وبا وقار قدم بردار و دلت به یاد خدا ومتوجه به امام معصوم باشد.
آداب زیارت
۱- معرفت و شناخت امام(ع)
کسی که بر چشمه آبی وارد
می شود، به اندازه ظرفی که به همراه دارد، از آن چشمه بهره می گیرد، و زائری که به زیارت امام می آید به اندازه شناخت و معرفتی که دارد، از زیارت خویش سود می برد.
پس باید پیش از هر چیز ، سطح شناخت و آگاهی خود را درباره امام بالا ببریم و قبل از ورود به میهمانی ،صاحب خانه، خصوصیات اخلاقی و رفتاری او و نیز انتظارات و خواسته های وی را بشناسیم.
۲- طهارت روحی
یکی از بزرگترین ویژگی های اهل بیت (ع) طهارت و پاکی آنان از هر گناه و کاستی است و دوست دارند که میهمانان آنان نیز ازگناه پاکیزه باشند. پس شایسته است که زائر امام، قبل از ورودبه حرم ، بیشترین سعی خود را برای کسب طهارت و پاکیزگی روحی انجام دهد.
برخی آلودگی های انسان مربوط به سستی در انجام واجبات، سهل انگاری در نماز وروزه و ارتکاب برخی محرّمات است، که باید با صداقت و جدیت به درگاه خدا توبه کرد و به راستی تصمیم گرفت که گذشته را جبران کرده، در آینده به گناه و آلودگی نزدیک نشود.
بخشی دیگر از آلودگی های انسان مربوط به نادیده گرفتن حقوق دیگران ، بی احترامی به پدر و مادر، ضایع ساختن حق برادر و خواهر، قطع ارتباط با خویشاوندان و تصرّف در اموال یتیمان وکودکان و بی اعتنایی به حقوق همسر و فرزندان و…است که توبه از این گونه گناهان – علاوه بر ندامت قلبی و باطنی- به این است که آن حقوق ضایع شده را در عمل جبران کند وتصمیم بگیرد رضایت صاحبان حق را به دست آورد.
۳- طهارت جسمی
لباس و بدن پاکیزه، از آداب اعمال عبادی است و چون حرم امامان مکانی است که برای عبادت و بندگی خدا مهّیا شده است و محضر امام، محضر ولی خداست، باید نهایت پاکی و طهارت را رعایت کرد و علاوه بر آن، پیش از ورود به حرم(غسل زیارت) کرد و وضو گرفت.

«غسل» به نیّت پاکی از همه آلودگی ها یی که نیاز به غسل داشته است و ممکن است آن را فراموش کرده باشد و نیز به نیت آمادگی برای زیارت امام و نیایش به درگاه الهی.
چنان که فقیهان فرموده اند، اگر چندین غسل برکسی واجب باشد و بخواهد علاوه بر غسل های واجب، غسل های مستحب را هم نیت کند، لازم نیست برای هر یک، غسلی جداگانه انجام دهد، بلکه همه را نیت کند و یک غسل را به نیت همه موارد انجام دهد، کافی است.
غسل زیارت برای نماز گزاردن ، دست کشیدن بر آیات قرآن، اسماء الهی و نام های معصومین کافی نیست، بلکه علاوه بر غسل، باید وضو هم گرفت.
یادآوری این نکته لازم است که برخی افراد، شیوه غسل صحیح را نمی دانند و جا دارد که از فرصت حضور در مشهد مقدس و زیارت حضرت رضا (ع) با مراجعه به دفاتر ویژه ای که در آستان قدس رضوی برای پاسخ گوئی به احکام شرعی در نظر گرفته شده است، در تصحیح اعمال عبادی خود بکوشند.
۴- آمادگی روحی و عاطفی
علاوه بر طهارت جسمی و معنوی، برخی از اعمال، زمینه روحی زائر را برای زیارت آماده می سازد، از آن جمله است کمک به نیازمندان و یاری رساندن به دیگر زائرین. یکی از راه های ایجاد آمادگی روحی و معنوی برای کسانی که به صورت گروهی و کاروانی به زیارت می آیند، یاری رساندن به همراهان و فراهم آوردن زمینه آسایش و زیارت برای آنان است.
