حجت‌الاسلام والمسلمين محمد خامه‌گر، عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و مدير مؤسسه قرآنی نورالثقلين مشهد با بيان اين‌كه اصطلاح وحدت موضوعی سوره‌ها در حدود 60 سال پيش وضع شده است، اظهار كرد: اولين بار «محمود الحجازی» در كتاب «الوحدة الموضوعية» اين اصطلاح را به‌كار برده است.
عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: البته وحدت موضوعی از نگاه الحجازی به اين معنی است كه يك موضوع كه در بخش‌های مختلف قرآن كريم مطرح می‌شود، متعارض و متباين نيست؛ به عنوان مثال داستان حضرت آدم(ع) كه در سوره‌های مختلف؛ ازجمله سوره‌های بقره، اعراف و طه به آن اشاره شده است، با هم تعارض درونی ندارد و در سوره‌های مختلف، نگاه واحد به موضوع حفظ شده است.
خامه‌گر ادامه داد: به‌نظر می‌رسد اگر عنوان وحدت موضوعی سوره‌ها تغيير پيدا كند و به‌جای آن از عناوينی؛ مثل هدفمندی سوره‌های قرآن، ساختار‌مندی سوره‌های قرآن و يا ساختار هندسی سوره‌های قرآن (عنوان كتابی كه من در اين زمينه تأليف كرده‌ام نيز ساختار هندسی سوره‌های قرآن است اما عده‌ای روی اين موضوع اشكال وارد كرده‌اند) استفاده شود، بهتر و دقيق‌تر باشد؛ زيرا اولين مطلبی كه از عنوان وحدت موضوعی به ذهن شنونده متبادر می‌شود اين است كه در يك سوره يك موضوع مطرح شده است.
عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ادامه داد: مخالفان اولين اشكال خود را در رابطه با عنوان وحدت موضوعی مطرح می‌كنند و می‌گويند: اصطلاح وحدت موضوعی يعنی يك سوره به يك موضوع پرداخته است، در حالی‌كه در يك سوره موضوعات مختلفی مطرح شده است، در پاسخ به اين اشكال بيان می‌شود كه منظور از وحدت موضوعی، غرض واحدی است كه در سوره دنبال می‌شود.
مدير مؤسسه قرآنی نورالثقلين مشهد افزود: اشكال ديگری كه در اين پاسخ مطرح می‌شود، اين است كه وحدت غرض در سوره تابع وحدت موضوع است و هر موضوعی با يك غرضی مطرح می‌شود. از آنجا كه يك سوره مخصوصاً سوره‌های بلند به يك موضوع نمی‌پردازند؛ بنابراين وحدت غرض نيز نمی‌توانند داشته باشند.
خامه‌گر اذعان كرد: اين در حالی است كه اگر از اين بحث با عنوان هدفمندی سوره‌های قرآن، يا نگاه ساختاری به سوره‌های قرآن كريم و يا به تعبير ديگر نگاه جامع گرايانه به سوره‌های قرآن ياد شود، بهتر است كه در ميان اين تعابير نيز هدفمندی سوره‌های قرآن از همه گوياتر و رساتر است.
اين محقق و قرآن‌پژوه با اشاره به كار گذشتگان در اين رابطه عنوان كرد: در ميان انديشمندان گذشته از اين كار با عنوان «تناسب آيات و سور قرآن كريم» ياد می‌شده و هر جا اشاره به تناسب آيات شده، تا حدی همين منظور در نظر گرفته شده است، اما در حقيقت تعامل با عنوان هدفمندی سوره‌ها ساده‌تر است.
عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: برای ورود به اين بحث ابتدا بايد به اين سؤال پاسخ داد كه منظور از هدفمند دانستن سوره‌های قرآن چيست و كشف آن هدف چگونه بايد صورت پذيرد؟ آغاز اين بحث اين‌گونه خواهد بود كه وقتی ما سوره‌های قرآن را با يك نگاه اوليه و اجمالی می‌نگريم، مشاهده می‌كنيم كه روند چينش آيات در يك سوره به شكل پراكنده است و در يك سوره موضوعات متفاوتی مطرح شده است.
مدير مؤسسه قرآنی نورالثقلين مشهد، افزود: در يك سوره يك موضوع مطرح می‌شود و به اتمام می‌رسد و دوباره مطلب جديدی آغاز می‌شود، به‌طوری‌كه گاه در يك سوره كوچك مثل سوره مباركه عبس 5 مطلب متفاوت طرح می‌شود. اين مطلب موجب می‌شود كه خواننده يك‌نوع عدم انسجام را در درون سوره مشاهده كند.
وی با اشاره به موضوعات مختلف سوره مباركه عبس ادامه داد: در اين سوره ابتدا خداوند با عتاب نسبت به برخورد نامناسبی كه با يك پيرمرد نابينای حقيقت‌جو شده بود، صحبت می‌كند، سپس به ارزش و اهميت قرآن مجيد می‌پردازد، بعد از آن كفران و ناسپاسی انسان در برابر نعمت‌های خداوند و گوشه‌ای از نعمت‌های خدا در زمينه تغذيه انسان و چارپايان را مطرح می‌كند و در نهايت به حوادث قيامت و سرنوشت كفار اشاره می‌كند.
اين محقق و قرآن‌پژوه با تأكيد بر پراكندگی موضوعات يك سوره، خاطرنشان كرد: وقتی اين حجم از پراكندگی مطالب و موضوعات در يك سوره يك صفحه‌ای قرآن مشاهده می‌شود، اولين مطلبی كه به ذهن خواننده خطور می‌كند، اين است كه قرآن از يك سبك پراكنده و روندی ابتدايی برخوردار است.
خامه‌گر افزود: به‌همين جهت برخی از مستشرقين مانند گوستاولبون در كتاب «تاريخ تمدن اسلام و عرب» می‌گويند (نعوذ بالله) پيامبر اسلام(ص) امی و بی‌سواد بوده، و يكی از دلايل روشن بر بی‌سوادی او اين است كه در قرآن به صورت پراكنده صحبت كرده است، كه البته به زعم وی قرآن نوشته و يا جمع‌آوری شده توسط شخص پيامبر(ص) است.
مدير مؤسسه قرآنی نورالثقلين مشهد با بيان اين‌كه پراكندگی موضوعات مطروحه در سوره دستاويزی برای دشمنان اسلام و قرآن شده است، اذعان كرد: برخی از مستشرقان قرآن را نه تنها معجزه نمی‌دانند، بلكه از يك كتاب معمولی كه به دست بشر تأليف شده نيز پايين‌تر می‌دانند. از طرف ديگر اين مسئله باعث شده كسانی كه طالب فهم و ارتباط با قرآن هستند، تا حدی فهم قرآن برايشان دشوار شود.