بخش گلوكوم بيمارستان فارابي
آب سياه به گروهي از بيماريهاي چشمي گفته مي شود كه درآن عصب بينايي دچار آسيب مي شود. از آنجا كه اين عصب اطلاعات جسمي را كه ديده ميشود به مغز مي برد هنگامي كه آسيب مي بيند، بينايي كاهش خواهد يافت كه ميزان آن به شدت تخريب عصب بينايي بستگي دارد.
ميزان ديد كه در اثر آب سياه از بين مي رود غير قابل بازگشت است ولي با تشخيص زودرس، پيگيري دقيق و استفاده منظم از داروهاي تجويز شده ميتوان از آسيب بيشتر جلوگيري كرد.
برطبق يك بررسي در افراد بالاي 40 سال شهر تهران شيوع بيماري حدود 4/1 % گزارش شده است.
مواردي كه آب سياه ايجاد مي كنند؟
عصب بينايي در آب سياه معمولا به علت افزايش فشار داخل چشم آسيب مي بيند. مقدارمعيني فشار براي حفظ و شكل و كاركرد مناسب مورد نياز مي باشد. ولي وقتي فشار داخل چشم بالا رفت، عصب بينايي راتحت فشار قرار مي دهد. در اثر اين فشار برخي از رشته هاي عصبي از بين مي روند و در نتيجه كاهش بينايي اتفاق مي افتد. اولين مناطقي كه درگير شده و آسيب مي بيند مناطق مح
يطي بينايي مي باشد . اگر آب سياه درمان نشود، گسترش آن مي تواند سبب از دست رفتن كامل ديد محيطي شود. دراين صورت ديد به شكل لوله تفنگي باقي مي ماند يعني قسمت مركزي ميدان ديد باقي مانده و قسمتهاي محيطي آن از بين مي رود. در مراحل نهايي بيماري كاهش ديد مركز به وقوع پيوسته كه نتيجه آن كوري كامل است. گاهي نيز آب سياه با فشار طبيعي چشم همراه است . در اينگونه موارد آب سياه با فشار طبيعي (يا پايين) ناميده مي شود.
از طرف ديگر فشار بالاي داخل چشم هميشه آب سياه ايجاد نمي كند . در برخي از افراد فشار داخل چشم بالاتر از ميزان طبيعي است و ليكن آسيب قابل توجهي در سر عصب و ميدان بينائي يافت نمي شود. اين حالت بسته به نظر متخصص از نظر احتمال ايجاد آب سياه ممكن است تنها به پيگيريهاي منظم نياز داشته باشد و يا اينكه لازم است همانند آب سياه درمان شود. كه در هر مورد متخصص بيماريهاي چشم اقدامات و راهنمايي لازم را انجام خواهد داد.
چرا فشار داخل چشم به وجود مي آيد؟
فشار چشم (فشار داخل چشم) توسط مايع آبكي كه در قسمت قدامي چشم قرار دارد و زلاليه (اين مايع وظيفه تغذيه بافتهاي مجاور را بعهده دارد) ناميده ميشود، كنترل مي گردد. اين مايع در اجسام مژگاني (حلقه هاي بافتي پشت بخش رنگي چشم يا عنبيه) ساخته شده و از ميان مردمك عبور مي كند و از كانالهايي ريز به نام شبكه ترابكولار از چشم خارج ميشود.اين شبكه در زاويه خروجي چشم بين قرنيه و عنبيه قرار دارد. در چشم طبيعي بين توليد و خروج اين مايع تعادل وجود دارد. در برخي چشمها اين تعادل به هم ميخورد . برهم خوردن اين تعادل سبب بالا رفتن فشار داخل چشم مي شود . بيشترين موارد آب سياه هنگامي اتفاق مي افتد كه خروج زلاليه از چشم محدود ميشود، يعني به ميزاني كه زلاليه توليد مي شود خروج آن از چشم صورت نمي گيرد.
انواع مختلف آب سياه كدامند؟
آب سياه زاويه باز اوليه
آب سياه زاويه بسته حاد
آب سياه زاويه بسته مزمن
آب سياه ثانويه
آب سياه مادرزادي
آيا برخي از افراد بيش از ديگران مستعد آب سياه هستند؟
بله ، عوامل خط متعددي وجو د دارند كه احتمال شروع آب سياه رابيشتر مي كنند و همچنين اين عوامل برروي هم اثر هم افزايي دارند. اين عوامل عبارتند از :
سن، نژاد، سابقه فاميلي، نزديك بيني، دوربيني، اندازه ضخامت قرنيه و … .
سن:
آب سياه زاويه باز اوليه با افزايش سن شيوع بيشتري پيدا ميكند . در زير 40 سال شايع نمي باشد. تعداد افرادي كه اين بيماري را دارند از 2 درصد در 40 سالگي به 4 درصد در 80 سالگي افزايش ميابد.
نژاد:
افراد سياهپوست 4 برابر بيشتر از سفيد پوست در معرض آب سياه زاويه باز قرار دارند . بيماري در اين افراد زودتر اتفاق ميافتد و شديدتر است و بنابراين معاينات منظم جهت جلوگيري از آسيب بينايي در اين افراد حياتي است.
سابقه فاميلي:
در صورتيكه خويشاوندان نزديك ( پدر، مادر، خواهر، برادر يا فرزند) دچار آب سياه باشند خطر ابتلا به آب سياه حداقل 4 برابر افزايش مي يابد. معاينات چشمي در اين افراد در سن بالاي 40 سالگي توسط سازمان جهاني بهداشت پيشنهاد شده است. در زماني كه عوامل خطر ديگري هم وجود دارد بهتر است معاينات چشمي در سنين پايينتر انجام شود. در صورتيكه آب سياه داريد، فراموش نكنيد كه بايد به خوي
شاوندان خود درباره اين بيماري و نياز آنان به معاينه توضيح دهيد.