در حالات بنیانگزار نظام جمهوری اسلامی حضرت امام خمینی (ره) نوشته اند که وقتی در دوره جوانی همراه دوستان خود به زیارت حضرت رضا (ع) مشرف شده بودند، وقتی همه با هم به زیارت می رفتند، امام زودتر از دیگران به اتاق محل سکونت باز می گشت، اتاق را تمیز می کرد و امکانات پذیرائی را فراهم می آورد تا وقتی همراهان از راه می رسند، با نوشیدن چای و استراحت، خستگی از تن آنان بیرون رود.
خدمت به زائرین و دوستان حضرت رضا (ع) به معنای خدمت به خود آن حضرت است و راه خوبی برای جلب توجه و عنایت خاص آن حضرت است.
۵- اجازه ورود
پس از رعایت همه موارد قبل، یکی از آدابی که در کتاب های دعا نیز یادآوری شده، این است که زائر در مکانی بایستد که مزاحم دیگران نباشد و اجازه ورود بگیرد، آن گونه که در انتهای همین جزوه تحت عنوان «اذن دخول» آمده است و چه بهتر که زائر هنگام خواندن دعاها به معانی آنها توجه کند.
۶- زیارت و عرض سلام و ارادت
حساس ترین مرحله زیارت، همین مرحله است که زائر پس از رعایت آداب زیارت و کسب طهارت ظاهری و باطنی، با نیتی خالص و به هدف اطاعت از خداوند، به اظهار موّدت و دوستی با اهل بیت پرداخته و در برابر ضریح آن بزرگوار با ادب و احترام ایستاده یا زانو زده است.
متأسفانه گاه دیده می شودکه برخی زائرین، در حرم امام (ع) توجهی به حرمت گذاشتن به محضر امام را ندارند یا غافل می شوند و با انجام رفتاری نا مناسب، خوابیدن یا بد نشستن و داد زدن و بلند دعا کردن، آرامش حرم را بر هم می زنند. بی گمان رعایت ادب در نشستن و ایستادن، در آهنگ دعا خواندن و گفت و گو کردن، نشانه معرفت زائر است.
و امّا دعا، هم می تواند به فارسی باشد و هم به عربی و بهترین دعا، دعاهایی است که از امامان معصوم (ع) و بزرگان روایت شده اشت، مانند زیارت « امین الله » یا « زیارت جامه کبیره» و یا « زیارت مخصوص حضرت رضا (ع) ».
باید توجه داشت که هدف از خواندن زیارت، عرض سلام به ساحت امام و تجدید پیمان محبت و ابراز دوباره عقاید است، از این رو، توجه به معنای زیارت بسیار مهم است و شایسته است که زائر هنگام خواندن هر سطر از زیارت، به معنای آن نیز توجه کند.
معمولاً دعاهایی که برای زیارت معصومین (ع) روایت شده است در بردارنده این مطالب است : ۱- گواهی دادن به یگانگی خدا و صفات برتر او ۲- گواهی دادن به رسالت رسول اکرم (ص) و حقانیت و صداقت او ۳- گواهی دادن به ولایت امامان معصوم (ع
) از امام علی بن ابی طالب تا امام دوازدهم حضرت مهدی (عج) ۴- اظهار علاقه و محبت به پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) و درود و سلام بی پایان بر محمد (ص) و آل محمد (ع) ۵- در خواست توبه و مغفرت از درگاه الهی ۶- تأکید بر اهمیت نماز،پرداخت ذکات و واجبات مالی و جهاد در راه خدا، امر به معروف و نهی از منکر، عبادت پروردگار تا آخرین لحظه زندگی و … .
