آيا راديوگرافي به راستي براي سلامت انسان مضر است؟

دكتر حوريه باشي زاده )استاديار گروه راديولوژي)– دكتر اعظم‌خورشيديان– زهرا آجرلو

آيا راديوگرافي به راستي براي سلامت انسان مضر است؟

اشعه ايكس، ركن اصلي راديوگرافي واشعه گاما كه حاصل فعاليت مواد راديواكتيو است، مانند نور مرئي ماهيت الكترومغناطيسي دارند. اين پرتوها در بسياري موارد رفتاري مشابه نور از خود نشان مي دهند، ولي به دليل انرژي زياد و طول موج كوتاه، قابليت بيشتري براي نفوذ در مواد دارند. همان طور كه مي دانيد نور داراي برخي خواص بيولوژيك است. آفتاب سوختگي و سرطان پوست از عوارض مواجهه طولاني مدت با نور شديد آفتاب هستند. مشابه اين اثرات در اثر تماس با مقادير مشخصي از اشعه ايكس و گاما  نيز مشاهده مي‌شود. پرتو ايكس در سال 1896 توسط ويلهلم كنراد رونتگن و پرتو گاما يك سال پس از آن توسط هانري بكرل كشف شدند. در آن زمان اشعه ايكس به وسيله لوله هاي گازي كه بازده بسيار پاييني داشتند توليد مي شد. تهيه يك راديوگرافي دنداني به 15 تا 20 دقيقه تابش نياز داشت. اين مسئله در كنار استفاده بي مورد از پرتودرماني در درمان بيماريهاي خوش خيم مانند كچلي و بزرگي تيموس و كاربرد گسترده مواد راديواكتيو در صنايعي نظير ساخت ساعتهاي شبرنگ موجب بروز عوارضي در بيماران و كاربران شد. در اين ميان راديوگرافي روش مفيدي در تشخيص بيماريها بود كه نمي‌شد به آساني از آن چشم پوشيد. با طراحي لوله هاي كاتد گرم توسط كوليج (1913) امكان توليد اشعه ايكس پرانرژي فراهم گرديد. با به كارگيري اين ابزار كه اساس ساخت دستگاههاي راديوگرافي امروزي را نيز تشكيل ميدهد، زمان تابش بطور چشمگيري كاهش يافت. مطالعه روي بازماندگان بمباران اتمي هيروشيما و ناكازاكي و قربانيان استفاده ناد
رست از مواد راديواكتيو واشعه ايكس در اوائل قرن بيستم نشان داد كه مواجهه مستمر با مقادير زياد پرتوهاي يون ساز موجب افزايش موارد بيماريهاي بدخيم مي شود. هرچند وجود رابطه فوق در مورد مقادير زياد جذب انكارناپذير است ولي به دليل محدوديتهاي موجود در بررسيهاي اپيدميولوژيك روي جوامع انساني، تاكنون امكان مطالعه دقيق روي اثرات مقادير كم، يعني آنچه در راديوگرافي تشخيصي بكار مي رود، وجود نداشته است. با اين حال سازمانهاي بين المللي متولي تبيين اصول حفاظت در برابر پرتوهاي يون ساز توصيه مي كنند از هرگونه تابش غيرضروري حتي الامكان جلوگيري به عمل آيد. امروزه دستگاههاي راديوگرافي مجهز به تيوب هاي پيشرفته، وسايل محدود كننده دسته پرتو و صافيهايي هستند كه فوتون هاي غير مفيد را حذف نموده، مانع پرتوگيري بي‌مورد بيماران مي شوند. پيشرفت فناوري ساخت فيلم نيز با توليد فيلم هاي بسيار حساس در اين امر مؤثر بوده است. از طرفي تاسيس مراكز تصويربرداري پزشكي در هر كشور منوط به رعايت دقيق اصولي از قبيل تقويت ديوارها با مواد جاذب اشعه نظير سرب و رعايت فواصل و استفاده از وسايل استاندارد مي‌باشد كه اين مهم تحت نظارت دقيق سازمانهاي مربوطه انجام مي گيرد. با توجه به اينكه تشخيص به موقع بسياري از ضايعات و بيماريهاي بالقوه خطرناك بدون تصويربرداري با اشعه ايكس غيرممكن يا بسيار مشكل است ، همواره فوايد تصويربرداري بيش از خطرات احتمالي پرتوگيري مي‌باشد.

در مجموع امروزه  راديوگرافي ، با رعايت توصيه هاي علمي، چه به عنوان حرفه براي كاربران و چه به عنوان يك وسيله تشخيصي براي بيماران و عموم مردم جامعه عملا‎‏ بي خطر محسوب مي شود. 

http://publicrelations.tums.ac.ir