نزديك بيني:
افراد با نزديك بيني شديد در معرض خطر بيشتر آب سياه زاويه باز اوليه ميباشند و بايد مطمئن شويم كه به طور منظم براي بررسي امكان گرفتاري به آب سياه معاينه ميشوند.
دوربيني
افراد دوربين در معرض خطر بيشتر آب سياه زاويه بسته ميباشند.
بيماري قند(ديابت)
خطر آب سياه ممكن است در افراد ديابتي بيشتر باشد، وجود رابطه مستقيم بين اين دو بيماري مشخص نيست . به هر حال همه افراد ديابتي بايد بطور منظم مورد معاينه چشمي قرار گرفته و همزمان معاينات و بررسي لازم جهت تشخيص بروز احتمالي آب سياه در آنان انجام شود.
در صورتي كه در يك يا چند گروه در معرض خطر قرار بگيريم چكار كنيم؟
بايد مطمئن شويم، همه كساني كه در معرض خطر آب سياه هستند، با توجه به برنامه اي كه چشم پزشك مشخص مي كند مورد معاينه قرار مي گيرند.
چند تست مهم در ارزيابي بيماري آب سياه:
معاينه سر عصب با وسيله اي مخصوص
اندازه گيري فشار داخل چشم
بررسي ميدان بينايي كه آيا علايمي از كاهش ديد از بخش محيطي وجود دارد يا نه؟
اين ارزيابيها با تشخيص و توسط چشم پزشك انجام ميشود.
آب سياه چگونه درمان ميشود؟
درمان آب سياه زاويه باز:
هدف درمان آب سياه زاويه باز كاهش فشار داخل چشم به حدي است كه عصب بينايي دچار تخريب بيشتر نشود.
درمان معمولا به وسيله قطره چشمي انجام ميگيرد.
عملكرد اين داروها، كاهش توليد زلاليه در چشم ، يا افزايش خروج آن از چشم و يا هر دو ميباشد.
در سالهاي اخير پيشرفتهاي زيادي در اين نوع درمان صورت گرفته و قطره هاي جديد موثرتري كه داراي عارضه كمتر از داروهاي گذشته هستند در دسترس قرار گرفته است.
اگر قطره هاي چشمي به اندازه كافي فشار را پايين نياورد، درمان ليزري يا جراحي بايد در دستور كار قرار گيرد.
درمان آب سياه زاويه بسته اوليه
آب سياه زاويه بسته ابتدا با قطره يا تزريق داروهاي وريدي براي كاهش فشار چشم مورد درمان قرار مي گيرد. هنگامي كه فشار كاهش يافت، اقدام جراحي يا ليزر انجام ميشود تا راه فعلي براي از بين بردن انسداد در سيستم تخليه زلاليه ايجاد كند و از عود حمله جلوگيري نمايد. معمولا همان درمان در چشم ديگر هم صورت ميگيرد تا از حمله حاد آب سياه زاويه بسته در اين چشم هم پيشگيري به عمل آيد.
اين درمانها دردناك نيستند و به صورت سرپايي صورت ميپذيرند، اگر چه ممكن است گاهي لازم باشد كه بيمار مدتي نيز بستري شود. اگر آب سياه زاويه بسته حاد به موقع تشخيص داده شده و بدون تاخيردرمان شود، ممكن است موفق به برگشت و حفظ كامل و پايدار بينايي شويم.
درحاليكه هرگونه تاخير در درمان بيماري ممكن است اثرات تخريب دائمي در چشم مبتلا به جا بگذارد.
گاهي فشار ممكن است بالا بماند و نياز به درمان مستمر مانند آنچه در آب سياه زاويه باز وجود دارد به وجود آيد.
آب سياه زاويه بسته اوليه مزمن شبيه آب سياه زاويه باز اول
يه ، با قطره هاي ضد آب سياه ( جهت كاهش فشار چشم) درمان مي شود.
اولين قدم درماني مصرف قطره چشمي ميباشد . اين درمان در بيشتر بيماران كافي ميباشد.
انواع مختلفي از داروهاي چشمي براي آب سياه وجود دارد و پزشك شما ممكن است نياز به تغيير دارو را توصيه كند تا دارو يا تركيب دارويي مناسبتر جهت كنترل فشار داخل چشم تعيين شود. هنگامي كه دارو شروع شده معمولا نياز به ادامه درمان در تمام طول مدت زندگي مي باشد( دوره درمان در مورد آب سياه وجود ندارد). در برخي بيماران قطره هاي چشمي براي كنترل فشار چشم كافي نيستند و لازم است از ساير درمانها مانند قرصها، درمان ليزري و جراحي نيز استفاده شود.
آيا نوع ديگري از درمان وجود دارد؟
برخي از بيماران مبتلا به آب سياه همراه با فشار چشم طبيعي ( به اين حالت آب سياه با فشار طبيعي يا فشار كم گفته ميشود). اين باور وجود دارد كه اختلال جريان خون به چشم در اين افراد يكي از علل تخريب عصب بينايي آنها ميباشد. در اين بيماران ، داروهاي كاهش دهنده فشار اولين انتخاب درماني هستند. با اين حال، در برخي موراد ، قرصهايي كه بر روي جريان خون موثرند ممكن است كمك كننده باشند، اگر چه شواهد علمي محدودي از فوايد آنها موجود ميباشد. مطالعات فراواني در اين زمينه در دست انجام است.
http://publicrelations.tums.ac.ir