تکرار این مطالب در زیارت امامان (ع) در حقیقت بازگو کردن عقائد دینی و تحکیم آن است و در برخی از دعا ها، بیان گسترده ای از صفات الهی و ویژگی های پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) آمده است تا جائی که می توان دعاهای معتبر را یکی از بهترین منابع خدا شناسی و پیامبر شناسی و امام شناسی و معارف ناب دینی به شمار آورد.
۷- نماز به درگاه الهی
پس از قرائت دعا و زیارت امام (ع) ، دو رکعت نماز همانند نماز صبح توصیه شده است. نماز، تنها برای عبادت خداوند و تقرب به سوی اوست، امّا ثواب آن به پیشگاه امام (ع) هدیه می گردد.
۸- دعا و نیایش به پیشگاه پروردگار
در روایات چنین آمده است که دعا و راز و نیاز با خداوند و در خواست حاجت های خود از پیشگاه پروردگار ، مغز و روح عبادت است.
اکنون پس از طی آن مراحل و زیارت و نماز،فضای ذهنی زائر برای درخواست حاجت های خود از خداوند کاملاً آماده است.
در محضر امام و فضای معنوی حرم و پس از آمادگی های روحی و معنوی، باید دست ها را به سوی آسمان _ محل نزول رحمت الهی _ بلند کرد و به گونه ای که برای دیگران مزاحمت ایجاد نشود، باید یکایک درخواست های خود را به ساحت خدای یگانه و امام معصوم (ع) عرضه داشت؛ چرا که زمینه برای نزول لطف و رحمت الهی در چنین فضای ملکوتی آماده و مهیّا است.
۹- پیمان صداقت و بندگی به درگاه خدا
از جمله عواملی که می تواند در استجابت دعاهای زائر مؤثر باشد، این است که در محضر امام (ع) با خدا عهد و پیمان ببندد که واجباتش را انجام دهد و از گناهان دوری نماید، حقوق دیگران را ادا کند و از اذیت و آزار برادران و خواهران نسبی و دینی خود حتماً خود دارری ورزد و برای فرج و ظهور امام زمان (عج) و نیز پیروزی مسلمانان در سراسر عالم دعا کند.
هر زائری، خود ، می داند که در زمینه ای از زمینه های دینی کمبود دارد ، مثلاً یکی در اقامه نماز یا اول وقت خواندن آن کوتاهی کرده است، دیگری در مورد روزه و سومی در زمینه حجاب و عفاف و چهارمی درباره حق پدر، مادر، همسر، فرزند و … .
هر زائری شایسته است متناسب با آنچه تا کنون از مسائل دینی مورد بی توجهی قرار داده است، اکنون برای اصلاح آن بکوشد و در همان زمینه، با خدا عهد ببندد و امام را بر این پیمان شاهد بگیرد و از خداوند بخواهد که در برابر این عهد و پیمان ، مشکلات او را از میان بردارد و نیازهای او را برآورده سازد.
۱۰-دعا برای ظهور حضرت مهدی(عج)
انسان های مؤمن و صالح، همواره از ظلم و فساد و گناهی که در جامعه بشری جریان دارد ، ناراحت هستند و می دانند که بهترین کسی که می تواند بشر را از این ظلم و فساد گسترده و جهانگیر نجات بخشد، امام زمان (عج) است و از این رو در دعاهای خود برای ظهور آن حضرت دعا می کنند و منتظر ظهور آن بزرگوار می باشند.

اهداف زیارت
کسی که به زیارت و دیدن فردی می رود، میتواند اهداف مختلفی داشته باشد.
فرزند وقتی از پدر و مادر خود دور می شود و مدتی آنان را نمی بیند، برای پدر و مادر دلتنگ می شود و اگر به مکان دوری هم سفر کرده باشد، می کوشد به ملاقات آنان برود، تا هم از دلتنگی بیرون آید و هم از این راه به پدر و مادر ابراز علاقه و محبّت کرده باشد.
یک دوست وقتی برای مدّتی زیاد، دوست خود را نمی بیند، آرزوی دیدن او را خواهد داشت و اگر دوستی میان آنان زیاد باشد، به یقین می کوشد او را از نزدیک ببیند و با او سخن بگوید.
وقتی نامه ای به دست ما برسد که به زبان دیگری باشد و ما نتوانیم آن را بخوانیم و بفهمیم، به سراغ کسی خواهیم رفت که به آن زبان آشنا باشد و بتواند آن نامه را برای ما بخواند.وقتی بیمار می شویم، اگر خودمان راه درمان را ندانیم، ناگزیر به پزشک مراجعه می کنیم و از پزشک که آگاهی و توان لازم را دارد، یاری می خواهیم.
وقتی می خواهیم از کسی وام بگیریم چنانچه او از ما ضامن معتبر بخواهد، ما به سراغ کسی می رویم که دارای اعتبار و موقعیّت اجتماعی است و ضمن ادای احترام به او، از وی می خواهیم تا از اعتبار و موقعیّت خود به سود ما استفاده و برای ما ضمانت کند.
هر کدام از این موارد ، دیدارهایی را لازم دارد و هر دیدار، هدف خاصی را دنبال می کند.
حال شما ای زائران گرامی که به زیارت امام علی بن موسی الرضا (ع) آمده اید، هدفتان از این زیارت چیست؟
هدف های متفاوت زائران
هر گاه از زائرانی که به زیارت آمده اند، بپرسیم که هدف شما از زیارت چیست، معمولاً با این پاسخ رو به رو می شویم :
– کسب ثواب و اطاعت از خدا
حضرت رضا(ع) یکی از امامان معصوم و از فرزندان رسول خداست و زیارت حرم شریف ایشان ، محبت به اهل بیت و اطاعت از خدا و رسول خدا محسوب می شود. بنابر این ، عمل ما نوعی عبادت به شمار می آید و ما از درگاه خداوند، انتظار ثواب و پاداش معنوی داریم.
-ابراز دوستی و محبّت به اهل بیت(ع)
برخی
زائران به سبب ارتباط روحی و شخصیتی که با پیامبر (ع) و اهل بیت شان در ذهن و فکر و وجود آنان موج می زند و حتّی اگر آرزوی مادّی هم نداشته باشند، از زیارت حرم امامان لذّت می برند و آرامش روحی و معنوی پیدا می کنند. مثل کسی که سالهاست پدرش را ندیده است و دوست دارد پدرش را ببیند، زیرا با دیدن او احساس رضایت و آرامش دارد، هر چند پدر، چیزی به او هدیه ندهد.
– سپاسگزاری و قدر دانی از امام
میان دل های مؤمنان با خدا و دوستان خدا، ارتباطی برقرار است که دیگران از آن بی خبرند. از طریق پیامبر(ص) و یا امامان(ع) و به وساطت ایشان مشکلی را برطرف می کند و همین مسئله ، میان قلب آنان با امام، رابطه ای به وجود می آورد که گاهی هم فراتر از حدّ بیان و توضیح است. این افراد معمولاً برای ابراز قدردانی و سپاسگزاری از امام ، به زیارت ایشان می آیند.
– رهایی ازغم ها
وقتی غم به سراغ انسان می آید، یکی از عواملی که قلب را آرامش می بخشد، راز و نیاز با خداوند است و خود ، عبادت به حساب می آید و به ویژه با این اعتقاد که امام دردِ دل ما را می شنود و به لطف و عنات خدا می تواند در زدودن غم ها و درد ها مؤثر باشد، عامل مهمّی درآرامش روحی به شمار می آید.
– برآورده شدن حاجات و رفع مشکلات
شیعه براساس روایت ها و آیات قرآن بر این باور است که پیامبران و امامان (ع)به دلیل بندگی خالصانه به درگاه الهی و نزدیک تر بودن به مقام قرب خداوندی، به لطف و عنایت پروردگار از دعای مستجاب برخوردارند و هرگاه چیزی را از خداوند بخواهند، خداوند دعای آنان را برآورده می سازد و همچنین همانگونه که حضرت عیسی می توانست بیماران را به اذن خدا شفا بخشد، پیامبر(ص) و امامان (ع) نیز از چنین مقامی برخوردار ند و می توانند با عنایت الهی دردها را درمان و بیماری ها راشفا بخشند.
– ادای نذر و عهد
برخی افراد به منظور برآورده شدن حاجت های خود و یا رفع بیماری ها، بین خویشتن و خدا عهد یا نذر می کنند که هر گاه حاجت شان برآورده شد یا مشکل شان برطرف گردید، به زیارت امام علی بن موسی الرضا(ع) مشرف شوند. آنان پس از برآورده شدن حاجات خود، به زیارت امام(ع) می آیند.
– عرض ادب و کسب معرفت و معنوّیت
کسانی که از معرفت و شناخت بالاتری برخوردار هستند، محضر پیامبر(ص) و امامان(ع) را، محضر نزول فیض و رحمت الهی و مرکز نشر
معرفت دینی و عروج معنوی می دانند وهمان گونه که برای کسب نور باید به مرکز نور نزدیک شد، آنان برای کسب انوار معنوی و معرفتی ، به محضر پیامبران و امامان شرفیاب می شوند و بهره ها ی فراوان می گیرند. آنان از محضر پیامبران و امامان پس از رحلت شان همان گونه بهره می گیرند که از محضر پیامبر و امامان در زمان حیاتشان.
برترین هدف ها
از میان هدف هایی که برشمردیم ، بعضی از آنها ارزشمندتر و مهم تر به شمار می آیند و جا دارد که زائرین گرامی حضرت رضا(ع) به آنها توجه داشته باشند.
پیامبران و امامان، معلمان الهی برای بشرند و آمده اند تا انسان را با پروردگار آشنا و وظایفشان را در برابر خداوند به آنان یاد آوری کنند و روش زندگی صحیح ، اخلاقی و انسانی را به بشر بیاموزند.
برای این که این معلمان و هدایتگران بتوانند مردم را به سوی تعالیم الهی جذب کنند، خداوند به ایشان عنایت خاصی داشته و توان های ویژه ای دراختیار آنان قرار داده است که ما از آنها به عنوان معجزات و کرامات یاد می کنیم. معجزات و کرامات انبیاء و امامان برای این است که انسانها بدانند که آنان با بقیه مردم فرق دارند،آنان از حیات الهی برخوردارند و جایگاه و موقعیت معنوی آنان نزد پروردگار، برتر و بالاتر از دیگر انسان ها است. انسان ها باید معرفت و خداشناسی را از آنان بیاموزند و پیام خدا را از دست و زبان آنان دریافت کنند و توضیح و تفسیر آیات الهی را از محضر و مکتب آنان فرا گیرند.
پس بهترین و بالاترین هدف یک زائر می تواند این باشد که برای بهره وری معنوی و برخورداری از لطف و عنایت و غفران الهی به محضر امام شرفیاب شود و در فضایی که محل نزول رحمت الهی و رفت و آمد فرشتگان و حرم اهل البیت(ص) است، به بندگی خدای یگانه همت گمارد.
البته این بدان معنا نیست که خداوند در حرم این بزرگواران ، فقط حاجت های معنوی را برآورده می سازد، بلکه وقتی خداوند در قرآن دستور داده است تا اهل بیت پیامبر (ص) را دوست بداریم و ما هم به سبب این دوستی به زیارت آن حضرات شتافته ایم، خداوند هم عنایت معنوی
را شامل حال ما خواهدکرد و هم الطاف مادی و گره گشا یی از مشکلات ما خواهد داشت، زیرا « خدا به هر کاری قادر و تواناست ».
www.deabel.ir

به این مطلب امتیاز دهید
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در email

فرصت ویژه برای علاقه مندان به نویسندگی

شما می توانید مقالات خود را با نام خود در وب سایت موسسه منتشر نمائید. برای شروع کلیک نمائید.

نویسنده مقاله باشید